W jakich dziedzinach szczególnie kompozycja jest ważna?
To pojęcie jest bardzo szerokie i odnosi się do wielu dziedzin, m.in.: - muzyki; - literatury; - matematyki, informatyki; - sztuki (kompozycja obrazu, rzeźby, architektury, fotografii, kadru filmowego, kompozycja wnętrza, sceny teatralnej, znaku plastycznego, plakatu, itd)
bg‑green
Kompozycja
bg‑gray2
Dlaczego znajomość kompozycji jest przydatna?
Komponujemy swoje otoczenie. Chcemy je zmieniać, chociaż nie zawsze wiemy w jaki sposób. Dlatego dobrze jest znać zasady i efekty tworzenia różnych rodzajów kompozycji. Wielkość, kształt, ilość i rozmieszczenie elementów ma znaczenie. Wiemy o tym, bo doświadczamy tego codziennie w naszym życiu.
Przebywamy w określonej przestrzeni. Możemy mieć wpływ na to, jaka ona jest i jaka może być. Zdarza nam się ją współtworzyć: przestawiamy sprzęty i przedmioty, wybieramy ich kolory.
Podobnie jest w sztuce. Można zmienić, przesunąć, dodać lub usunąć wybrany element. W ten sposób, za każdym razem, powstaje nowa kompozycja.
bg‑green
Kompozycja
bg‑gray2
Kompozycja w sztuce - co to znaczy?
Pewne stałe elementy tworzą schemat kompozycyjny, charakterystyczny dla danej dziedziny sztuki, kierunku, epoki, twórcy itp. Na przykład kompozycja w malarstwie to sposób powiązania wszystkich elementów formalnych tworzących obraz: linii, brył, płaszczyzn, plam barwnych, światłocienia.
Kompozycja jest kategorią formy, co oznacza, że mówiąc o kształcie, wyglądzie, a więc formie dzieła plastycznego nie sposób pominąć jego kompozycji.
RMuVvOVBnE6tm
Ilustracja przedstawia mapę myśli składającą się z centralnego pomarańczowo‑żółtego okręgu z napisem „Kompozycja” oraz czterech mniejszych niebieskich okręgów, które się z nim łączą. Pierwszy okrąg znajduje się z lewej strony okręgu centralnego i widnieje na nim napis: „Uporządkowanie części składowych dzieła”. Drugi okrąg położony jest u dołu okręgu centralnego z opisem: „Organizacja płaszczyzny lub przestrzeni dzieła”. Trzeci okrąg znajduje się z prawej strony okręgu centralnego z tekstem: „Porządek wszystkich elementów dzieła”. Ostatni z okręgów znajduje się u góry okręgu centralnego z tekstem: „Ułożenie poszczególnych elementów dzieła”. Tło jest białe.
Kompozycja, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Kompozycja, Ilustracja, licencja: CC BY 3.0.
Kompozycja pełni nadrzędną rolę w formalnej analizie każdego dzieła - porządkuje je, pozwala dostrzec i ułatwić rozumienie różnorodnych działań twórczych.
Dla zainteresowanych
Polecenie 1
R1S2XKDTF3NTZ
Kliknij wybraną nazwę definicji i zapoznaj się z definicjami kompozycji znajdującymi się poniżej. Wskaż wspólne cechy wszystkich tekstów, a następnie na ich podstawie sfomułuj własną definicję.
Źródło: ORE.
