R1T36ZBKGOTVE1

Ilustracja o kształcie poziomego prostokąta przedstawia nocny widok na kopułę katedry Santa Maria del Fiore we Florencji. Ma czerwony dach. Kopuła znajduje się po prawej stronie. Z lewej strony widoczna jest oświetlona wieża kościoła, dalej dach ostro zakończonej innej wieży. U dołu znajduje się fragment panoramy miasta.

Quattrocento w architekturze – fundament renesansu

Źródło: MarcusObal, dostępny w internecie: Wikipedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 1

R186XH78G7Z4Z

Rozpoznaj dzieła. Wpisz ich włoskie nazwy.

Każda z przedstawionych budowli ma swój wyjątkowy charakter, który zdradza jej funkcję i styl epoki: Jedna z nich to miejska rezydencja o masywnej bryle, z wyraźnym podziałem na trzy kondygnacje. Druga to budowla użyteczności publicznej, rozpoznawalna dzięki arkadowej loggii wspartej na smukłych kolumnach. Jej fasada jest rytmiczna, spokojna, a całość sprawia wrażenie lekkości i otwartości. Trzecia budowla wyróżnia się fasadą podzieloną pilastrami w klasycznych porządkach - od najprostszego u dołu po najbardziej ozdobny u góry.

Ćwiczenie 1

Opisz trzy charakterystyczne cechy budowli wczesnorenesansowej rezydencji miejskiej we Florencji.

R1P13GU97OL3J

Opisz układ okien, podział muru, weź pod uwage funkcję budowli.

Rezydencja miała masywną bryłę, dolną kondygnację pokrytą rustyką, wyższe piętra bardziej wygładzone. Fasada była podzielona poziomo, z rytmicznie rozmieszczonymi oknami. Całość sprawiała wrażenie solidności i porządku.

Ćwiczenie 2

R1BEA1AAGVCL4

Rozpoznaj wskazane na planie elementy architektury. Przyporządkuj nazwę do właściwego numeru.

Zwróć uwagę na układ przestrzenny budowli. Przeanalizuj, które części tworzą główną oś, a które ją przecinają. Zastanów się, gdzie znajduje się centrum konstrukcyjne, a gdzie zakończenie przestrzeni liturgicznej. Pomyśl, które elementy są charakterystyczne dla budowli sakralnych i jak ich forma wpływa na funkcję.

Ćwiczenie 2

Wypisz i krótko scharakteryzuj cztery podstawowe części planu kościoła w stylu renesansowym: przestrzeń główna, część poprzeczna, zakończenie prezbiterium i główną część świątyni.

RDZ8GNC5UFVTS

Zastanów się, która część prowadzi od wejścia, która przecina ją poprzecznie, gdzie znajduje się ołtarz, a gdzie kopuła. Pomyśl o układzie krzyża łacińskiego.

Nawa główna to długa część prowadząca od wejścia. Transept przecina ją poprzecznie. Apsyda znajduje się na końcu, za ołtarzem. Kopuła umieszczona jest w miejscu przecięcia nawy i transeptu.

Ćwiczenie 3

RH6B4C3KJ2GNK

Rozpoznaj detale. Wpisz właściwe nazwy w puste miejsca.

Przyjrzyj się uważnie rysunkowi kopuły. Zastanów się, które części odpowiadają za jej wysokość, które tworzą główną bryłę, a które znajdują się na samym szczycie. Pomyśl, jak światło może dostawać się do wnętrza budowli i która część konstrukcji to umożliwia. Zwróć uwagę na kształty: co jest okrągłe, co cylindryczne, a co przypomina wieżyczkę. To pomoże Ci właściwie skojarzyć każdy element.

Ćwiczenie 3

Nazwij trzy główne części kopuły i opisz ich funkcję w konstrukcji budowli sakralnej.

RN29X91SU7PSJ

Zwróć uwagę na część dolną, która podnosi kopułę, wypukłą bryłę główną oraz najwyższy punkt, który doświetla wnętrze.

Bęben to dolna część, która podnosi kopułę i często zawiera okna. Czasza to wypukła, półkulista bryła kopuły. Latarnia to wieżyczka na szczycie, przez którą wpada światło.

Ćwiczenie 4

R1CPPHN12ALAG

Do budowli dopisz nazwiska ich architektów. Kościół św. Andrzeja (San Andrea) Tu uzupełnij Kościół Św. Wawrzyńca (San Lorenzo) Tu uzupełnij Pałac Medyceuszy (Palazzo Medici) Tu uzupełnij

Każda z budowli została zaprojektowana przez jednego z czołowych architektów włoskiego quattrocenta. Jeden z nich był związany z rodziną Medyceuszy i odpowiadał za projekt ich pałacu we Florencji. Inny zasłynął jako twórca nowatorskich rozwiązań przestrzennych w kościele św. Wawrzyńca, gdzie zastosował rytmiczny podział wnętrza i geometryczną harmonię. Trzeci był nie tylko architektem, ale też teoretykiem sztuki, a jego projekt kościoła św. Andrzeja w Mantui nawiązuje do formy rzymskiej bazyliki i triumfalnego łuku. Styl, funkcja i miejsce budowli mogą pomóc w dopasowaniu nazwisk.

Ćwiczenie 5

R6VKRKNCGFS11

Nazwij wskazane elementy architektury.

