Multimedia
Zapoznaj się z mapą myśli ukazującą językową kreację obrazowania katastroficznego w Widmach Tadeusza Gajcego. Zredaguj około 10‑zdaniową wypowiedź, w której opiszesz cechy obrazowania katastroficznego.
Zastanów się, z czym kojarzy ci się katastrofa. Wypisz pięć synonimów tego leksemu.
Mapa myśli.
Elementy należące do kategorii Językowa kreacja obrazowania katastroficznego w „Widmach”
Nazwa kategorii: żywioły
Nazwa kategorii: symbolika kolorów
Nazwa kategorii: dźwięki
Nazwa kategorii: atrybuty związane ze śmiercią
Nazwa kategorii: kosmos
Nazwa kategorii: świat przyrody
Nazwa kategorii: elementy groteskowe
Koniec elementów należących do kategorii Językowa kreacja obrazowania katastroficznego w „Widmach”
Elementy należące do kategorii żywioły
Nazwa kategorii: woda
Nazwa kategorii: powietrze
Nazwa kategorii: ogień
Koniec elementów należących do kategorii żywioły
Elementy należące do kategorii symbolika kolorów
Nazwa kategorii: czerwony
Nazwa kategorii: czarny
Koniec elementów należących do kategorii symbolika kolorów
Elementy należące do kategorii dźwięki
Nazwa kategorii: „skrzypiący dawniej żywicą”
Nazwa kategorii: „dźwięki bolesnej muzyki”
Nazwa kategorii: „ptasi skrzyp”
Nazwa kategorii: „dzwony [...] weselne albo żałobne”
Nazwa kategorii: „strzaskałeś kroplami głuchymi jak młot”
Koniec elementów należących do kategorii dźwięki
Elementy należące do kategorii atrybuty związane ze śmiercią
Nazwa kategorii: „gorących gromnic”
Nazwa kategorii: „gromnic wysokich”
Nazwa kategorii: „farby żałobne”
Nazwa kategorii: „kopców cmentarnych”
Nazwa kategorii: „knoty gromnic”
Nazwa kategorii: „dzwony [...] żałobne”
Nazwa kategorii: „kuty w powietrzu sarkofag”
Koniec elementów należących do kategorii atrybuty związane ze śmiercią
Elementy należące do kategorii kosmos
Nazwa kategorii: „czarne słońce zmalało”
Nazwa kategorii: „Przypływ księżyca prowadził.”
Nazwa kategorii: „ludzie [...] odczytywali gwiazdy”
Nazwa kategorii: „było biało od planet”
Nazwa kategorii: „kipiał wełniasty step | w gwiazdach lecących”
Nazwa kategorii: „gwiazdy stawały nad ciemną równiną”
Koniec elementów należących do kategorii kosmos
Elementy należące do kategorii świat przyrody
Nazwa kategorii: rośliny
Nazwa kategorii: zwierzęta
Nazwa kategorii: miejsca
Nazwa kategorii: zjawiska
Koniec elementów należących do kategorii świat przyrody
Elementy należące do kategorii elementy groteskowe
Nazwa kategorii: „Ryby na rzekach z fioletu wypływają brzuchami do góry”
Nazwa kategorii: „u serca dzwonów wiszą już nietoperze”
Nazwa kategorii: „Skłębiona puchnie darń”
Nazwa kategorii: „(…) usta rozdarła i mózg mój w białe zmieniła skiby, w których się noc przewala zębata, ściśnięta jak pięść”
Nazwa kategorii: „Na próżno człowiek z łbem sępa ręką zakwitał jak laurem; schodziły w ziemię latarnie wciąż parskające”
Koniec elementów należących do kategorii elementy groteskowe
Elementy należące do kategorii woda
Nazwa kategorii: „jeziora z siarki”
Koniec elementów należących do kategorii woda
Elementy należące do kategorii powietrze
Nazwa kategorii: „w martwym powietrzu”
Nazwa kategorii: „znaki z morowego powietrza”
Nazwa kategorii: „powietrze gorące od przeczuć”
Koniec elementów należących do kategorii powietrze
Elementy należące do kategorii ogień
Nazwa kategorii: „pustkę o wnętrzu płomienia”
Nazwa kategorii: „w płomieniu wklęsłym i szklanym”
Nazwa kategorii: „oczy pożarów”
Nazwa kategorii: „oczy pożarów”
Nazwa kategorii: „w dzbany parków jak mleko wlewał się ogień”
Koniec elementów należących do kategorii ogień
Elementy należące do kategorii czerwony
Nazwa kategorii: „soplami sczerniałych gorących gromnic”
Nazwa kategorii: „mnie ciemność wydała nogom”
Nazwa kategorii: „noc przewala zębata”
Koniec elementów należących do kategorii czerwony
Elementy należące do kategorii czarny
Nazwa kategorii: „czerwony tulipan”
Nazwa kategorii: „krwiste zachody”
Nazwa kategorii: „Wieczność [...] ziewała szczęką czerwoną”
Koniec elementów należących do kategorii czarny
Elementy należące do kategorii rośliny
Nazwa kategorii: „płyną nieżywe kwiaty”
Koniec elementów należących do kategorii rośliny
Elementy należące do kategorii zwierzęta
Nazwa kategorii: „błonami skrzydeł nietoperzy ogromnych”
Nazwa kategorii: „kości zwierząt łąkowych i leśnych”
Nazwa kategorii: „w skrzydłach motyli”
Nazwa kategorii: „ptasi skrzyp”
Nazwa kategorii: „jaszczur w smolistej łusce”
Koniec elementów należących do kategorii zwierzęta
Elementy należące do kategorii miejsca
Nazwa kategorii: „jeziora z siarki”
Nazwa kategorii: „węgla lasy brzozowe”
Nazwa kategorii: „jeziorze [...] pełnym siarki, fioletu i darni”
Koniec elementów należących do kategorii miejsca
Elementy należące do kategorii zjawiska
Nazwa kategorii: „echa strzępiaste”
Nazwa kategorii: „grzmoty podziemne”
Nazwa kategorii: „krwiste zachody”
Nazwa kategorii: „przyszły wielkie obłoki”
Koniec elementów należących do kategorii zjawiska
Zapoznaj się z treścią audiobooka, a następnie wyjaśnij, jaką postawę wobec nadciągającej katastrofy wojennej przyjął Tadeusz Gajcy.
