zorganizowane wydarzenie o charakterze artystycznym, aktywizujące publiczność. Często odbywa się w przestrzeni publicznej. W przeciwieństwie do performance’u nie skupia się na cielesności i przeżyciach wewnętrznych artysty, dotyka często zagadnień społecznych.

nurt w sztuce XX wieku, akcentujący rolę procesu twórczego. Tym, co jest najważniejsze w sztuce jest koncept, idea, które nie muszą zostać zrealizowane w formie materialnego dzieła sztuki. Początki konceptualizmu to połowa lat sześćdziesiątych XX wieku, jego rozwój przypada na przełom lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku.

sytuacja artystyczna kreowana przez artystę przy udziale publiczności bądź przed kamerą. Performer wykonuje pewne działania według przygotowanego schematu, wykorzystując swoje ciało jako narzędzie, czasami stosując różnego rodzaju rekwizyty jako uzupełnienie.

działania artystyczne Ewy Partum, związane z jej fascynacją językiem i jego semantyką. Polegają na rozrzucaniu w przestrzeni galerii, miasta, a także nad morzem i w górach powycinanych białych szablonów liter alfabetu. Ten gest jest dla artystki symbolicznym rozbiciem wypowiedzi, dekonstrukcją języka. Jej poezja tworzona jest przypadkowo, poprzez roznoszenie liter przez publiczność, przechodniów czy wiatr.

nurt w sztuce związany z kulturowo‑społecznym ruchem feministycznym. Porusza problem funkcjonowania kobiet na obszarze sztuki i społeczeństwa, dąży do stworzenia uniwersalnego języka kobiecego w sztuce. Dotyka takich zagadnień jak cielesność (seksualność, macierzyństwo, starzenie, choroba), stereotypy i role kobiet przyjęte w danej kulturze, polemizując z nimi. Prekursorką sztuki feministycznej na gruncie polskim jest Ewa Partum.

jedna ze współczesnych metod działań artystycznych, polegająca na wykorzystaniu możliwości technologicznych i telewizyjnych rejestrujących obraz. Prace artystów prezentowane są w formie filmów bądź dokumentacji filmowych jakiś działań, np. performance’u

kierunek w sztuce odrzucający realny przedmiot, traktujący dzieło sztuki jako twór całkowicie autonomiczny. Termin określający sztukę nieprzedstawiającą świat rozpoznawalnych przedmiotów, oderwaną od obrazowania rzeczywistości Za twórcę sztuki abstrakcyjnej uważa się W. Kandinsky'ego.

/fr. emballage – opakowanie/ – nawiązuje do sztuki kolażu. Działalność w sztuce współczesnej, która jest związana z opakowywaniem, zasłanianiem, okrywaniem przedmiotów, fragmentów architektury, natury. Największe ambalaże tworzy Christo (opakowania budynków, wybrzeży, wąwozów oraz wysp). W Polsce ambalaże stosował Tadeusz Kantor.

/fr. Asamblage/, zbiór gotowych lub stworzonych przez artystę form, materii lub fragmentów innych całości, stanowiący autonomiczną wartość (dzieło sztuki), możliwą do zobaczenia z zewnątrz. Termin zastosowany 1954 przez J. Dubuffeta, określał trójwymiarowe figury, zbudowane z różnych cząstek, odpadów i papier‑mâché; asamblaż wywodzi się z kolażu i ready made, obejmuje bardzo szeroki zakres twórczości artystycznej — od fotomontażu do environment; w Polsce asamblaż uprawiał m.in. T. Kantor.

/ang. – otoczenie/ W sztukach plastycznych termin określający rodzaj dzieła i jednocześnie sposób działania artystycznego, polegającego na zaaranżowaniu przestrzeni w taki sposób, by widz, znajdując się wewnątrz aranżacji, był poddany zintegrowanemu działaniu bodźców plastycznych.

/ang. – wydarzenie/ Forma wypowiedzi artystycznej, operująca ciągiem zdarzeń o częściowo zaplanowanej strukturze, otwarta na przypadek i improwizację, dążąca do wciągnięcia widza i uczynienia z niego współtwórcy wydarzenia. Happening cechuje podobieństwo do wielu dziedzin sztuki — może zawierać elementy teatru, muzyki, malarstwa, rzeźby, a zwłaszcza asamblażu i environment. Charakterystyczne dla happeningu jest umieszczenie go w sytuacjach codziennego życia; autorem terminu happening [‘wydarzenie’] i zarazem twórcą pierwszych happeningów był A. Kaprow (1959). Happening rozwinął się głównie w USA (Kaprow, J. Cage), RFN (m.in. W. Vostell, J. Beuys), Japonii (grupa Gutai). W Polsce happeningi aranżowali m.in. T. Kantor i J. Bereś.

