RVLVJUPG739CR
Ilustracja przedstawia obraz Francisco Goipt. „Rozstrzelanie powstańców madryckich”. Dzieło ukazuje autentyczne wydarzenie, które miało miejsce 3 maja 1808 roku. Chodzi o rzeź dokonaną przez francuskich żołnierzy na hiszpańskich mężczyznach walczących w obronie swojego kraju. Na obrazie znajduje się kilku mężczyzn - powstańców. Kilku z nich zostało już zabitych. Na wprost mężczyzn znajdują się żołnierze z karabinami. Głównym źródłem ekspresji jest w tym obrazie wymowna kolorystyka. Uwagę przyciąga biel koszuli jednego z powstańców, żółć jego spodni i czerwień krwi zastrzelonego obok mężczyzny. Barwy te stanowią krzyk bezsilności i bólu, są gwałtownym protestem przeciwko okrucieństwu.

Od wizjonerstwa i mistycyzmu preromantyków do romantycznego dramatyzmu Goi.  

Francisco de Goya y Lucientes, Rozstrzelanie powstańców madryckich 3 maja 1808 roku, 1814, Muzeum Prado, Madryt, Hiszpania
Źródło: commons.wikimedia.org, domena publiczna.

Słownik pojęć

akwaforta
akwaforta

(wł. acąuaforte) kwasoryt, technika graficzna druku wklęsłego; także odbitka otrzymana tą techniką. Rycinę wykonuje się przez odbijanie wytrawionego rysunku na płycie miedzianej lub cynkowej w prasie miedziorytniczej. Wypolerowaną płytę pokrywa się werniksem akwafortowym (wosk, asfalt, żywica); rysunek wykonuje się igłą, nacinając werniks i odsłaniając powierzchnię metalu. Następnie płytę poddaje się trawieniu w wodnym roztworze kwasu azotowego lub chlorku żelazowego; natężenie kreski zależy od głębokości trawienia, tj. od czasu trawienia, dlatego albo dorysowuje się sukcesywnie kreski od (pierwszych najdłużej trawionych) najciemniejszych, do najdelikatniejszych (najkrócej trawionych), tzw. trawienie stanowe (stan); albo wykonuje się całość rysunku, a poszczególne partie po wytrawieniu zakrywa się półpłynnym werniksem. Po zakończonym trawieniu wymywa się werniks i na podgrzaną płytę metalową nakłada farbę drukarską, którą wyciera się z powierzchni płyty, tak że pozostaje ona tylko w głębi wytrawionych kresek; z tak przygotowanej płyty wykonuje się odbitkę w prasie pod dosyć silnym tłokiem, na wilgotnym papierze. 

akwatinta
akwatinta

(wł. acąuatinta - barwiona woda) kwasoryt płaszczyznowy, technika graficzna druku wklęsłego, zbliżona do akwaforty, rozpowszechniona w XVIII w.; także odbitka wykonana tą techniką. W akwaforcie trawione są na płycie metal, kreski, natomiast w a.kwatincie płaszczyzny, a efekt plam o różnym natężeniu osiąga się przez odpowiednią regulację czasu trawienia poszczególnych tonów. Akwatinta przypomina rysunek wykonany pędzlem i często jest stosowana w połączeniu z akwafortą. Płytę miedzianą lub cynkową zapyla się sproszkowaną kalafonią albo asfaltem, stapia na piecyku, uzyskując po wytrawieniu efekt jasnych punkcików na ciemnym tle; stosując np. sól kuchenną rozsypaną na powierzchni płyty pokrytej werniksem akwafortowym, a następnie stopioną na piecyku i wypłukaną wodą, otrzymuje się po wytrawieniu powierzchnię jasną pokrytą ciemnymi punkcikami.

