Konceptualizm: czy jest dzieło, czy go nie ma?
Konceptualizm
Czy to jest rewolucja, czy ewolucja?
Nie oczekuj jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie.
Z jednej strony - rewolucja, ponieważ konceptualizmkonceptualizm wprowadził radykalne zmiany dotyczące statusu sztuki i dzieła sztuki.
Z drugiej strony - konceptualizmkonceptualizm to ewolucja, ponieważ zmiany jakich dokonali konceptualiści były efektem procesu, który rozpoczął się wcześniej, a w I połowie XX wieku znacznie przyspieszył.
W sztuce awangardowej I poł XX w. pojawiły się dzieła, które nie były ani obrazami, ani rzeźbami. Ich formy nie pasowały do pojęcia sztuki.
Dadaiści tworzyli improwizowane spektakle kabaretowe, prezentowali ready mades [przedmioty - obiekty].
W dzieła sztuki zamieniano ilustracje popularnych czasopism, powstawały także pierwsze instalacje.
Eksperymenty zmierzały do zbadania granic sztuki. Niektóre z tych eksperymentów były radykalne, inne - pokazywały zmiany stopniowo.
Konceptualizm
Co to jest konceptualizm?
KONCEPTUALIZM – jeden z najważniejszych nurtów w sztuce XX w., w którym idea oraz proces twórczy są ważniejsze niż realizacja dzieła. Jego powstanie w latach 60. zrewolucjonizowało sztukę współczesną. Nastąpił tzw. przełom konceptualny, który oznacza m.in. odejście od przedmiotowości w sztuce i podkreślanie intelektualnego charakteru tworzenia i odbioru sztuki. W konceptualizmie twórczość splata się z teoretyczną refleksją nad sztuką.
Źródło: https://zacheta.art.pl/pl/mediateka-i-publikacje/konceptualizm?filters=eyJhY3RpdmUiOjEsImlkIjp7InZhbHVlIjoiODM3NyIsIm9wZXJhdG9yIjoiIT0ifSwibWVkaWEiOiIzMiJ9
Konceptualizm
Co i w jaki sposób tworzy konceptualista?

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1ZD1TARZ4OD4
Artysta konceptualista wybiera nowe, często manifestacyjne sposoby wyrażania siebie i swoich poglądów za pomocą oryginalnych form wyrazu.
Artyści sztuki konceptualnej porzucają materię dzieła na rzecz jego koncepcyjnego wymiaru, często poprzez wykorzystanie nietypowych mediów lub kontekstów.
Nurt konceptualizmu najczęściej rezygnował z samego przedmiotu, jego materialności. Konceptualista tworzy ideę, pomysł, koncepcję.
Konceptualiści dążyli do uwolnienia sztuki. Zamiast tradycyjnych form proponowali dokumentacje działań, instrukcje do wykonania, rysowali plany, mapy, tworzyli katalogi, notatki itp. Podstawą stała się praca nad ideą (koncepcją) dzieła. Jego materialna forma nie miała kluczowego znaczenia.
Przykładem takiej realizacji jest „Jedno i trzy krzesła” Josepha Kosutha:
Konceptualizm
Jak do tego doszło, że dziełem sztuki jest koncepcja?
Zaczęło się od dadaistów. Marcel Duchamp bywa nazywany patronem konceptualizmu, gdyż po raz pierwszy przesunął zainteresowanie artysty z procesu twórczego i dzieła sztuki na przedmioty gotowe (tzw. ready mades), sztuką stawały się one z woli artysty a nie z racji spełniania kategorii estetyki. Podkreślał także rolę przypadku w procesie twórczym jako czynnika decydującego.
Co stało się potem?
Joseph Kosuth - główny teoretyk i praktyk konceptualizmu sztukę postrzegał w kategoriach filozoficznych. Uważał, że koncepcja dzieła mogła mieć formę wyłącznie teoretyczną, np. formę traktatu.
Jego pogląd zakładał więc możliwość jedynie zamysłu dzieła bez jego realizacji. Przykładem może być konceptualne (istniejące jedynie jako idea) powołanie Museum of Normal Art.
W swojej pracy „Zegar (numer jeden i pięć), wersja angielsko‑łacińska (wystawowa)” Kosuth zadaje pytanie: co właściwie jest - czy też co może być, czy stać się - dziełem sztuki? Czy słowa ze słownika (w różnych językach), czy obiekt, czy jego obraz (fotografia)? Według artysty najważniejszy w sztuce może być koncept, a nie przedmiot.
Konceptualizm
Czy liczy się tylko pomysł?
Przykład 1:
Sol LeWitt pozbawił sztukę narracji kierując naszą uwagę na pomysł dzieła, jego koncepcję.
Jak to zrobił?
Wybrał za podstawę swoich prac modularną konstrukcję sześcianu. Rozbił elementy plastyczne na szereg osobnych segmentów. Elementy sześcianu posłużyły artyście do realizacji wymyślonej przez niego koncepcji. Stały się tylko pretekstem do materializacji jego idei. Artyście nie chodzi o wyrażanie siebie, swoich odczuć i wrażeń - w ten sposób zmusza do oceny przedmiotu jako pomysłu, odsyła do koncepcji dzieła, jak np.: „Dwa otwarte sześciany”:
Przykład 2:
Lawrence Weiner to artysta, który jest najbardziej znany z tekstowych instalacji i radykalnych definicji sztuki.
Chciał, aby dzieła były udostępniane bez konieczności zakupu biletu - jego pomysł polegał na tym, że zrezygnował z tradycyjnych, muzealnych prezentacji twórczości. Uważał, że język sztuki dociera do szerszej publiczności, gdy dostęp do dzieł nie jest ograniczany, np. z powodów finansowych.
W ten sposób zaczął tworzyć dzieła składające się ze słów i zdań lub fragmentów zdań. Pokazywał je w przestrzeni publicznej, książkach, filmach i innych dostępnych mediach - odsuwając jednocześnie instytucje kulturalne, które mogłyby zniechęcić do masowej oglądalności.
Uważał również, że dzieło sztuki może pozostać konceptualne - w formie języka - lub może zostać stworzone, jeśli pojawi się taka potrzeba.
Lawrence Weiner - Dwie minuty rozpylania farby na podłogę, bezpośrednio ze standardowej puszki sprayu
Przykład 3:
Roman Opałka jest znany przede wszystkim z tak zwanych „obrazów liczonych” „OPALKA 1965 /1 – ∞”.
Początkowo zapisywał cyfry na czarnym tle, potem na szarym, a od 1972 roku każdy obraz ma jaśniejsze tło. Jednocześnie wymawiał i nagrywał każdą liczbę. Dodawał również aktualne zdjęcie swojej twarzy.
Całość jego pracy to przesłanie dotyczące przemijania. Celem artysty było wykonanie obrazu składającego się z siedmiu siódemek.
Niestety nie udało mu się to.