R1TOBZOQ3C5Z3
Definicja kompozycji według Encyklopedii PWN Kompozycja [łac. compositio ‘złożenie’, ‘układ’], szt. plast. dzieło sztuki plastycznej, a także sposób powiązania elementów formalnych dzieła tak, by tworzyły całość zgodną z intencją twórcy; z kompozycją wiąże się pojęcie tzw. schematu kompozycyjnego (stałego układu elementów kompozycji charakterystycznych dla danego kierunku, epoki itp.); w zależności od charakteru schematu kompozycyjnego rozróżnia się m.in. kompozycję zamkniętą, otwartą, dynamiczną, symetryczną, diagonalną; układy kompozycyjne zmieniały się w ciągu wieków i dzięki temu są jednym z wykładników stylu różnych epok (…). Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/kompozycja;3924634.html [dostęp: 18.11.2021], Definicja kompozycji według Słownika terminologicznego sztuk pięknych Kompozycja - sposób powiązania elementów formalnych dzieła (linii, brył, płaszczyzn, plam barwnych, rozłożenia światła i cienia), tak aby tworzyły całość zgodną z intencją twórcy; z pojęciem kompozycji wiąże się pojęcie schematu kompozycyjnego, tzn. stałego układu poszczególnych elementów kompozycyjnych, charakterystycznych dla danego kierunku, epoki itp. Na schemat kompozycyjny składają się: jego ramy zewnętrzne (np. otoczenie przestrzenne dzieła architektury lub rzeźby, rama malowidła) i wewnętrzne, wyznaczające zasięg przestrzenny samej kompozycji (np. kształt przestrzenny dzieła architektury lub rzeźby, figura planimetryczna zawierająca kompozycję obrazu), osie kompozycyjne, zazwyczaj ze sobą sprzężone (przecinające się równolegle, zbieżne itp.), podziały kompozycyjne, wprowadzające rozgraniczenia wewnątrz kompozycji i porządkujące ją, napięcia kierunkowe, sugerujące ruch rzeczywisty lub wyobrażeniowy itp. Schemat kompozycji (poza sztuką abstrakcyjną) nie jest nigdy schematem oderwanym, ale wynika z programu i celowości dzieła architektury czy rzemiosła artystycznego oraz z tematyki rzeźby lub obrazu, przyczyniając się do wydobycia pożądanych momentów treściowych; w zależności od charakteru schematu kompozycyjnego i jego czynników mówimy o k. zamkniętej, otwartej, zwartej, luźnej, dynamicznej, statycznej, symetrycznej, diagonalnej itp. Źródło: Katarzyna Kubalska‑Sulkiewicz, „Słownik terminologiczny sztuk pięknych”, Warszawa 2002, s. 197., Definicja kompozycji według wikipedii Kompozycja – układ elementów zestawionych ze sobą w taki sposób, aby tworzyły one harmonijną całość. Kompozycją określa się również samo dzieło, zawierające połączone ze sobą składniki. Celem kompozycji jest osiągnięcie zamierzonego efektu plastycznego poprzez umiejętne dobranie kolorów, kształtów, proporcji, faktur i położenia przedstawianych elementów, czasem na drodze porządkowania podobnych do siebie składników, a kiedy indziej poprzez zestawianie ich na zasadzie kontrastu. W kompozycji wykorzystuje się też często pewne konstrukcje znane z geometrii takie jak symetria czy złoty podział. Odpowiednie operowanie tymi narzędziami daje efekt w postaci różnych nastrojów, uczuć, przeżyć jakich może doświadczyć odbiorca – można uzyskać na przykład zarówno odczucie statyczności, porządku, równowagi, harmonii, jak i dynamiki, chaosu czy nierównowagi. Źródło:https://pl.wikipedia.org/wiki/Kompozycja_(sztuki_wizualne) [dostęp: 18.11.2021], Definicja kompozycji według Zachęty - Narodowej Galerii Sztuki Kompozycja — sposób powiązania elementów formalnych dzieła: linii, brył, płaszczyzn, plam barwnych, światła i cienia, tak aby tworzyły całość zgodną z intencją twórcy. W zależności od układu elementów kompozycji, kompozycja może być otwarta, zamknięta, zwarta, luźna, dynamiczna, statyczna, symetryczna. W jej obrębie można znaleźć osie, podziały porządkujące kompozycję, ale też np. sugerujące ruch. Kompozycja w obrazach przedstawiających lub np. w architekturze wynika z funkcji lub treści, w sztuce abstrakcyjnej jest istotą dzieła. (…) (opracowanie: Paulina Celińska) Źródło: https://zacheta.art.pl/pl/mediateka‑i-publikacje/kompozycja [dostęp: 18.11.2021]
