bg‑azure

Konceptualizm

bg‑gray2

Czy to jest rewolucja, czy ewolucja?

Nie oczekuj jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. 
Z jednej strony - rewolucja, ponieważ konceptualizmkonceptualizm (łac. conceptus), myśl, pojęcie wyobrażeniekonceptualizm wprowadził radykalne zmiany dotyczące statusu sztuki i dzieła sztuki. 
Z drugiej strony - konceptualizmkonceptualizm (łac. conceptus), myśl, pojęcie wyobrażeniekonceptualizm to ewolucja, ponieważ zmiany jakich dokonali konceptualiści były efektem procesu, który rozpoczął się wcześniej, a w I połowie XX wieku znacznie przyspieszył.

W sztuce awangardowej I poł XX w. pojawiły się dzieła, które nie były ani obrazami, ani rzeźbami. Ich formy nie pasowały do pojęcia sztuki.
Dadaiści tworzyli improwizowane spektakle kabaretowe, prezentowali ready mades [przedmioty - obiekty].
W dzieła sztuki zamieniano ilustracje popularnych czasopism, powstawały także  pierwsze instalacje. 
Eksperymenty zmierzały do zbadania granic sztuki. Niektóre z tych eksperymentów były radykalne, inne - pokazywały zmiany stopniowo. 

Ćwiczenie 1
R5HB4ALZOX9GO
Źródło: ORE, domena publiczna.
bg‑azure

Konceptualizm

bg‑gray2

Co to jest konceptualizm?

KONCEPTUALIZM – jeden z najważniejszych nurtów w sztuce XX w., w którym idea oraz proces twórczy są ważniejsze niż realizacja dzieła. Jego powstanie w latach 60. zrewolucjonizowało sztukę współczesną. Nastąpił tzw. przełom konceptualny, który oznacza m.in. odejście od przedmiotowości w sztuce i podkreślanie intelektualnego charakteru tworzenia i odbioru sztuki. W konceptualizmie twórczość splata się z teoretyczną refleksją nad sztuką.

Źródło: https://zacheta.art.pl/pl/mediateka-i-publikacje/konceptualizm?filters=eyJhY3RpdmUiOjEsImlkIjp7InZhbHVlIjoiODM3NyIsIm9wZXJhdG9yIjoiIT0ifSwibWVkaWEiOiIzMiJ9 

bg‑azure

Konceptualizm

bg‑gray2

Co i w jaki sposób tworzy konceptualista?

R1ZD1TARZ4OD4

Artysta konceptualista wybiera nowe, często manifestacyjne sposoby wyrażania siebie i swoich poglądów za pomocą oryginalnych form wyrazu. 

Artyści sztuki konceptualnej porzucają materię dzieła na rzecz jego koncepcyjnego wymiaru, często poprzez wykorzystanie nietypowych mediów lub kontekstów.

Podsumowanie

Slownik_pojec

Nurt konceptualizmu najczęściej rezygnował z samego przedmiotu, jego materialności. Konceptualista tworzy ideę, pomysł, koncepcję.

Konceptualiści dążyli do uwolnienia sztuki. Zamiast tradycyjnych form proponowali dokumentacje działań, instrukcje do wykonania, rysowali plany, mapy, tworzyli katalogi, notatki itp. Podstawą stała się praca nad ideą (koncepcją) dzieła. Jego materialna forma nie miała kluczowego znaczenia.

Przykładem takiej realizacji jest „Jedno i trzy krzesła”  Josepha Kosutha:

RABDX7P69GBQ8
Ilustracja interaktywna o kształcie prostokąta przedstawia zdjęcia z wystawy pracy koncepcyjnejJoseph Kosuth, „Krzesła Jeden i Trzy". Na zdjęciu widoczne są: zdjęcie krzesła wiszące na ścianie, krzesło stojące obok na podłodze oraz teks umieszczony na białek kartce powieszonej po prawej stronie krzeseł. Elementy zostały zaprezentowane na tle jednolitej, białej ściany. Na ilustracji umieszczone są aktywne punkty zawierające dodatkowe informacje: 1. Na ścianie zostało zaprezentowane w skali 1:1 czarno‑białe zdjęcie postawionego obok krzesła. 2. Z drugiej strony stojącego krzesła, na ścianie wisi słownikowa definicja krzesła. 3. Koncepcja artysty polega na wskazaniu relacji między przedmiotem a sposobami jego prezentacji. Autor zwrócił uwagę na różne recepcje krzesła.
Joseph Kosuth, „Krzesła Jeden i Trzy", 1965, Centre Pompidou, Paryż, Francja
Źródło: historiasztuki.com.pl, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
bg‑azure

Konceptualizm

bg‑gray2

Jak do tego doszło, że dziełem sztuki jest koncepcja?