akwarela
akwarela

1) farba wodna o spoiwie rozpuszczalnym w wodzie, przeważnie z gumy arabskiej, często z dodatkiem miodu (farby miodowe), cukru lub gliceryny, które nadają elastyczność i ułatwiają pobranie farby wilgotnym pędzlem, nieodporna na światło, łatwo płowieje; 2) technika malarska, posługująca się farbami akwarelowymi kładzionymi najczęściej na papierze, pergaminie, także na kości słoniowej (miniatury), jedwabiu - w tradycyjnym malarstwie Dalekiego Wschodu i w Europie XVIII i XIX w., specjalnie do zdobienia wachlarzy; farba tworzy cienką przezroczystą warstwę, przez którą przebija kolor podłoża; technika wymagająca dużej precyzji ze względu na trudności dokonywania poprawek. Akwarelą posługiwano się często przy wykonywaniu szkiców i projektów obrazów; 3) obraz wielobarwny, malowany farbami akwarelowymi lub jednobarwny, np. malowany tuszem, bistrem lub sepią, tzw. lawowany (lawowanie).

danse macabre
danse macabre

fr. [wym. dãs makabr] w sztuce średniowiecznej: alegoryczny korowód ludzi różnych stanów prowadzony przez śmierć, wyrażający równość wszystkich ludzi w obliczu śmierci.

drzeworyt
drzeworyt

technika graficzna druku wypukłego; także odbitka uzyskana tą techniką. Na powierzchni deski lub klocka wygładzonego i powleczonego warstwą gruntu wykonuje się rysunek, następnie metalowymi dłutkami, nożem lub rylcami wycina się tło, pozostawiając wypukły rysunek; tak przygotowaną formę powleka się farbą drukarską i odbija na papierze.

ezoteryka
ezoteryka

wiedza dostępna tylko dla wtajemniczonych.

fêtes galantes
fêtes galantes

(franc. wytworna zabawa) przedstawienia wytwornego towarzystwa na tle przyrody w scenach zabaw parkowych, koncertów, posiłków pod gołym niebem i zalotów miłosnych; charakterystyczny temat dworskiego malarstwa rokokowego XVIII w. (np. obrazy A. Watteau).

Inkunabuł
Inkunabuł

wytwór sztuki drukarskiej powstały przed 1501 rokiem (dla druków polskich datę tę przesuwa się do 1550 roku lub nawet 1599 roku); krojem liter i układem karty tytułowej inkunabuły naśladują księgi rękopiśmienne; do końca XV wieku elementy graficzne wykonywali w inkunabułach iluminatorzy; stronice były nieliczbowane, format (do 1476 roku) wyłącznie folio.

kaligrafia
kaligrafia

(gr. calligraphia) sztuka pięknego i wyraźnego pisania, szczególnie rozwinięta w Chinach, gdzie jest traktowana jako dziedzina sztuki na równi z malarstwem i nierozłącznie z nim związana; napis umieszczony na obrazie stanowi integralną część jego kompozycji; z drugiej strony sama inskrypcja kaligraficzna może być dziełem sztuki, w którym wypracowany kształt znaków nie stanowi żadnego komentarza dla kompozycji malarskiej.

kosmogonia
kosmogonia

gr. ogólna nazwa poglądów przednaukowych., filozoficznych. i religijnych., których przedmiotem jest powstanie i ewolucja Wszechświata.

monotypia
monotypia

gr. mónos - jedyny, týpos - odbicie; technika graficzna stojąca na pograniczu malarstwa, rysunku i grafiki. Na płycie metalowej lub szklanej wykonuje się wolno schnącymi farbami (olejnymi, drukarskimi) barwną kompozycję i odciska na zwilżonym papierze; powstaje tylko jedna odbitka, gdyż cała farba odbija się na papierze.

oniryzm
oniryzm

sposób przedstawiania rzeczywistości na wzór marzenia sennego.

rycina
rycina

1) odbitka graf.; termin może być używany w odniesieniu do wszystkich technik; 2) potocznie ilustracja, rysunek.

terpentyna
terpentyna

bezbarwna lub zielonożółta ciecz o charakterystycznym zapachu, będąca składnikiem żywic drzew iglastych, służy do rozcieńczania farb na jej bazie.

sucha igła
sucha igła

technika graficzna druku wklęsłego polegająca na rysowaniu metalową igłą – rylcem rysunku na wypolerowanej płycie będącej matrycą, następnie wtarciu w zagłębienia farby i wykonaniu odbitki w prasie drukarskiej.

złoto proszkowe
złoto proszkowe

postać sproszkowana metalu szlachetnego (złota) o żółtej barwie.