Przyjrzyj się uważnie, jak kopuła łączy się z przestrzenią poniżej. Zwróć uwagę na elementy, które umożliwiają przejście od planu kwadratu do koła — to rozwiązanie konstrukcyjne stosowane w architekturze sakralnej. Spójrz też na wycięcia w sklepieniu, przez które wpada światło — mają one charakterystyczny kształt i często pojawiają się w budowlach renesansowych. Kształt, funkcja i miejsce tych elementów na schemacie pomogą Ci je właściwie nazwać.

Ćwiczenie 5

RX61PNG5SP2JX

Zwróć uwagę na funkcję W tekście pojawiają się określenia związane z wyglądem ścian, konstrukcją sklepienia, sposobem doświetlenia wnętrza oraz obróbką kamienia. Każde z pojęć odnosi się do innego aspektu architektury: powierzchni, światła, formy i detalu. Wszystkie są charakterystyczne dla stylów klasycyzujących i renesansowych.

Ćwiczenie 6

R1832SDFX827U

Do definicji dobierz właściwe terminy. Możliwe wybory: 1. Latarnia, 2. Rustyka, 3. Luneta, 4. Boniowanie TU UZUPEŁNIJ to dekoracyjne opracowanie faktury ściany za pomocą obróbki lica poszczególnych ciosów na wzór naturalnego łomu kamiennego. 1. Latarnia, 2. Rustyka, 3. Luneta, 4. Boniowanie TU UZUPEŁNJ to okrągła lub wieloboczna wieżyczka nad dachem lub kopułą, z gęsto rozmieszczonymi oknami, zwieńczona hełmem. 1. Latarnia, 2. Rustyka, 3. Luneta, 4. Boniowanie TU UZUPEŁNIJ to małe sklepienie wcięte w sklepienie główne (przeważnie kolebkowe) poprzecznie do jego osi (powstaje w ten sposób sklepienie kolebkowe z lunetami); luneta obejmuje na ogół otwór okienny lub drzwiowy; element charakterystyczny dla architektury renesansowej, manierystycznej, barokowej. 1. Latarnia, 2. Rustyka, 3. Luneta, 4. Boniowanie TU UZUPEŁNIJ to dekorowanie lica muru polegające na ścięciu pod kątem lub profilowaniu krawędzi licowych poszczególnych ciosów kamiennych czy płyt.

Zwróć uwagę na sposób, w jaki opisane są elementy architektoniczne. Każdy z nich pełni inną funkcję i ma charakterystyczny wygląd. Skup się na tym, co dotyczy faktury muru, światła wpadającego do wnętrza oraz kształtu sklepienia. Przeczytaj uważnie definicje — znajdziesz w nich wskazówki dotyczące formy, miejsca w budowli i epoki, z którą są związane. Dzięki temu łatwiej będzie Ci dopasować właściwe pojęcia.

Polecenie 1

Wyjaśnij, w jaki sposób architektura quattrocenta nawiązywała do wzorców antycznych, a jednocześnie odpowiadała na potrzeby społeczno‑religijne XV‑wiecznych Włoch. Uwzględnij zarówno formę, jak i funkcję budowli.

R1BUN4UCJRNGE

W odpowiedzi opisz, jakie elementy klasyczne (np. porządki, proporcje, typy sklepień) były stosowane przez architektów quattrocenta. Zastanów się, jak te formy były adaptowane do nowych funkcji: kościołów, pałaców, budowli publicznych. Uwzględnij rolę mecenatu, idei humanizmu i potrzeb wspólnot miejskich.

Architektura quattrocenta czerpała z antyku przede wszystkim porządek, harmonię i czytelność formy. Stosowano klasyczne kolumny, łuki triumfalne, kopuły i proporcje oparte na matematycznych zasadach. Filippo Brunelleschi i Leon Battista Alberti inspirowali się rzymskimi budowlami, ale dostosowywali je do chrześcijańskich funkcji, np. kościoły z kopułą nad skrzyżowaniem nawy i transeptu. Mecenat rodzin takich jak Medyceusze wspierał budowle o charakterze społecznym, jak szpital czy sierociniec, w których klasyczna forma wyrażała ideę godności człowieka. Architektura quattrocenta była więc nie tylko powrotem do antyku, ale też wyrazem nowej wizji człowieka i wspólnoty.

Polecenie 2

Porównaj sposób kształtowania fasady w architekturze sakralnej i świeckiej quattrocenta. Uwzględnij różnice w kompozycji, dekoracji i funkcji.

RBVQ57CEJVH7X

W odpowiedzi opisz, jak wyglądały fasady kościołów (np. San Lorenzo, San Andrea) i pałaców miejskich (np. Palazzo Medici). Zwróć uwagę na podział poziomy i pionowy, zastosowanie porządków architektonicznych, dekorację (np. rustyka, boniowanie, medaliony), oraz to, jak fasada wyrażała funkcję budowli.

Fasady kościołów quattrocenta były często inspirowane rzymskimi bazylikami — miały wyraźny podział pionowy, zastosowanie klasycznych porządków i monumentalny charakter. Alberti w San Andrea zastosował motyw łuku triumfalnego, podkreślając sakralność i wieczność. Z kolei fasady pałaców miejskich, jak Palazzo Medici, były bardziej zwarte, poziomo podzielone, z rustyką w dolnej kondygnacji i wygładzonymi wyższymi piętrami. Dekoracja była oszczędna, ale wyrafinowana - boniowanie, regularny rytm okien, ceramiczne medaliony. Fasada sakralna miała wyrażać boski porządek, fasada świecka — prestiż, stabilność i kontrolę nad przestrzenią miejską.

Pod lupą nowej wiedzy

Słownik pojęć