kierunek w sztuce odrzucający realny przedmiot, traktujący dzieło sztuki jako twór całkowicie autonomiczny. Termin określający sztukę nieprzedstawiającą świat rozpoznawalnych przedmiotów, oderwaną od obrazowania rzeczywistości Za twórcę sztuki abstrakcyjnej uważa się W. Kandinsky'ego.

/fr. emballage – opakowanie/ – nawiązuje do sztuki kolażu. Działalność w sztuce współczesnej, która jest związana z opakowywaniem, zasłanianiem, okrywaniem przedmiotów, fragmentów architektury, natury. Największe ambalaże tworzy Christo (opakowania budynków, wybrzeży, wąwozów oraz wysp). W Polsce ambalaże stosował Tadeusz Kantor.

/fr. Asamblage/, zbiór gotowych lub stworzonych przez artystę form, materii lub fragmentów innych całości, stanowiący autonomiczną wartość (dzieło sztuki), możliwą do zobaczenia z zewnątrz. Termin zastosowany 1954 przez J. Dubuffeta, określał trójwymiarowe figury, zbudowane z różnych cząstek, odpadów i papier‑mâché; asamblaż wywodzi się z kolażu i ready made, obejmuje bardzo szeroki zakres twórczości artystycznej — od fotomontażu do environment; w Polsce asamblaż uprawiał m.in. T. Kantor.

/ang. – otoczenie/ W sztukach plastycznych termin określający rodzaj dzieła i jednocześnie sposób działania artystycznego, polegającego na zaaranżowaniu przestrzeni w taki sposób, by widz, znajdując się wewnątrz aranżacji, był poddany zintegrowanemu działaniu bodźców plastycznych.

/ang. – wydarzenie/ Forma wypowiedzi artystycznej, operująca ciągiem zdarzeń o częściowo zaplanowanej strukturze, otwarta na przypadek i improwizację, dążąca do wciągnięcia widza i uczynienia z niego współtwórcy wydarzenia. Happening cechuje podobieństwo do wielu dziedzin sztuki — może zawierać elementy teatru, muzyki, malarstwa, rzeźby, a zwłaszcza asamblażu i environment. Charakterystyczne dla happeningu jest umieszczenie go w sytuacjach codziennego życia; autorem terminu happening [‘wydarzenie’] i zarazem twórcą pierwszych happeningów był A. Kaprow (1959). Happening rozwinął się głównie w USA (Kaprow, J. Cage), RFN (m.in. W. Vostell, J. Beuys), Japonii (grupa Gutai). W Polsce happeningi aranżowali m.in. T. Kantor i J. Bereś.

/fr. - bezprzedmiotowy/, w sztukach plastycznych termin wprowadzony w 1951 przez M. Tapie przy okazji dwóch wystaw: Véhémences Confrontées i Signifiants de Ľ L'informel, spopularyzowany następnie w jego książce Un Art Autre (1952). W Polsce prekursorem był Tadeusz Kantor.

/łac. conceptus - myśl, pojęcie, wyobrażenie/W sztukach plastycznych - międzynarodowy ruch artystyczny, zainicjowany w Stanach Zjednoczonych w latach 60. XX w. W filozofii – stanowisko w sporze o uniwersalia, przeciwstawne realizmowi pojęciowemu.

kierunek w sztukach plastycznych i architekturze rozwijający się głównie na terenie Rosji w latach 20. XX w.; w literaturze rosyjskiej kierunek reprezentowany przez 2 ugrupowania literackie LEF i Literackie Centrum Konstruktywistów. Termin konstruktywizm utworzono ok. 1921 (1922 opublikowano pracę Konstruktywizm A. Gana). Główne cechy konstruktywizmu to: analiza elementów budowy plastycznej (linia, barwa, masa, ruch, rytm, ciężar), analiza jakości materiałów (metali, szkła, drewna), geometryzacja kształtów, konstrukcja, aktywizacja powierzchni brył i płaszczyzn. Przedstawiciele konstruktywizmu to: N. Gabo, A. Pevsner, A. Rodczenko, W. Tatlin; teoretycy: O. Brik, N. Tarabukin, Gan; konstruktywiści rosyjscy byli związani głównie z Instytutem Kultury Artystycznej (Inchuk) oraz uczelnią Wchutemas; idee konstruktywizmu znalazły odbicie na Węgrzech — grupa Ma (m.in. L. Kossak), w Czechach — grupa Děvetsil (m.in. J. Štyrský, J. Šima), Niemczech – Bauhaus, Holandii – De Stijl (m.in. P. Mondrian, T. van Doesburg), w Polsce – Blok, Praesens, a.r., a także we Francji – paryskie ugrupowania Cercle et Carré, Abstraction‑Création.

