Mapa myśli.

Elementy należące do kategorii ROZMYŚLANIA KOPCZYŃSKIEGO O CELACH GRAMATYKI

• Nazwa kategorii: „Mowa iest obrazém myśli, według kraiowégo zwyczaiu: Grammatyka tedy zasadzé się i na Zwyczaiu Narodowym, i na Naturze Myśli ludzkiéy. Trzeba mi odkryć dwié té przyrodzoné Grammatyki zasady, żeby moié uwági nad Mową, były i práwdziwé, i gruntowné”.

• Nazwa kategorii: „Kázano mi pisać Grammatykę. Cóż to iest Grammatyka? Grammatyka iest Nauką Mowy. Trzeba umieć, ażeby możná uczyć. Nié umié, kto się czego nie nauczył, toiest: kto się długo i pilnie nie przypatrzył ze wszystkich stron, nie obáczył wszystkich części i włásności rzeczy, iéy początku, skutków i związku ze spółecznością ludzką. Trzeba mi w tén sposób przypatrywać się Mowie; żebym się iéy nauczył, i drugim tę Naukę opisał w Grammatyce: bo Grammatyka iest Nauką Mowy”.

• Nazwa kategorii: „Widzę, że ludzie w towarzystwié używaią między sobą mowy, iuż ustnéy, iuż pisanéy: toćuwági moié Grammatyczé, iedné stósować się maią do mowy ustnéy, drugié do mowy pisanéy”.

• Nazwa kategorii: „Wszyscy ludzie mówią: mowa tedy iest powszéchnym u ludzi znakiém myśli. Wszystkié Narody iednako prawie myślą, i iednako w mowie maluią myśli swoié: wszystkié przecię Narody maią szczególny swóy ięzyk. Wszystkie tedy ięzyki ludzkié, są w czémsiś sobie podobné, a w czémsiś od siebie różné. Zbiór tedy uwág nad Mową czyli Grammatyka, iedna iest powszechná wszystkim ięzykom, drugá szczególná każdému ięzykowi. Włásności iednému ięzykowi szczególné, dobrze poznané, czynią Grammatykę szczególną, to iest iednégo ięzyka: własności pospolité, wszystkim ięzykom służącé, poznané przez porównanié ięzyków, czynią Grammatykę powszechną, to iest Grammatykę mowy ludzkiéy. Obiedwie té Grammtyki potrzebné są Nauczycielowi mowy: obiedwie w dziéle moiém znaydować się powinny”.

• Nazwa kategorii: „Jak słowa tak i myśli, maią włásności swoié, maią względy czyli stosunki tak do siebie wzaiémnie, iako do spółeczności ludzkiéy: té więc włásności i względy, powinién będę uwáżać zbiérać w Dziéło moié”.

• Nazwa kategorii: „Między słowami a myślą, iako między znakiém a rzeczą znaczoną, musi bydź pewny a ścisły związek: i tén więc związek, szczególnéy od Grammatyka wyciąga báczności”.

• Nazwa kategorii: „Wprzód ludzié myślą, niż mówią: bo mówią to, co myślą. Uwáżaiąc tedy mowę; wprzód i przednieyszą báczność dáwać mi trzeba na myśl, a potém dopiéro na słowa”.

• Nazwa kategorii: „Związek ludzi w jednym Narodzie, i związek kilku Narodów z sobą, zawisł od rozumiéniá się wzaiémnégo. Srzodkiém do zrozumiéniá się wzaiémnégo, iest mowa: célém tedy uwág Grammatycznych nad mową, iest zrozumiałość mowy”.

• Nazwa kategorii: „Cóż to ludzie robią, gdy mówią? wydają głos znaczący ich myśli. Toć Mowa iest obrazém czyli znakiém myśli. W Mowie tedy są dwie istotné części, któré Grammatyk uważać powienién: piérwszá, słowa, iako znaki, drugá myśli, iako rzecz znaczoná przez słowa. Piérwszá część iest powiérzchowná czyli zmysłowá, drugá iest wewnętrzná czyli umysłowá: piérwszá iest niby ciałém, drugá niby duszą Mowy. A iako, kto chce poznać człowieka, powienién uwáżać ciało i duszę iego; tak kto chce poznać Mowę, powinién uwáżać i słowa i ich znaczénié: inaczéy poznanié iego nie będzie zupełné. W Grammatyce tedy umieścić mi trzeba uwági tak nad słowami, iako nad myślą”.

Koniec elementów należących do kategorii ROZMYŚLANIA KOPCZYŃSKIEGO O CELACH GRAMATYKI