Zaczęło się od dadaistów. Marcel Duchamp bywa nazywany patronem konceptualizmu, gdyż po raz pierwszy przesunął zainteresowanie artysty z procesu twórczego i dzieła sztuki na przedmioty gotowe (tzw. ready mades), sztuką stawały się one z woli artysty a nie z racji spełniania kategorii estetyki. Podkreślał także rolę przypadku w procesie twórczym jako czynnika decydującego.

Co stało się potem?

Joseph Kosuth - główny teoretyk i praktyk konceptualizmu sztukę postrzegał w kategoriach filozoficznych. Uważał, że koncepcja dzieła mogła mieć formę wyłącznie teoretyczną, np. formę traktatu.
Jego pogląd zakładał więc możliwość jedynie zamysłu dzieła bez jego realizacji. Przykładem może być konceptualne (istniejące jedynie jako idea) powołanie   Museum of Normal Art
W swojej pracy „Zegar (numer jeden i pięć), wersja angielsko‑łacińska (wystawowa)” Kosuth zadaje pytanie: co właściwie jest - czy też co może być, czy stać się - dziełem sztuki? Czy słowa ze słownika (w różnych językach), czy obiekt, czy jego obraz (fotografia)? Według artysty najważniejszy w sztuce może być koncept, a nie przedmiot. 

R1E45AGBKAZBX
Ilustracja interaktywna przedstawia zdjęcia z wystawy pracy koncepcyjnej Joseph'a Kosuth'a, „Zegar (numer jeden i pięć), wersja angielsko‑łacińska (wystawowa)”. Na zdjęciu widoczne są: fotografia zegara, zegar, trzy tablice z wydrukowanym tekstem. Elementy zostały zaprezentowane na tle jednolitej, białej ściany. Na ilustracji znajdują się aktywne punkty zawierające dodatkowe informacje. 1. Na dzieło składa się pięć elementów: zdjęcie zegara, zegar, fragment ze słownika angielsko‑łacińskiego zawierające hasło: czas, maszyna, przedmiot. 2. Artysta skłania do zastanowienia się, dlaczego sztuką może być fotografia przedmiotu, a nie sam przedmiot lub jego definicja.
Joseph Kosuth, „Zegar (numer jeden i pięć), wersja angielsko‑łacińska (wystawowa)”, 1965, 1997, Tate Modern, Londyn, Wielka Brytania
Źródło: tate.org.uk, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
bg‑azure

Konceptualizm

bg‑gray2

Czy liczy się tylko pomysł?

Przykład 1:

Sol LeWitt pozbawił sztukę narracji kierując naszą uwagę na pomysł dzieła, jego koncepcję.
Jak to zrobił?
Wybrał za podstawę swoich prac modularną konstrukcję sześcianu. Rozbił elementy plastyczne na szereg osobnych segmentów. Elementy sześcianu posłużyły artyście do realizacji wymyślonej przez niego koncepcji. Stały się tylko pretekstem do materializacji jego idei. Artyście nie chodzi o wyrażanie siebie, swoich odczuć i wrażeń - w ten sposób zmusza do oceny przedmiotu jako pomysłu, odsyła do koncepcji dzieła, jak np.: „Dwa otwarte sześciany”:

RXBH7OD82JFP4
Ilustracja interaktywna przedstawia fotografię konceptualną pracy Sol LeWitt'a, „Dwie otwarte modułowe kostki". Zdjęcie ukazuje w przestrzeni muzealnej konstrukcje z kanciastych belek uformowanych w połączone ze sobą dwa szkieletowe sześciany. Praca zestawu jest na drewnianej, brązowej podłodze. Ściany są białe. Na ilustracji znajdują się aktywne punkty zawierające dodatkowe Informacje 1. LeWitt po połączeniu belki aluminiowe pomalowane emalią. 2. Belki złożone w proste konstrukcje sześcianów. 3. Artysta skonstruował obiekt tworzony przez postrzeganie widza.
Sol LeWitt, „Dwie otwarte modułowe kostki", 1972, Tate Modern, Londyn, Wielka Brytania
Źródło: tate.org.uk, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).

Przykład 2:

Lawrence Weiner to artysta, który jest najbardziej znany z tekstowych instalacji i radykalnych definicji sztuki.
Chciał, aby dzieła były udostępniane bez konieczności zakupu biletu - jego pomysł polegał na tym, że zrezygnował z tradycyjnych, muzealnych prezentacji twórczości. Uważał, że język sztuki dociera do szerszej publiczności, gdy dostęp do dzieł nie jest ograniczany, np. z powodów finansowych.
W ten sposób zaczął tworzyć dzieła składające się ze słów i zdań lub fragmentów zdań. Pokazywał je w przestrzeni publicznej, książkach, filmach i innych dostępnych mediach - odsuwając jednocześnie instytucje kulturalne, które mogłyby zniechęcić do masowej oglądalności.