/fr. - bezprzedmiotowy/, w sztukach plastycznych termin wprowadzony w 1951 przez M. Tapie przy okazji dwóch wystaw: Véhémences Confrontées i Signifiants de Ľ L'informel, spopularyzowany następnie w jego książce Un Art Autre (1952). W Polsce prekursorem był Tadeusz Kantor.

/łac. conceptus - myśl, pojęcie, wyobrażenie/W sztukach plastycznych - międzynarodowy ruch artystyczny, zainicjowany w Stanach Zjednoczonych w latach 60. XX w. W filozofii – stanowisko w sporze o uniwersalia, przeciwstawne realizmowi pojęciowemu.

kierunek w sztukach plastycznych i architekturze rozwijający się głównie na terenie Rosji w latach 20. XX w.; w literaturze rosyjskiej kierunek reprezentowany przez 2 ugrupowania literackie LEF i Literackie Centrum Konstruktywistów. Termin konstruktywizm utworzono ok. 1921 (1922 opublikowano pracę Konstruktywizm A. Gana). Główne cechy konstruktywizmu to: analiza elementów budowy plastycznej (linia, barwa, masa, ruch, rytm, ciężar), analiza jakości materiałów (metali, szkła, drewna), geometryzacja kształtów, konstrukcja, aktywizacja powierzchni brył i płaszczyzn. Przedstawiciele konstruktywizmu to: N. Gabo, A. Pevsner, A. Rodczenko, W. Tatlin; teoretycy: O. Brik, N. Tarabukin, Gan; konstruktywiści rosyjscy byli związani głównie z Instytutem Kultury Artystycznej (Inchuk) oraz uczelnią Wchutemas; idee konstruktywizmu znalazły odbicie na Węgrzech — grupa Ma (m.in. L. Kossak), w Czechach — grupa Děvetsil (m.in. J. Štyrský, J. Šima), Niemczech – Bauhaus, Holandii – De Stijl (m.in. P. Mondrian, T. van Doesburg), w Polsce – Blok, Praesens, a.r., a także we Francji – paryskie ugrupowania Cercle et Carré, Abstraction‑Création.

kierunek w sztuce stworzony w 1906 roku przez Picassa i Braqua. Początkowo inspirowany geometrycznymi uproszczeniami stosowanymi przez Cezannéa oraz sztuką etniczną - głównie rzeźbą afrykańską. Eksploatował głównie problematykę związaną z geometrią przedmiotów i przestrzeni oraz ich synchroniczną rejestracją z różnych punktów obserwacji.

/ang. popular art – sztuka popularna/ Międzynarodowy ruch w malarstwie, rzeźbie i grafice, zapoczątkowany w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych w latach 50. XX w. Początki pop‑artu łączą się z działalnością Independent Group (Alloway, R. Hamilton, E. Paolozzi), która od 1953 organizowała w londyńskim Institute of Contemporary Art wykłady i wystawy poświęcone kulturze masowej, na gruncie amerykańskim zaś — z twórczością J. Johnsa i R. Rauschenberga. Animatorzy pop‑artu pragnąc wypełnić lukę między sztuką a życiem, zwrócili się ku otaczającej ich rzeczywistości wielkomiejskiej, środowisku, które kształtowało sposób bycia i myślenia odbiorców sztuki — stąd czerpali tematy i zapożyczali techniki; oprócz uprawiania kolażu, asamblażu, serigrafii twórcy pop‑artu urządzali również happeningi i environments. Głównymi przedstawiciele pop‑artu byli: w Wielkiej Brytanii — P. Hockney, A. Jones, R. Kitaj; w Stanach Zjednoczonych — R. Indiana, R. Lichtenstein, C. Oldenburg, A. Warhol, T. Wesselmann.

prąd artystyczny obecny w sztukach plastycznych, literaturze, teatrze i filmie. Stworzony przez A. Bretona , który w 1924 r. opublikował „Manifest surrealizmu”. W sztukach plastycznych surrealizm nie wytworzył jednolitego stylu. Cechą wspólną dla surrealistów było skupianie uwagi na bodźcach płynących z podświadomości, automatycznym zapisie wrażeń, skojarzeniach, wizjach sennych i halucynacjach.

/fr. tache – plama/, kierunek w malarstwie XX w., jedna z odmian abstrakcji niegeometrycznej, pokrewna sztuce informel i amerykańskiemu ekspresjonizmowi abstrakcyjnemu. Polega na zastosowaniu rozpryskiwania i rozlewania farby. Termin utworzony we Francji; odpowiada terminom: informel, abstrakcyjny ekspresjonizm, action painting (w USA), malarstwo gestu; 1889 zastosowany po raz pierwszy przez francuskiego krytyka sztuki F. Fénéona do impresjonistycznej „plamkowej” techniki malowania. Główni przedstawiciele: H. Hartung, G. Mathieu, J. Pollock, J.P. Riopelle, M. Tobey, E. Vedova, Wols; w Polsce — T. Kantor.