kierunek w sztuce stworzony w 1906 roku przez Picassa i Braqua. Początkowo inspirowany geometrycznymi uproszczeniami stosowanymi przez Cezannéa oraz sztuką etniczną - głównie rzeźbą afrykańską. Eksploatował głównie problematykę związaną z geometrią przedmiotów i przestrzeni oraz ich synchroniczną rejestracją z różnych punktów obserwacji.

/ang. popular art – sztuka popularna/ Międzynarodowy ruch w malarstwie, rzeźbie i grafice, zapoczątkowany w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych w latach 50. XX w. Początki pop‑artu łączą się z działalnością Independent Group (Alloway, R. Hamilton, E. Paolozzi), która od 1953 organizowała w londyńskim Institute of Contemporary Art wykłady i wystawy poświęcone kulturze masowej, na gruncie amerykańskim zaś — z twórczością J. Johnsa i R. Rauschenberga. Animatorzy pop‑artu pragnąc wypełnić lukę między sztuką a życiem, zwrócili się ku otaczającej ich rzeczywistości wielkomiejskiej, środowisku, które kształtowało sposób bycia i myślenia odbiorców sztuki — stąd czerpali tematy i zapożyczali techniki; oprócz uprawiania kolażu, asamblażu, serigrafii twórcy pop‑artu urządzali również happeningi i environments. Głównymi przedstawiciele pop‑artu byli: w Wielkiej Brytanii — P. Hockney, A. Jones, R. Kitaj; w Stanach Zjednoczonych — R. Indiana, R. Lichtenstein, C. Oldenburg, A. Warhol, T. Wesselmann.

prąd artystyczny obecny w sztukach plastycznych, literaturze, teatrze i filmie. Stworzony przez A. Bretona , który w 1924 r. opublikował „Manifest surrealizmu”. W sztukach plastycznych surrealizm nie wytworzył jednolitego stylu. Cechą wspólną dla surrealistów było skupianie uwagi na bodźcach płynących z podświadomości, automatycznym zapisie wrażeń, skojarzeniach, wizjach sennych i halucynacjach.

/fr. tache – plama/, kierunek w malarstwie XX w., jedna z odmian abstrakcji niegeometrycznej, pokrewna sztuce informel i amerykańskiemu ekspresjonizmowi abstrakcyjnemu. Polega na zastosowaniu rozpryskiwania i rozlewania farby. Termin utworzony we Francji; odpowiada terminom: informel, abstrakcyjny ekspresjonizm, action painting (w USA), malarstwo gestu; 1889 zastosowany po raz pierwszy przez francuskiego krytyka sztuki F. Fénéona do impresjonistycznej „plamkowej” techniki malowania. Główni przedstawiciele: H. Hartung, G. Mathieu, J. Pollock, J.P. Riopelle, M. Tobey, E. Vedova, Wols; w Polsce — T. Kantor.

to pierwotny wzór jakiegoś zdarzenia, symbolu lub postaci. W psychoanalizie archetypy oznaczają elementy zakotwiczone w nieświadomości, które są wspólne wszystkim ludziom na świecie.

po francusku assemblages to „zbiory”. Po wystawie w 1961 roku w nowojorskiej MOM‑ie zaczęto tak określać dzieła przestrzenne, zbudowane z różnych „nieartystycznych” elementów.

to przenośny obustronny obraz albo płaskorzeźba na podstawie, w którą wsuwany jest drewniany drążek. Feretrony noszone są podczas uroczystych procesji.

to dzieło złożone z co najmniej dwóch elementów, czasem stanowiących całość, czasem ustawionych osobno. Często są one realizowane specjalnie dla miejsca, w którym mają być eksponowane.

to technika tworzenia prac artystycznych polegająca na przyklejaniu obok siebie wyciętych fotografii, ilustracji prasowych; czasem dołączane są do tego również drobne przedmioty. Nazywa się też w ten sposób same obiekty stworzone tą techniką.