Miłość i śmierć

Do najsłynniejszych dzieł literatury światowej należą te, które ukazują potęgę miłości ‒ uczucia potężniejszego niż śmierć. Sonety włoskiego humanisty potwierdzają jego miłość do ukochanej LaurysonetyLaury, mimo że już umarła. Groby Tristana i IzoldyTristan i IzoldaTristana i Izoldy połączył krzak głogu – kochanków nie rozdzieliła nawet śmierć.

R3AH212MTSD33

Obraz Romeo i Julia przedstawia scenę pocałunku kobiety i mężczyzny na balkonie. Kobieta w suto marszczonej, białej koszuli nocnej całuje mężczyznę siedzącego okrakiem na kamiennej balustradzie balkonu. Mężczyzna na krótkie, kręcone, czarne włosy, na ramionach czerwoną pelerynę, u pasa mieszek z pieniędzmi i niewielki sztylet. Kobieta ma długie, rude rozpuszczone włosy. W tle widać budynki miasta i niebo, na którym mienią się kolory zachodzącego słońca. Z prawej strony znajduje się okrągła kolumna opleciona bluszczem. Z prawej strony, w głębi pokoju stoi flakon z białymi liliami.

Julia i RomeoJulia i RomeoJulia i Romeo zostali pochowani obok siebie – ich związek trwał także po odejściu z tego świata. Do opowieści mówiących o próbie pokonania śmierci przez ukochanych należy też mit o Orfeuszu i Eurydyce, będący pierwowzorem późniejszych historii o tych bohaterach.

R1ZJN9UTLU5F7

Obraz przedstawia dwoje zakochanych, młodych ludzi. Blondwłosa młoda kobieta, w lawendowej sukni siedzi na tle ciemnego lasu. U jej stóp przysiadł pies rasy chart. Za jej plecami, nieco w cieniu siedzi blisko młody mężczyzna, wpatrujący się w twarz kobiety. Obejmuje jej ramię prawą dłonią, nachylając się do jej lewego ucha, tak, jakby coś miał jej szepnąć.

Mit o Orfeuszu i Eurydyce

Orfeusz i Eurydyka na greckiej płaskorzeźbie

W kilku muzeach europejskich (np. w Neapolu i Berlinie) można znaleźć podobne płaskorzeźby, będące kopiami dzieła. Przedstawiają one Eurydykę zwróconą ku Orfeuszowi trzymającemu lirę i wyciągającemu rękę ku żonie. Choć dłoń Eurydyki spoczywa na ramieniu Orfeusza i oboje patrzą sobie w oczy, nie mogą pozostać razem. Rękę kobiety trzyma HermesHermesHermes, boski posłaniec, który jako psychopompospsychopompospsychopompos towarzyszył duszom zmarłych w drodze do zaświatów. Obecność Hermesa jest symbolem zbliżającego się rozstania ukochanych aż do chwili śmierci Orfeusza.

R1RJ373HGCT6O

Zdjęcie przedstawia starożytną płaskorzeźbę. Przedstawia ona dwóch mężczyzn i stojącą pomiędzy nimi kobietę.

Orfeusz – kochanek, poeta i kapłan

Nie można jednoznacznie powiedzieć, czy była to postać historyczna czy też legendarna. Według niektórych autorów Orfeusz brał udział w wyprawie ArgonautówArgonauciArgonautów, która miałaby mieć miejsce w XII w. p.n.e. Trudno również jednoznacznie wskazać, kim byli jego rodzice. Najpopularniejsza jest wersja, że był on synem samego Apollina i muzy Kalliope. To tłumaczyłoby powszechne przekonanie o niezwykłym talencie Orfeusza – śpiewał i grał on na lirze tak pięknie, że sama przyroda i wszystkie żywe stworzenia chciały słuchać jego niezwykłych melodii. W czasie wspomnianej wyprawy Argonautów bohaterowie musieli przepłynąć koło wyspy syren, które zwabiały podróżnych swoim śpiewem, a następnie zabijały żeglarzy. Dzięki Orfeuszowi, który grał na lirze, udało się Grekom bezpiecznie przepłynąć obok wyspy.

Pieśniarz ten znany był powszechnie jako król jednej z greckich krain – Tracji.

R1K6TXZU8LRA9

lustracja przedstawia obraz „Orfeusz w lesie”. W centrum obrazu na leśnej polanie stoi mężczyzna w białych szatach; gra na lirze. Wokół rosną drzewa. Na polanę pada rozproszone światło słoneczne.

Orfeusz należy do ważnych bohaterów mitologii greckiej, choć nie jest postacią jednoznaczną. Najbardziej znany jest jako tragiczny kochanek, który nie zdołał wyprowadzić swej żony z podziemi Hadesa. Wskazuje się również na jego poetycki talent: dzięki grze na lirze i śpiewowi miał wpływać nawet na dzikie zwierzęta oraz drzewa.

Żoną Orfeusza była Eurydyka, leśna nimfa, hamadriada. Była niesamowicie piękna, dlatego zwracała uwagę wielu mężczyzn. Zakochał się w niej również Aristajos, syn Apollina i nimfy Kyreny. Znany był on jako hodowca pszczół. Ujrzał kiedyś Eurydykę w dolinie Tempe i tak mu się spodobała, że zaczął za nią biec. Kobieta bardzo się przestraszyła, rzuciła się do ucieczki. W trakcie biegu nadepnęła na jadowitą żmiję, która ją ukąsiła, w wyniku czego Eurydyka zmarła.