Źródło: Ewa Suliborska‑Rymkiewicz, Tadeusz Gaycy, czyli próba przezwyciężenia katastrofizmu, „Prace Polonistyczne” 1967, nr 23, s. 254‑270.
Indeks górny 1. K. Wyka, Rzecz wyobraźni, Warszawa 1959, s. 347. Indeks górny koniec1. K. Wyka, Rzecz wyobraźni, Warszawa 1959, s. 347.
Indeks górny 2. Wypowiedź W. Bojarskiego cytowana za S. Ziembicki, Jedność twórczości i walki, s. 28. Indeks górny koniec2. Wypowiedź W. Bojarskiego cytowana za S. Ziembicki, Jedność twórczości i walki, s. 28.
Prezentacja
Śpiew murówNocą, gdy miasto odpłynie w sen trzeci,
a niebo czarną przewiąże się chmurą,
wstań bezszelestnie, jak czynią to dzieci,
i konchę ucha t a k przyłóż do murów.Zaledwie westchniesz, a już cię doleci
z samego dołu pięter klawiaturą
w szumach i szmerach skłębionej zamieci
minionych istnień bolesny głos chóru.„Bluszczem głosów spod ruin i zgliszcz
pniemy się nocą na dachy i sen,
tobie, Warszawo, w snach naszych śnisz,
nucąc wrześniami żałobny nasz tren.”– Biegłam rankiem po chleb do piekarni
(a chleba dotąd czekają tam w domu),
a ja leżę z koszykiem bezradnie,
tuż za rogiem, nie znana nikomu...– Właśnie ręką chwytałem za granat,
żeby czołgi przywitać nim celnie,
ziemia była spękana, zorana -
nagle świat mi się zaćmił śmiertelnie...– Myśmy obie wyniosły na noszach,
jeszcze kocem okryły mu nogi,
bo krzyczeli dokoła, że pożar...
Ja na świstku pisałam: „Mój drogi...”„Bluszczem głosów spod ruin i zgliszcz
pniemy się nocą na dachy i sen,
tobie, Warszawo, w snach naszych śnisz,
nucąc wrześniami żałobny nasz tren.”Słuchaj tych głosów żałosnych żarliwie,
nim brzask poranny uciszy je w niebie
i nowe miasto w napiętej cięciwie
dni tryumfalnych na nowo pogrzebie.Słuchaj tych głosów, bo po to szczęśliwie
ocalon został w tragicznej potrzebie,
byś chleb powszedni łamał sprawiedliwiej
i żył za tamtych i za siebie lepiej.Jak nie kochać strzaskanych tych murów,
tego miasta, co nocą odpływa,
kiedy obie z greckiego marmuru -
i umarła Warszawa, i żywa.Źródło: Tadeusz Gajcy, Śpiew murów. Wolne Lektury.
Zinterpretuj powtarzający się fragment:
„Bluszczem głosów spod ruin i zgliszcz
pniemy się nocą nad dachy i sen,
tobie, Warszawo, co w snach naszych śnisz,
nucąc wrześniami żałobny nasz tren”.
Wyjaśnij, jaką funkcję pełni w utworze.
Odszukaj fragment wiersza, który jest wskazówką oraz nakazem dla obiorcy. Następnie wyjaśnij, jakie przesłanie niesie.
Porównaj przekonania Tadeusza Gajcego, które żywił na chwilę przed wybuchem wojny, z obrazem świata wyłaniającym się z wiersza Śpiew murów. Jak różni się wizja rzeczywistości poety z obu momentów historycznych? Sformułuj odpowiedź w kilku zdaniach.
Słownik
kierunek w sztukach plastycznych, literaturze, muzyce, teatrze i filmie, który tradycyjnemu realizmowi opisowemu i psychologicznemu przeciwstawiał postulat wyrażania prawd absolutnych i uniwersalnych przez spontaniczną ewokację stanów podświadomych, wewnętrznych wizji i przeżyć
inaczej surrealizm, awangardowy kierunek literacko‑artystyczny stawiający wyobraźnię nad racjonalizmem
kierunek w sztuce, literaturze i muzyce europejskiej nawiązujący do wzorów antycznych
kierunek w sztuce i literaturze posługujący się symbolem jako podstawowym środkiem wyrazu