Audiobook „Terribilità w Sądzie Ostatecznym”. W 1541 r., po kilku latach pracy, Michała Anioł ukończył wielki Sąd Ostateczny w Kaplicy Sykstyńskiej, swe najbardziej niezwykłe dzieło malarskie. Niespotykana dotąd ekspresja i dramaturgia, widoczne zarówno w sposobie budowania kompozycji, jak i w poszczególnych postaciach, czyni zeń jedno z najbardziej oryginalnych przedstawień tego tematu w sztuce europejskiej. Nie jest to już dzieło renesansu, ale kolejnego stylu – manieryzmu. Zamkniętą, zrównoważoną i harmonijną kompozycję, typową dla renesansu, zastąpiła kompozycja dynamiczna i rozproszona, oparta na wielokierunkowym ruchu. Jej struktura jest złożona i pozornie niejasna. Brak w niej porządkujących podziałów architektonicznych, zastosowanych przez artystę we wcześniejszym wielkim dziele malarskim, sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej. Spiętrzona scena jest pełna dynamiki i ruchu, ciała ukazane w dramatycznych, pełnych napięcia pozach, co uzyskano dzięki zastosowaniu skrótów perspektywicznych i oparcia układu wielu postaci na schemacie linii przekątnych. Wszystko to przydaje dziełu monumentalności i ekspresji, wzbudzając lęk i podziw, zgodnie z zasadą terribilità. Uważne spojrzenie pozwala jednak odkryć zasady porządkujące kompozycję wielkiego fresku. Jej głównym punktem jest Chrystus, wokół którego wiruje tłum postaci. Chrystus pojawia się jako najwyższy i groźny sędzia, nieodwołalnie rozstrzygający o losach zmartwychwstałych. Jego wizerunek zrywa z obowiązującą ikonografią, przedstawiając postać zbliżoną do antycznego bóstwa. Twarz Chrystusa nawiązuje zresztą wprost do słynnej rzeźby, Apolla Belwederskiego. Fresk należy czytać przesuwając wzrok od postaci Chrystusa ku okalającym ją kolejnym kręgom. Tuż obok malarz przedstawił jakby zlęknioną Marię, na którą jako na orędowniczkę, błagalnie patrzą grzesznicy. Maria to nie tylko Matka Boża, ale również symbol Kościoła. Matkę i Syna otacza krąg świętych. Wśród nich znaleźli się św. Wawrzyniec i św. Bartłomiej, patroni kaplicy. Poza świętymi są tu również postacie ze Starego Testamentu. Powyżej centralnej strefy, w lunetach, ukazani zostali aniołowie trzymający narzędzia męki Chrystusa: krzyż, koronę cierniową i kolumnę biczowania. Artysta przedstawił ich bardzo dynamicznie, jakby zlatujących z niebios, w kierunku centrum kompozycji. Poniżej postaci Chrystusa inni aniołowie dmą w trąby, budząc umarłych i wzywając ich na sąd. Po jednej stronie anioł ukazuje zbawionym księgę dobrych czynów, natomiast po drugiej - księgę złych uczynków. Zbawieni unoszą się ku niebu, potępieni – z wyrazem przerażenia na twarzach – spadają do otchłani. Tam czekają już na nich złe duchy, na czele z Charonem, którego postać artysta zaczerpnął z mitologii. Giorgio Vasari, uczeń Michała Anioła, pisał: z obrazu bije radość zbawionych i nędza potępionych. Niezwykła kompozycja i nagość od początku wzbudzały krytykę wielu osób. Jednym z nich był papieski Mistrz Ceremonii, Biagio da Cesena, który twierdził, że ukazane postacie pasują raczej do łaźni niż do kaplicy papieskiej. Dzieło jako niestosowne krytykował również wpływowy pisarz i satyryk, Pietro Aretino. Obydwaj zostali niezbyt przychylnie przedstawieni przez Michała Anioła w jego fresku, papieski Mistrz Ceremonii, ukazany wśród potępionych, otrzymał nawet ośle uszy. Dzięki opiece papieża Pawła III, Michał Anioł mógł dokończyć dzieło, jednak już za pontyfikatu Piusa IV poddano je cenzurze. W roku 1564, tuż po śmierci artysty i rok po zakończeniu Soboru Trydenckiego, Daniele da Volterra domalował wielu postaciom przepaski na biodrach, a niektórym nawet ubrania. Pomimo tego, wielki fresk pozostał inspiracją dla kolejnych pokoleń artystów.