Przykład 4:
Gerhard Richter w swoich pracach starał się oderwać malarstwo od jego tradycyjnych wartości: obserwacyjnej prawdy, ekspresyjnego rękodzieła, kreatywności.
Jego abstrakcja „1024 kolory” jest przykładem, w którym artysta uświadamia nam możliwość powstania takiego dzieła bez udziału człowieka. Pola kwadratów mogą być zapełnione kolorami dobranymi przypadkowo, np. przez maszynę. Na każdy obraz, który wisi na ścianie, istnieje niezliczona ilość innych, które nigdy nie trafiły na płótno. Istnieją niezliczone alternatywne sposoby malowania tego obrazu, który już zaistniał.
Artysta konceptualista twierdzi, że obraz może w ogóle nie mieć znaczenia; że jedyną rzeczą, która naprawdę się liczy, jest pomysł.
Malarstwo konceptualne jako dziedzina praktyki artystycznej, próbuje skonfrontować przepaść między ideami a fizyczną rzeczywistością.
Przykład 5:
Prace Debry Ramsay przywodzą na myśl dwie fundamentalne idee, które dominują w naszej obecnej kulturze:
Pierwszą jest idea danych i przekonanie, że każdy aspekt naszego życia jest monitorowany, obliczany i analizowany w poszukiwaniu zrozumienia.
Druga to idea, że natura się zmienia i że teraz możemy tylko ją obserwować i odnaleźć w tym estetyczne piękno.
Debra Ramsay uchwyciła upływ czasu, dokumentując zmianę koloru w krajobrazie w tym samym miejscu (New Berlin, NY) na przestrzeni roku.
W ramach pracy artystka wracała na określony szlak w lesie wiosną, latem, jesienią i zimą. Wykonywała 18 zdjęć co 100 kroków. Po powrocie do studia mieszała kolory za pomocą programu, który interpretował kolor wybrany ze zdjęcia na formułę farby.
W efekcie widz zobaczy każdą porę roku jako indywidualny obraz, a cały rok - jako inny obraz.

Przykład 6:
Dziełem opartym na koncepcji jest obraz Martina Creeda, należący do serii dzieł o podobnych motywach. Dzieło odzwierciedla ironiczny stosunek autora do świata, objawiający się:
w minimalnym użyciu środków artystycznych;
ograniczonym wkładem pracy.
Dzieło składa się z sześciu grubych poziomych, prostokątnych pociągnięć głębokiej, nieprzezroczystej, różowej farby akrylowej nałożonej na nieoprawione płótno.
Praca pokazuje niechęć artysty do dokonywania zbyt świadomych wyborów, w szczególności tego, jaki rozmiar pędzla wybrać. Jego pomysłem jest jednoczesne używanie wszystkich pędzli - to sposób na uniknięcie konieczności wybierania jednego z nich.
Konceptualizm
Podsumowanie
Dzieło zarówno może istnieć materialnie, jak też może istnieć wyłącznie jako idea. KonceptualizmKonceptualizm może dotyczyć wszystkiego: każdego zamysłu, idei, pomysłu artysty oraz zgodnie z zamysłem artysty - pozostawienie tego wyłącznie w formie idei lub przedstawianie jej w sposób zaskakujący, kontrowersyjny, czy - dość oczywisty.
KonceptualizmKonceptualizm to jeden z najważniejszych nurtów w sztuce XX w., w którym idea oraz proces twórczy są ważniejsze niż realizacja dzieła. Jego powstanie w latach 60. zrewolucjonizowało sztukę współczesną. Nastąpił tzw. przełom konceptualny, który oznacza m.in. odejście od przedmiotowości w sztuce i podkreślanie intelektualnego charakteru tworzenia i odbioru sztuki.
Konceptualiści dążyli do uwolnienia sztuki. Zamiast tradycyjnych form proponowali dokumentacje działań, instrukcje do wykonania, rysowali plany, mapy, tworzyli katalogi, notatki itp. Podstawą stała się praca nad ideą (koncepcją) dzieła. Jego materialna forma nie miała kluczowego znaczenia
Współcześni artyści często korzystają z założeń sztuki koncepcyjnej, m.in.: Joseph Kosuth, Roman Opałka, Sol LeWitt, Lawrence Weiner, Debra Ramsay, Martin Creed.