Przestrzeń do odkrycia

Barok rodzi się w świecie, który nie zna stabilności. Europa doświadcza gwałtownych przesileń religijnych, politycznych i społecznych, a kultura reaguje na tę niestabilność intensyfikacją form, gestów i znaczeń. W centrum uwagi znajduje się człowiek, ale nie renesansowy - harmonijny, pewny swojej pozycji w kosmosie. Człowiek baroku funkcjonuje w rzeczywistości, w której trzeba nieustannie potwierdzać swoją obecność, swoją rangę, swoje prawo do miejsca w hierarchii. Reprezentacja staje się elementem życia publicznego, a portret narzędziem utrwalania porządku, który sam w sobie jest kruchy. 

Sztuka portretowa przestaje być jedynie zapisem fizjonomii. Staje się precyzyjną konstrukcją, w której każdy detal, układ dłoni, ciężar spojrzenia, relacja między ciałem a przestrzenią, budują obraz człowieka uwikłanego w kulturę ceremonialności i będącego uczestnikiem społecznej gry. To nie jest estetyka przesady, lecz estetyka świadomej obecności. 

Właśnie w takim świecie znajduje się van Dyck. Jego portrety nie są tylko piekne, ale są przenikliwe, wydobywają z barokowej kultury reprezentacji to, co najistotniejsze - subtelność, napięcie, gest, funkcjonowanie między prywatnością a oficjalnością. Odsłoń przestrzeń, w której van Dyck nadaje barokowemu portretowi rangę subtelnego studium obecności, nie tylko przedstawienia, lecz sposobu istnienia człowieka w świecie religijności, majestatu i codzienności.