okrągła budowla ze strzelnicami, wysunięta poza linię murów obronnych.

budowla obronna, stanowiąca element muru obronnego w postaci wysunięcia jego fragmentu przed lico i wzniesienia ponad jego poziom.

w architekturze chrześcijańskiej, kościół wielonawowy, o nawie środkowej wyższej od bocznych (przeciwieństwo kościoła halowego). W zależności od przekroju poprzecznego rozróżnia się:
- bazylikę właściwą, o nawach krytych odrębnie i nawie środkowej oświetlonej najczęściej przez okna ponad dachami naw bocznych;
- pseudobazylikę, o nawach krytych wspólnym dachem dwuspadowym i nawie środkowej oświetlonej pośrednio poprzez nawy boczne.

ślepy otwór, płytka wnęka w murze, w formie arkady lub okna; zwykle stosowana w elewacjach jako motyw dekoracyjny, rzadziej w celu odciążenia. ścian.

(wł. faciata) elewacja budynku wyróżniona od pozostałych odmienną kompozycją arch. (rozczłonkowanie arch.; zwieńczenia, wieże, szczyty, kontrasty kolorystyczne użytych materiałów bud., mozaiki, sgraffita, dekoracja mai. itp.), zawierająca przeważnie główne wejście.

(łac. fossa – rów, kanał) – zapora w postaci rowu otaczającego całość lub część umocnienia.

budowla sakralna, w której wszystkie nawy mają jednakową wysokość, a nawa główna, pozbawiona okien, oświetlona jest za pośrednictwem naw bocznych. Nawy nakryte są zwykle wspólnym dachem. Liczba naw może być różna - najczęściej występują kościoły trzynawowe, czasem pięcio- i dwunawowe. Kościół halowy odznacza się prostą konstrukcją (rozpór sklepień nawy gł. w znacznej części równoważą sklepienia naw bocznych) oraz zwartym układem przestrzennym (często brak transeptu, niewyodrębnione prezbiterium).

budowla sakralna o wnętrzu jednoprzestrzennym w formie sali; w kościele salowym prezbiterium i nawa mają jednakową wysokość, szerokość i wspólny strop lub sklepienie.

rodzaj ganku, częściowo otwartego korytarza przylegającego do ściany budynku. Może być jedno- lub wielokondygnacyjny, otaczając dziedziniec na różnych poziomach.

gotycka dekoracja architektoniczna w postaci wąskich kolumienek o rozmaitych profilach, stosowanych jako elementy pionowego podziału okien lub obramienia otworów oraz ozdoby elewacji.

(ambit) w kościołach przejście obiegające prezbiterium, zwykle na przedłużeniu naw bocznych, oddzielone murem lub arkadami; obejście było charakterystycznym elementem kościołów rom. (zwłaszcza pielgrzymkowych) i gotyckich; do obejścia przylegały zwykle kaplice promieniste (tzw. wieniec kaplic).

(z franc. pinade, od późnołacińskiego pinnaculum – skrzydełko)  charakterystyczny dla gotyku dekoracyjny element architektoniczny w postaci wysmukłej kamiennej sterczyny, zazwyczaj o czworobocznym trzonie. Wzdłuż jego krawędzi umieszczano rytmiczne szeregi żabek, a na szczycie znajdował się kwiaton. Bardziej dekoracyjne wersje pinakli kształtowano na wzór tabernakulum i zdobiono maswerkami. Pinakle wieńczyły przypory, naroża wieżyczek, wimpergi, portale, szczyty i inne elementy architektoniczne.

(niem. Presbyterium, wł. presbiterio, łac. presbyterium) przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa, zazwyczaj wydzielona od nawy głównie lekkim podwyższeniem, balustradą i tęczą; wyodrębniona także w bryle zewnętrznej. Prezbiterium zamykała zwykle ściana prostokątna, półkolista (-apsyda) lub wieloboczna; rzut i bryłę prezbiterium wzbogacały (gł. w architekturze średniowieczne) apsydiole, obejście, wieniec kaplic. W średniowieczu prezbiterium było z reguły orientowane (skierowane na wschód); w niektórych kościołach (zwłaszcza w romańskich tzw. bazylikach dwuchórowych) występowały dwa prezbiteria: od wschodu i zachodu. W prezbiterium znajduje się sanktuarium z ołtarzem głównym, stalle dla kleru oraz wyposażenie służące do obrzędów liturgicznych.

1) we wnętrzu budowli przestrzeń między parą podpór dźwigających odrębną konstrukcyjnie część sklepienia; 2) wyodrębniona rytmicznie powtarzanymi elementami podziału pionowego część płaszczyzny elewacji.

charakterystyczny dla gotyku dekoracyjny element architektoniczny w postaci wysmukłej kamiennej sterczyny, zwykle o czworobocznym trzonie, z rytmicznymi szeregami żabek wzdłuż krawędzi i kwiatonem na szczycie.

odmiana sklepienia krzyżowo‑żebrowego lub żaglastego o dekoracyjnym rysunku w kształcie gwiazdy utworzonej z żeber dzielących pola między żebrami przekątnymi; późnogotyckie sklepienia gwiaździste mają często tzw. żebro wiodące, przebiegające szczytem s. przez całą długość przykrytego pomieszczenia .

ssklepienie złożone z czterech wycinków (kozuby) dwu przecinających się sklepień kolebkowych; ciężar tego sklepienia przenoszony jest na punkty jego spływu na liniach przecięcia się kolebek, na naroża pomieszczenia lub filary.

sklepienie, w którym zrezygnowano z żeber a wysklepki sklepienne mają ostre krawędzie; gra światła na tych sklepieniach tworzyła efekt dekoracyjny.

sklepienie krzyżowe o wyraźnie zaznaczonych łękach w postaci żeber w miejscu przenikania kolebek.

sklepienie złożone z trzech przenikających się odcinków kolebek, tworzących w rzucie kształt trójkąta.

handlowy budynek, w którym znajdowały się kramy (lub składy) najczęściej z suknem (stąd nazwa).

rozwiązanie konstrukcji przyporowej z pominięciem łuków przyporowych prowadzonych nad dachami naw bocznych. Sklepienia nawy głównej podparte są skarpami wyprowadzonymi ponad dachy naw bocznych przy ścianach nawy głównej.

zwieńczenie elewacji budynku lub jego fragmentów (najczęściej ryzalitów, portali, otworów okiennych). Ze względu na kształt rozróżnia się szczyt sterczynowy (czyli wimperga), szczyt schodkowy (uskokowy), szczyt wnękowy. Występują także szczyty o wykrojach falistych, wolutowych, zdobione lizenami, pilastrami, ślepymi arkadami. Klasyczną formą szczytu jest fronton.

określenie równoznaczne z terminem nawa poprzeczna (poprzeczne ramię przecinające nawę główną) .

płaszczyzna, na której opiera się łuk sklepienny.

sposób ułożenia kaplic, otaczających obejście kościoła.