(niem. Alabaster - minerał, z łac. alabaster - flakonik na wonności, z gr. alabastros) drobnoziarnista odmiana gipsu, łatwa do obróbki, odznaczająca się znaczną przepuszczalnością światła, różnorodnością barw i wzorów. Stosowany jako materiał rzeźbiarski, od starożytności, m.in. do wyrobu naczyń, lamp, w dekoracji arch. ścian, monumentalnej płaskorzeźbie i drobnej rzeźbie pełnej.

(gr. allēgoría - allēgoreín - mówić w przenośni, obrazowo) motyw lub zespół motywów, który poza znaczeniem dosłownym i bezpośrednio przedstawionym ma ukryte znaczenie dodatkowe, pozostawione domyślności czytelnika lub wyjaśnione przez autora.

(wł. ambone, łac. amboonis, z gr. ambon - wypukłość) jeden z głównych elementów wyposażenia kościoła chrzęść, służy do odczytywania tekstów liturgicznych, wygłaszania kazań; wykonywana z kamienia naturalnego lub sztucznego, drewna, metalu, zazwyczaj bogato zdobiona. 

element architektoniczny składający się z dwóch podpór (filarów, kolumn) zamkniętych górą łukiem.

(wł. zoccoló) 1) najniższy nadziemny człon budowli lub poszczególnych elementów architektury (np. kolumny, filaru, portalu), stanowiący ich podstawę konstrukcyjną albo wyłącznie wizualną, na ogół wysunięty uskokowo w stosunku do górnych partii muru, często wyodrębniony odmiennym materiałem, fakturą (np. boniowaniem) i osobnym gzymsem zwanym cokołowym. W większych budynkach występuje na całej dolnej kondygnacji zwany wówczas przyziemiem cokołowym. Stosowany do czasów rzymskich; od renesansu stał się ważnym elementem architektonicznym, zwłaszcza w budownictwie pałacowym; 2) postument.

(franc. draperie, od drap - sukno) tkanina ułożona w dekor. fałdy, stosowana często w wystroju wnętrz, zwłaszcza barokowych Imitacje draperii w kamieniu, stiuku, tynku, drewnie, draperie występujące w malarstwie i grafice w postaci rozsuniętych kotar czy festonów, były szczególnie popularne w sztuce (gotyckich nagrobkach, barokowych ołtarzach i obrazach, klasycystycznych wnętrzach).

1. w starożytności kapliczka zwieńczona frontonem wspartym na pilastrach lub kolumnach; 2. model budynku; 3. nisza w wewnętrznych ścianach budynku. W sztuce średniowiecznej i nowożytnej miniaturowy model budowli prezentowany przez fundatora lub motyw dekoracyjny stosowany głównie w malarstwie i rzeźbie.

(gr. eikṓn – obraz, gráphō – piszę), dziedzina badań historii sztuki, której zadaniem jest opis i interpretacja elementów treściowych i symbol. w dziełach sztuki.

(ikono- + -logia) 1) jedna z metod badawczych historii sztuki, powstała w 1 poł. XIX w. Największy rozwój ikonologii datuje się od 2 ćw. XX w., jej najwybitniejszym przedstawicielem był Ervin Panofsky, w Polsce Jan Białostocki. Panofsky głosił, że odczytanie dzieła lub grupy dzieł nie może się ograniczać do sfery formalno‑przedmiotowej, ale musi się rozciągać na sferę znaczeń umownych, w ostateczności winno dotrzeć do ich wewnętrznego sensu, stanowiącego symptom postawy ideowej grupy ludzkiej, która je wydała. Ten ostatni akt interpretacyjny pojmowany był jako analiza ikonologiczna. Panofsky uważał, że interpretacja dzieła sztuki musi się opierać na wiedzy o historycznym rozwoju, dzieło sztuki winno być analizowane przede wszystkim jako układ przedstawiających form (styl), następnie układ historii, symboli i alegorii (typy ikonograficzne) i wreszcie jako objaw sytuacji historyczno‑kulturowej (objawy kulturowe). Według Panofskiego ikonologia powinna ustalać współzależność poszczególnych typów ikonograficznych od oddziaływania idei teologicznych, filozoficznych, a także politycznych ze skłonnościami poszczególnych artystów i mecenasów. Erich Gombrich wzbogacił ikonologię o metody zaczerpnięte z nowoczesnej psychologii percepcji. Ikonologia przechodziła przez różne stadia rozwoju, jest odmiennie traktowana przez wielu badaczy. Początkowo badania ikonologiczne obejmowały głównie sztukę późnego średniowiecza, następnie włączono w zakres badań sztukę XIX i XX w. Wielu badaczy zarzuca i. bezzasadność ścisłej klasyfikacji przedstawień, a także zubożenie badań nad formą artystyczną i spowodowanie zaniku wartościowania dzieł sztuki z punktu widzenia ich jakości artystycznej i estetycznej; 2) zbiór alegorycznych figur, personifikacji oraz ich opisów; popularne w okresie baroku, traktowane jako podręczniki dla artystów.  