R1AJHTRD2Z8KT

Ilustracja przedstawia obraz „Ranna Eurydyka”. Na pierwszym planie siedzi na kamieniu młoda, ciemnowłosa kobieta, w białej długiej szacie. Włosy ma związane w kok. Oparła o lewe kolano prawą stopę, podtrzymuje ją dłonią i przygląda się jej. Tło obrazu stanowią wysokie zarośla, spomiędzy których przebija się błękit nieba.

Aristajos nie był jednoznaczną postacią w mitologii. Był on bowiem bardzo dobroczynny i nauczył ludzi wielu pożytecznych rzeczy np. bartnictwa, uprawy winorośli i oliwki. Za spowodowanie śmierci Eurydyki spotkała go jednak kara od bogów. Sprawili oni, że pszczoły wyginęły. Aristajos zaczął przepraszać bogów i chciał, aby te pożyteczne owady z powrotem pojawiły się na ziemi. Złożył w ofierze woły, które pozostawił na słońcu. Po dziewięciu dniach narodziły się z nich rój nowych pszczół. Według niektórych podań Aristajos został zamieniony w konstelację Wodnika, stając się jednym z dwunastu znaków zodiaku.

R1OJMBT8XQD34

lustracja przedstawia obraz Georgea Frederica Wattsa [czytaj: dżordża fredrika łotsa ] pt. „Orfeusz i Eurydyka”. Na pierwszym planie widnieją objęte postaci, ukazane od pasa w górę. Tło obrazu jest ciemne; w lewym górnym rogu widnieje fragment zachmurzonego nieba. Orfeusz, spowity w czerwoną szatę, trzyma w wyciągniętych ramionach umierającą Eurydykę. Kobieta ma głowę odchyloną do tyłu, zamknięte oczy. Długie rude włosy opadają jej na plecy. Prawą rękę ma zarzuconą na ramię Orfeusza.

Rozpacz Orfeusza

Po nieudanej próbie ocalenia żony Orfeusz pogrążył się w rozpaczy. Błąkał się po świecie bez celu, opłakując Eurydykę. Przypadkiem natknął się pewnego razu na tłum bachantek, które w transie rzuciły się na niego i rozszarpały jego ciało, co stało się częstym tematem dla wyobrażeń malarskich już od czasów starożytnych.

R1ECMV9GBHAL21

Na ilustracji przedstawiono fragment czerwonofigurowej wazy greckiej. Tematem malowidła jest śmierć Orfeusza z ręki rozszalałej bachantki. Na czarnym tle wazy widnieje postać kobiety w jasnoczerwonej długiej szacie. W uniesionych rękach trzyma narzędzie zbliżone wyglądem do młota, które kieruje w stronę Orfeusza. Pieśniarz ma odwróconą głowę. Pomiędzy walczącymi leży lira. Kompozycję zwieńczają motywy dekoracyjne u góry i u dołu wazy.

Opowieść głosi, że głowa Orfeusza potoczyła się wzdłuż wzgórza i spadła do rzeki. Mimo, że oderwana od ciała i zanurzona w wodzie miała ciągle powtarzać imię ukochanej żony. Wraz z nurtem rzeki dopłynęła do morza, aby ostatecznie zatrzymać się na wyspie Lesbos, gdzie została pochowana. W tym miejscu powstałą wyrocznia. Rozszarpane ciało pieśniarza miały zebrać Muzy, którym wiernie służył całym swym życiem. Pochowały je u stóp Olimpu.

R1DJRL9LORVN6

Ilustracja przedstawia dzieło francuskiego malarza Émile Lévy [czytaj: emij lewi] „Śmierć Orfeusza”. W centrum obrazu znajduje się umierający młody mężczyzna. Leży na prawym boku, nad brzegiem rzeki, na fiołkowej tkaninie. Obok wyciągniętej ręki leżą lutnia i wieniec laurowy. Mężczyzna jest nagi, ma jedynie przepaskę na biodrach. Oczy ma półprzymknięte, prawą dłonią dotyka strun leżącej obok liry. Otaczają go półnagie, młode, piękne kobiety. Z prawej strony kobieta w niebieskiej szacie, zbliża się do leżącego. Ma odchyloną głowę, jej długie rude włosy opadają na plecy. Tańczy w euforii wraz z oplecionym wokół jej ciała wężem. Obok niej półnaga bachantka trzyma na ramieniu drewnianą figurkę oplecioną liśćmi. Kolejna pochyla się nad umierającym i zamierza zadać mu ostateczny cios sierpem, trzymanym w wyciągniętej ręce. Kolejna, podtrzymuje lewą rękę Orfeusza do góry, za chwilę wymierzy mu cios biczem. Obok niej skrada się lampart z wyszczerzonymi zębami. W tle kilka półnagich bachantek oddaje się tańcom rytualnym. Znacząca wydaje się niewyraźna, ukryta w cieniu drzew, postać osamotnionego mężczyzny, który jako jedyny odwraca wzrok od tej sceny.

Słownik