Definicja kompozycji według Encyklopedii PWN Kompozycja [łac. compositio ‘złożenie’, ‘układ’], szt. plast. dzieło sztuki plastycznej, a także sposób powiązania elementów formalnych dzieła tak, by tworzyły całość zgodną z intencją twórcy; z kompozycją wiąże się pojęcie tzw. schematu kompozycyjnego (stałego układu elementów kompozycji charakterystycznych dla danego kierunku, epoki itp.); w zależności od charakteru schematu kompozycyjnego rozróżnia się m.in. kompozycję zamkniętą, otwartą, dynamiczną, symetryczną, diagonalną; układy kompozycyjne zmieniały się w ciągu wieków i dzięki temu są jednym z wykładników stylu różnych epok (…). Źródło: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/kompozycja;3924634.html [dostęp: 18.11.2021], Definicja kompozycji według Słownika terminologicznego sztuk pięknych Kompozycja - sposób powiązania elementów formalnych dzieła (linii, brył, płaszczyzn, plam barwnych, rozłożenia światła i cienia), tak aby tworzyły całość zgodną z intencją twórcy; z pojęciem kompozycji wiąże się pojęcie schematu kompozycyjnego, tzn. stałego układu poszczególnych elementów kompozycyjnych, charakterystycznych dla danego kierunku, epoki itp. Na schemat kompozycyjny składają się: jego ramy zewnętrzne (np. otoczenie przestrzenne dzieła architektury lub rzeźby, rama malowidła) i wewnętrzne, wyznaczające zasięg przestrzenny samej kompozycji (np. kształt przestrzenny dzieła architektury lub rzeźby, figura planimetryczna zawierająca kompozycję obrazu), osie kompozycyjne, zazwyczaj ze sobą sprzężone (przecinające się równolegle, zbieżne itp.), podziały kompozycyjne, wprowadzające rozgraniczenia wewnątrz kompozycji i porządkujące ją, napięcia kierunkowe, sugerujące ruch rzeczywisty lub wyobrażeniowy itp. Schemat kompozycji (poza sztuką abstrakcyjną) nie jest nigdy schematem oderwanym, ale wynika z programu i celowości dzieła architektury czy rzemiosła artystycznego oraz z tematyki rzeźby lub obrazu, przyczyniając się do wydobycia pożądanych momentów treściowych; w zależności od charakteru schematu kompozycyjnego i jego czynników mówimy o k. zamkniętej, otwartej, zwartej, luźnej, dynamicznej, statycznej, symetrycznej, diagonalnej itp. Źródło: Katarzyna Kubalska‑Sulkiewicz, „Słownik terminologiczny sztuk pięknych”, Warszawa 2002, s. 197., Definicja kompozycji według wikipedii Kompozycja – układ elementów zestawionych ze sobą w taki sposób, aby tworzyły one harmonijną całość. Kompozycją określa się również samo dzieło, zawierające połączone ze sobą składniki. Celem kompozycji jest osiągnięcie zamierzonego efektu plastycznego poprzez umiejętne dobranie kolorów, kształtów, proporcji, faktur i położenia przedstawianych elementów, czasem na drodze porządkowania podobnych do siebie składników, a kiedy indziej poprzez zestawianie ich na zasadzie kontrastu. W kompozycji wykorzystuje się też często pewne konstrukcje znane z geometrii takie jak symetria czy złoty podział. Odpowiednie operowanie tymi narzędziami daje efekt w postaci różnych nastrojów, uczuć, przeżyć jakich może doświadczyć odbiorca – można uzyskać na przykład zarówno odczucie statyczności, porządku, równowagi, harmonii, jak i dynamiki, chaosu czy nierównowagi. Źródło:https://pl.wikipedia.org/wiki/Kompozycja_(sztuki_wizualne) [dostęp: 18.11.2021], Definicja kompozycji według Zachęty - Narodowej Galerii Sztuki Kompozycja — sposób powiązania elementów formalnych dzieła: linii, brył, płaszczyzn, plam barwnych, światła i cienia, tak aby tworzyły całość zgodną z intencją twórcy. W zależności od układu elementów kompozycji, kompozycja może być otwarta, zamknięta, zwarta, luźna, dynamiczna, statyczna, symetryczna. W jej obrębie można znaleźć osie, podziały porządkujące kompozycję, ale też np. sugerujące ruch. Kompozycja w obrazach przedstawiających lub np. w architekturze wynika z funkcji lub treści, w sztuce abstrakcyjnej jest istotą dzieła. (…) (opracowanie: Paulina Celińska) Źródło: https://zacheta.art.pl/pl/mediateka‑i-publikacje/kompozycja [dostęp: 18.11.2021]
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Kompozycja_na_plaszczyznie
bg‑green
Kompozycja
bg‑gray2
Jaki kształt może mieć powierzchnia, na której powstaje kompozycja malarska?
Dzieła malarskie, graficzne czy reliefowe komponowane są na powierzchniach o określonym kształcie: regularnym lub nieregularnym. Można mówić np.: o kształcie prostokątnym w poziomie lub w pionie, kwadracie, owalu, kole, tzw. (tondo).
R2RLC1A421JLF
Stanisław Fijałkowski, „12.v.61”. W kwadratowym, brązowym obramowaniu namalowano pomarańczowo‑brązowe, niejednolite tło, podzielone na pół przez horyzontalną, przerywaną białą linię. W dolnej części dzieła, po prawej stronie, obecny jest okrągły, szary kształt o chłodnym odcieniu z sześcioma jaśniejszymi plamami koloru. Pod nim obecny jest ciemnoniebieski kształt przypominający odwróconą kroplę wody, z jaśniejszym detalem z przodu, jak gdyby odbijał światło. W górnej części dzieła, nad wspomnianymi kształtami, obecny jest większy, okrągły kremowy element z wystającym u góry trójkątnym fragmentem. Cały element wykazuje swoim kształtem podobieństwo do niebieskiego elementu, lecz w odwróconej i znacznie szerszej oraz większej formie. Lewa strona obrazu zawiera sześć nieregularnych czerwonych kształtów, z których większość jest podłużna. Najmniejszy z nich znajduje się na dolnej połowie dzieła, a największy – w dużej mierze, również, a jedynie jego górna część znajduje się na górnej połowie. Wszystkie czerwone kształty zostały namalowane jednolitą płaską plamą barwną. Obraz jest podpisany w lewym dolnym rogu.
Stanisław Fijałkowski, „12.v.61”, 1961 r., Galeria Fibak, Warszawa, bid.desa.pl
RQLM4GE6CAVPJ
Ilya Bolotowsky, „Żółte tondo”. Dzieło przedstawia żółte koło na jednolitym, jasnym tle. Koło składa się z różnych, nierównomiernie rozłożonych elementów geometrycznych. Obecne są pionowe oraz poziome białe oraz czarne linie i prostokąty w jasnożółtych odcieniach. Kształty te stanowią również obrzeża koła, przez którego środek biegnie czarna linia, która urywa się, nie dochodząc do jego krawędzi z prawej strony.
Ilustracja przedstawia dzieło Kurta Schwittersa [czytaj: kurta szwitarsa] Merzzeichnung [czytaj: mercajhnun], wykonane techniką kolażu. Praca składa się z jasnych, lekko zgeometryzowanych, umieszczonych na ciemnym, prawie czarnym tle form, sprawiających wrażenie ciągłego przenikania się i ruchu. Odznacza się dużym zróżnicowaniem skali poszczególnych elementów, ich wyrazistych faktur, które zostały przez artystę tak zakomponowane, że wzajemnie się równoważą. Kompozycja wykonana jest na podłożu w kształcie prostokąta pionowego.
Kurt Schwitters [czytaj: kurt szwitars], Kompozycja Merzzeichnung [czytaj: mercajhnun], 225, 1921 r., Muzeum Narodowe, Wrocław
Źródło: domena publiczna.
RTMTLRUPB8E6S
Brice Marden, „Studia dla muz (wersja Hydra)”. Dzieło, wykonane na beżowej, lnianej tkaninie, przedstawia kompozycję długich, cienkich oraz zawiłych linii w kolorze jasnoczerwonym, żółtym, pomarańczowym, szarym, jasnoniebieskim, ciemnoniebieskim oraz zielonym. Miejscami ich powierzchnie są mniej intensywne, a szerokość zmienna. Stanowią one jednocześnie obramowanie dzieła, jak i jego wypełnienie. Falując, linie łączą się i przecinają, tworząc nieregularny wzór. Nie wypełniają całej tkaniny, pozwalając na wyłonienie się fragmentów beżowego tła.
Brice Marden [czytaj: brais maden] „Studia dla muz (wersja Hydra)”, 1991‑95/1997 r., Muzeum Sztuki Nowoczesnej MoMA, Nowy Jork, Stany Zjednoczone
Źródło: dostępny w internecie: moma.org, domena publiczna.
Ćwiczenie 1
R1PC9Q5FEU6R3
Dopasuj określenie kształtu dzieła do ilustracji
Dopasuj określenie kształtu dzieła do ilustracji
RSS9Z9ODZD7BE
Na podstawie treści materiału odpowiedz, jak określamy format dzieła, które jest w kształcie koła? Odpowiedź wpisz w polu poniżej:
![Ilustracja przedstawia dzieło Kurta Schwittersa [czytaj: kurta szwitarsa] Merzzeichnung [czytaj: mercajhnun], wykonane techniką kolażu. Praca składa się z jasnych, lekko zgeometryzowanych, umieszczonych na ciemnym, prawie czarnym tle form, sprawiających wrażenie ciągłego przenikania się i ruchu. Odznacza się dużym zróżnicowaniem skali poszczególnych elementów, ich wyrazistych faktur, które zostały przez artystę tak zakomponowane, że wzajemnie się równoważą. Kompozycja wykonana jest na podłożu w kształcie prostokąta pionowego.](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/RHL6O6GLUDOE7/1775670749/14HNEXAFGPNJJ31U4AUU2V2SCKSLPHAR.jpg)
