Trudny patriotyzm po rozbiorach

Druga połowa XVIII wieku to w historii Polski trudny czas, naznaczony doświadczeniami związanymi z rozbiorami kraju. Temat miłości do ojczyzny i troski o dalszy los Polaków stał się w kulturze oświeceniowej bardzo ważny. Liczne utwory o wymowie patriotycznej, tworzone przez takich autorów, jak Adam Naruszewicz, Julian Ursyn Niemcewicz czy Ignacy Krasicki, były reakcją na pogarszającą się sytuację kraju oraz działania zaborców. Twórcy doby oświecenia starali się rozbudzać w odbiorcach poczucie obowiązku obywatelskiego i piętnowali obojętność na sprawy ojczyzny. Epoka oświecenia przynosi model trudnego patriotyzmu, który związany jest z koniecznością poświęcenia, cierpienia i walki o zachowanie narodowej tożsamości.

RQVLCQ9VKG71C1

Ilustracja przedstawia portret mężczyzny w średnim wieku, siedzącego na fotelu. Jest ubrany w srebrzysto‑zieloną sutannę, na którą została nałożona koronkowa komża. Rękawy sutanny są jasnoróżowe. Na piersiach wisi krzyż na złotym łańcuchu. Na głowie ma siwą perukę ufryzowaną nad uszami w loki. Mężczyzna ma miłą twarz o wypielęgnowanej cerze, łagodne oczy, prosty nos i małe usta. W lewej ręce, opartej na stoliku trzyma kartkę papieru. Na stoliku leży czerwona poduszka, a na niej korona. W tle znajdują się dwie kolumny i atłasowa kotara.

HymnhymnHymn do miłości ojczyzny Ignacego Krasickiego powstał w 1774 roku jako jedna ze strof heroikomicznegoheroikomicznego poematu Myszeida, nawiązującego do legendy o królu Popielu i jego wojnie z myszami, pochodzącej z Kroniki polskiej Wincentego Kadłubka. Hymn... to oktawaoktawaoktawa pieśni IX poematu. Mimo iż jest zaledwie jedną strofą większej całości, niemal natychmiast zaczął funkcjonować jako tekst samodzielny. Krasicki odczytał go jeszcze przed ukończeniem Myszeidy, podczas jednego z obiadów czwartkowych, na które król Stanisław August Poniatowski co tydzień zapraszał najwybitniejszych intelektualistów epoki. Zebrani goście, wśród nich malarze, rzeźbiarze, poeci, literaci, omawiali w tym czasie najważniejsze bieżące wydarzenia, dyskutowali również o sztuce. Myszeida z uwagi na komiczny charakter wzbudziła mieszane uczucia, ale fragment IX pieśni, zatytułowany później jako Hymn do miłości ojczyzny, zachwycił słuchaczy. Za ich namową Krasicki anonimowo ogłosił utwór w „Zabawach Przyjemnych i Pożytecznych”Indeks górny 111 Indeks górny koniec¹¹¹, by rozbudzić w Polakach uczucia patriotyczne.

R1UX7X84OKT2A1

Zdjęcie przedstawia stronę tytułową osiemnastowiecznego wydania Myszeidy. Na karcie widoczny jest tytuł Myszeidos i informacja Pieśni X. Poniżej napis po łacinie Parturiunt montes. Hor. Poniżej czarno - biała ilustracja ukazująca trójkę małych, nagich dzieci bawiących się wśród gałęzi krzewów. Poniżej napis: w Warszawie 75 Nakładem Michała Grolla J.K. Mc Kommiffarza u Bibliopoli w Marywilu Nr 19 pod znakiem Poetow.

W porozbiorowych realiach tekst przyjęto z dużym zainteresowaniem. Bardzo szybko został uznany za oficjalny hymn uczniów Szkoły Rycerskiej. Była to powołana przez króla pierwsza świecka szkoła publiczna, przygotowująca młodzież do służby wojskowej i nastawiona na kultywowanie postaw obywatelskich. Absolwentami tej placówki byli m.in. Tadeusz Kościuszko i Julian Ursyn Niemcewicz. 

R1D3S6DPA14FS

Obraz przedstawia pejzaż miejski, wzdłuż szerokiej, pustej ulicy stoją piękne domy jedno i dwupiętrowe. Po prawej stronie obrazu stoi duży, piętrowy budynek Szkoły Rycerskiej, do której prowadzą trzy duże wejścia. Budynek jest dwuskrzydłowy, a środkowa część zwieńczona jest masywną kopułą. Do budynku przylegają inne, mniejsze zabudowania. Centralną część obrazu stanowi rozległa ulica, przy której stoją domy. Z lewej strony obrazu, na pierwszym planie znajduje się trzech rozmawiających mężczyn, za nimi leżą belki drewniane. W tle niebieskie niebo z chmurami.

Pieśń Święta miłości kochanej ojczyzny, obrazująca sytuację narodu żyjącego w niewoli, zyskała znaczenie nieoficjalnego hymnu narodowego - przez długi czas współistniała z Mazurkiem Dąbrowskiego. Ogromna popularność utworu wynikała z jego aktualności.

Krasicki, kreśląc nowe zasady patriotyzmu rozumianego jako obywatelski obowiązek, nie tylko zapoczątkował nurt polskiej poezji niepodległościowej, ale przede wszystkim stworzył tekst wyrażający narodową tożsamość.

Słownik