Uważał również, że dzieło sztuki może pozostać konceptualne - w formie języka - lub może zostać stworzone, jeśli pojawi się taka potrzeba.   

Lawrence Weiner - Dwie minuty rozpylania farby na podłogę, bezpośrednio ze standardowej puszki sprayu

R2CMJA6J5VNGF
Animacja 3D Lawrence'a Weinera „Dwie minuty rozpylania farby na podłogę ze standardowej puszki sprayu” przedstawia puszkę sprayu w kolorze standardowej konfiguracji na pokładzie Po otwarciu animacji można uzyskać dodatkowe informacje: Podstawą związaną z pracą nad ideą (koncepcją) dzieła. Jego materialna forma nie miała kluczowego znaczenia.
Lawrence Weiner, „Dwie minuty rozpylania farby na podłogę ze standardowej puszki sprayu”, 1968 r.
Źródło: online skills, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).

Przykład 3:

R1XMwVkcWIhBg
Na ilustracji widać fotografię dokumentująca powstanie dzieła Opałki 1‑35327. Po kliknięciu na ilustrację widać tylko palce trzymające cienki pędzelek, którym zapisywane są na płótnie poszczególne cyfry. Słychać także głos artysty odczytujący powstający zapis.
Fotografia dokumentująca powstawanie dzieła Opałki oraz zapis głosu artysty, pinimg.com, CC BY 3.0 (ilustracja); Roman Opałka w trakcie odliczania, polymediaTV, CC BY 3.0 (dźwięk).

Roman Opałka jest znany przede wszystkim z tak zwanych „obrazów liczonych” „OPALKA 1965 /1 – ∞”.
Początkowo zapisywał cyfry na czarnym tle, potem na szarym, a od 1972 roku każdy obraz ma jaśniejsze tło. Jednocześnie wymawiał i nagrywał każdą liczbę. Dodawał również aktualne zdjęcie swojej twarzy.
Całość jego pracy to przesłanie dotyczące przemijania. Celem artysty było wykonanie obrazu składającego się z siedmiu siódemek.
Niestety nie udało mu się to. 

Ćwiczenie 2
REXSR14OZZPT8
Źródło: ORE, domena publiczna.
R1TCOGDN48KOU
Źródło: ORE, domena publiczna.
R1S7OSFCUH1X2
Roman Opałka z cyklu „OPALKA 1965/1-∞, detal 1‑35327”, 1965 r., Muzeum Sztuki w Łodzi
Źródło: zasoby.msl.org.pl, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).

Przykład 4:

Gerhard Richter w swoich pracach starał się oderwać malarstwo od jego tradycyjnych wartości: obserwacyjnej prawdy, ekspresyjnego rękodzieła, kreatywności.
Jego abstrakcja „1024 kolory” jest przykładem, w którym artysta uświadamia nam możliwość powstania takiego dzieła bez udziału człowieka. Pola kwadratów mogą być zapełnione kolorami dobranymi przypadkowo, np. przez maszynę. Na każdy obraz, który wisi na ścianie, istnieje niezliczona ilość innych, które nigdy nie trafiły na płótno. Istnieją niezliczone alternatywne sposoby malowania tego obrazu, który już zaistniał.
Artysta konceptualista twierdzi, że obraz może w ogóle nie mieć znaczenia; że jedyną rzeczą, która naprawdę się liczy, jest pomysł. 

Malarstwo konceptualne jako dziedzina praktyki artystycznej, próbuje skonfrontować przepaść między ideami a fizyczną rzeczywistością. 

R1PDPQ5SMFTN3
Obraz przedstawia siatkę maleńkich, kolorowych kwadratów rozdzielonych białymi liniami. Niektóre kolory są jasne, inne ciemne, lecz ich układ jest losowy. Dodatkowo na ilustracji znajdują się interaktywne punkty. 1. Dzieło składa się z regularnej siatki 1024 kolorowych kwadratów, rozdzielonych białymi liniami., 2. Sieć białych linii zapobiega stykaniu się kolorów, tonowaniu i mieszaniu się w oku widza., 3. Kolory są przypadkowo wybrane, porozrzucane i pomieszane, autor nie opierał się na żadnym schemacie.
Gerhard Richter, „1024 kolory”, 1973 r., Muzeum Sztuki, Krefeld, Niemcy
Źródło: wahooart.com, Olej na płótnie, Muzeum Sztuki, Krefeld, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).