(gr. epigraphś - napis) epigraf, napis ryty, wykonany na materiale twardym, zwłaszcza w kamieniu, metalu lub drewnie, umieszczany na budowlach, grobowcach, płytach nagrobnych, pomnikach, tablicach erekcyjnych, wotywnych itp.

[łac.], pionowa podpora architektoniczna o przekroju kolistym lub wielokątnym, pełniąca również funkcje dekoracyjne; składa się z trzech części: głowicy, trzonu i bazy, lub przynajmniej z dwóch pierwszych.

triumfalny krzyż z przedstawieniem Chrystusa, występujący w belce na łuku tęczowym, czyli miejscem rozdzielającym część prezbiterialną od części przeznaczonej dla wiernych.

odmiana marmuru o czarnej barwie, wydobywana w podkrakowskich Dębnikach.

skała metamorficzna z dużą zawartością kalcytu, dająca się wypolerować na wysoki połysk. Może mieć barwę białą, szarawą, różową, zielonkawą lub czarną.

od gr. polychrótnos - wielobarwny) 1) wielobarwne malowidła zdobiące ściany, stropy lub sklepienia budowli; znana w starożytności, występowała w kościołach wczesnochrześcijańskich i średniowiecznych.; charakterystyczna dla sztuki renesansu i baroku; należała do najczęściej stosowanych dekoracji wnętrz budowli sakralnych i świeckich, niekiedy zdobiła też fasady budowli; w XX wieku spotykana jako ozdoba elewacji reprezentacyjnych budynków; 2) dekoracja malarskiej rzeźby i wyrobów rzemiosła artystycznego; znana była w starożytności; w średniowieczu rozwinęła się również polichromowana rzeźba, głównie drewniana; p. utrzymuje się w rzeźbie ludowej.

(łac. prospectus - widok) frontowa, wyeksponowana część szafy organowej. Pełni funkcję dekoracyjną wnętrza kościoła oraz kryje mechanizm instrumentu. Jego główny element stanowią ułożone w określony wzór piszczałki.

człowiek zajmujący się snycerstwem; snycerstwo - sztuka rzeźbienia w drewnie; pokrewny termin snycerka oznacza twórczość artystyczną o charakterze bardziej rzemieślniczym. Snycerzem nazywamy rzemieślnika artystę lub rzeźbiarza specjalizującego się w rzeźbie drewnianej. Snycerstwo było w dziejach rzeźby jedną z przodujących gałęzi tej sztuki.

(franc. stalle (lp.), z wł. stallo - ława kościelna) drewniane lub kamienne ławy przeznaczone dla duchowieństwa; stalle ustawiano pod ścianami prezbiterium; występowały gł. w kościołach kolegialnych, klasztornych i katedrach; stalle miały wysokie zapiecki (często z baldachimem), oparcia, klęczniki obudowane z przodu, zwykle o bogatej dekoracji rzeźbiarskiej lub malarskiej W niektórych stallach pod podnoszonymi siedzeniami znajdowały się wsporniki, tzw. misericordie, służące za podparcie stojącym przy chóralnej modlitwie; rozpowszechnione od XI w.

(franc. stuc, z wł. stucco) wyprawa, materiał zdobniczy. nakładany na ściany i elementy architektoniczne wnętrz (rzadziej elewacji); w skład stiuku wchodzi wapno, piasek marmurowy, gips, klej i barwniki.

rozłożenie i wzajemne przenikanie się świateł i cieni stosowane w rysunku, malarstwie i grafice w celu wydobycia efektu trójwymiarowości.