Przykład 5:

Prace Debry Ramsay przywodzą na myśl dwie fundamentalne idee, które dominują w naszej obecnej kulturze:

  1. Pierwszą jest idea danych i przekonanie, że każdy aspekt naszego życia jest monitorowany, obliczany i analizowany w  poszukiwaniu zrozumienia.

  2. Druga to idea, że natura się zmienia i że teraz możemy tylko ją obserwować i odnaleźć w tym estetyczne piękno.

Debra Ramsay uchwyciła upływ czasu, dokumentując zmianę koloru w krajobrazie w tym samym miejscu (New Berlin, NY) na przestrzeni roku. 
W ramach pracy artystka wracała na określony szlak w lesie wiosną, latem, jesienią i zimą. Wykonywała 18 zdjęć co 100 kroków. Po powrocie do studia mieszała kolory za pomocą programu, który interpretował kolor wybrany ze zdjęcia na formułę farby.
W efekcie widz zobaczy każdą porę roku jako indywidualny obraz, a cały rok - jako inny obraz.

R24UCMT1GZEXH
Debra Ramsay, „Rok koloru dostosowany do długości dnia”, akryl na folii poliestrowej, 2018 r.
Źródło: pamono.eu, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).

Przykład 6:

Dziełem opartym na koncepcji jest obraz Martina Creeda, należący do serii dzieł o podobnych motywach. Dzieło odzwierciedla ironiczny stosunek autora do świata, objawiający się:

  • w minimalnym użyciu środków artystycznych;

  • ograniczonym wkładem pracy.

Dzieło składa się z sześciu grubych poziomych, prostokątnych pociągnięć głębokiej, nieprzezroczystej, różowej farby akrylowej nałożonej na nieoprawione płótno.
Praca pokazuje niechęć artysty do dokonywania zbyt świadomych wyborów, w szczególności tego, jaki rozmiar pędzla wybrać. Jego pomysłem jest jednoczesne używanie wszystkich pędzli - to sposób na uniknięcie konieczności wybierania jednego z nich.

R14BFN9EB7P23
Obraz przedstawia pięć różowych prostokątów w układzie poziomym, ułożonych piętrowo na sobie. Prostokąt znajdujący się najniżej jest najgrubszy i najdłuższy, stanowi podstawę całej konstrukcji, a każdy kolejny jest krótszy i cieńszy. Prostokąty ułożone są symetrycznie, w sposób wyśrodkowany. Dodatkowo na ilustracji znajdują się interaktywne punkty. 1. Pasma farby wyglądają tak, jakby były ułożone jeden na drugim i zwężają się stopniowo od dołu do góry. 2. Sposób nakładania farby utworzył kształt przypominający ziggurat.
Martin Creed, Praca nr 1104 (Work No. 1104), Galeria Tate Modern, Londyn, Wielka Brytania
Źródło: tate.org.uk, Akryl na płótnie, Galeria Tate Modern, Londyn, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Ćwiczenie 3
R8GMGDDXAA68L
Źródło: ORE, domena publiczna.
bg‑azure

Konceptualizm

bg‑gray2

Podsumowanie

Dzieło zarówno może istnieć materialnie, jak też może istnieć wyłącznie jako idea. Konceptualizmkonceptualizm (łac. conceptus), myśl, pojęcie wyobrażenieKonceptualizm może dotyczyć wszystkiego: każdego zamysłu, idei, pomysłu artysty oraz zgodnie z zamysłem artysty - pozostawienie tego wyłącznie w formie idei lub przedstawianie jej w sposób zaskakujący, kontrowersyjny, czy - dość oczywisty.

Konceptualizmkonceptualizm (łac. conceptus), myśl, pojęcie wyobrażenieKonceptualizm to jeden z najważniejszych nurtów w sztuce XX w., w którym idea oraz proces twórczy są ważniejsze niż realizacja dzieła. Jego powstanie w latach 60. zrewolucjonizowało sztukę współczesną. Nastąpił tzw. przełom konceptualny, który oznacza m.in. odejście od przedmiotowości w sztuce i podkreślanie intelektualnego charakteru tworzenia i odbioru sztuki.

Konceptualiści dążyli do uwolnienia sztuki. Zamiast tradycyjnych form proponowali dokumentacje działań, instrukcje do wykonania, rysowali plany, mapy, tworzyli katalogi, notatki itp. Podstawą stała się praca nad ideą (koncepcją) dzieła. Jego materialna forma nie miała kluczowego znaczenia

Współcześni artyści często korzystają z założeń sztuki koncepcyjnej, m.in.: Joseph Kosuth, Roman Opałka, Sol LeWitt, Lawrence Weiner, Debra Ramsay, Martin Creed.

bg‑azure

Konceptualizm

bg‑gray2

Więcej na temat sztuki konceptualnej znajdziesz m.in. tutaj: