Dowiedz się
Ofiary II wojny światowej
II wojna światowa była największym i najbardziej krwawym konfliktem zbrojnym w historii o charakterze totalnym. Podobnie jak I wojna światowa w latach 1914–1918 była punktem zwrotnym w dziejach świata. Jej działania toczyły się w Europie, Azji i Afryce. Na lądach, wodach i w powietrzu. Pochłonęła miliony ofiar: żołnierzy i cywilów.
Nowy ład
Koniec wojny przyniósł ogromne przetasowania w układzie sił politycznych na świecie. Borykające się z gospodarczymi skutkami konfliktu przedwojenne mocarstwa europejskie, takie jak Francja i Anglia, bezpowrotnie straciły dawną pozycję. Przyszłość pokonanych i wyniszczonych Niemiec malowała się w ciemnych barwach. Japonia zdana była na łaskę USA. Największe polityczne korzyści z wojny, pomimo olbrzymich strat w ludziach, odniósł Stalin. Pod pretekstem wyzwalania krajów Europy Środkowej i Wschodniej Sowieci narzucali im zależne od siebie reżimy, tworząc zwarty blok krajów socjalistycznych. Od 1944 do 1948 r. ZSRS udało się w pełni zdominować Węgry, Czechosłowację, Niemcy Wschodnie, Rumunię i Polskę. Do rangi supermocarstwa urosły także Stany Zjednoczone, przejmując na siebie rolę przywódców obozu państw demokratycznych. Wkrótce po II wojnie światowej oba państwa rozpoczęły rywalizację, która przekształciła się w kolejny globalny konflikt, tzw. zimną wojnęzimną wojnę. Granicę pomiędzy Europą Zachodnią a blokiem państw bloku wschodniego wyznaczała symbolicznie żelazna kurtynażelazna kurtyna, która generowała strach przed nowym światowym konfliktem. Aby mu zapobiec 12 państw skonsolidowało się w powołany w Waszyngtonie w 1949 roku blok militarny pod nazwą Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego (NATO), który sukcesywnie będzie rozszerzany w dalszych latach po wojnie. Na przeciwnym biegunie po stronie sowieckiej powstał podobny sojusz obronny powołany w Warszawie w 1955 roku. Zrzeszał osiem państw zza żelaznej kurtyny z wyjątkiem Jugosławii. W kolejnych latach po wojnie Układ Warszawski będzie ewaluował w ilości członków aż do rozwiązania w 1991 roku. Bezpieczeństwo i pokój na świecie miała zapewnić powstała w 1945 roku Organizacja Narodów ZjednoczonychOrganizacja Narodów Zjednoczonych
Powstanie dwóch państw niemieckich
We wrześniu 1949 r. (za zgodą USA, Wielkiej Brytanii i Francji) po przeprowadzeniu demokratycznych wyborów, nowy parlament ogłosił powstanie Republiki Federalnej Niemiec (RFN). Sowieci, którzy dotąd liczyli na to, że uda im się opanować całe niemieckie terytorium, zareagowali utworzeniem miesiąc później, 7 października 1949 r. Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD). Granicę niemiecko‑niemiecką w Berlinie tworzył mur berliński, dzielący Berlin na część komunistyczną i kapitalistyczną.
Życie w państwach bloku wschodniego
W porównaniu z wolnościowymi trendami państw zachodnioeuropejskich kraje zza żelaznej kurtyny doświadczały coraz większego reżimu ideologicznego. Wprowadzono cenzuręcenzurę, represjonowanorepresjonowano twórców niepokornych, uniemożliwiano prowadzenie niezależnych badań naukowych. Lansowano ateizm i materializm, a religię przedstawiano jako balast przeszkadzający w postępie cywilizacyjnym. Równocześnie, wychodząc naprzeciw duchowym potrzebom człowieka, propagowano kult przywódców, rozwijano rytuały i święta komunistyczne. Wprowadzano obowiązkowe uczestnictwo w masowych pochodach, gdzie za brak okazywania entuzjazmu i zaangażowania groziły represje. Istotą reżimu była wierność ideologii. Dla demokracji ludowych stała się ona niebezpiecznym narzędziem totalnego podporządkowania bloku wschodniego interesom Moskwy. Pomimo tego w demoludachdemoludach od czasu do czasu dochodziło do antysowieckich wystąpień m.in. na Węgrzech w 1956 roku i w Czechosłowacji w 1968 roku.
Powstanie państwa Izrael
Jednym z ważniejszych skutków II wojny światowej było powstanie niepodległego państwa żydowskiego – Izraela. W 1947 r. ONZ przyjęło projekt podziału Palestyny na dwa państwa: żydowskie i arabskie. Wśród Żydów decyzja ta wzbudziła radość, palestyńscy Arabowie jednak sprzeciwiali się takiemu rozwiązaniu. Konflikt się zaogniał. Na przełomie 1947/1948 r. w Palestynie wybuchła wojna domowa. Kiedy wyjechały wojska brytyjskie, 14 maja 1948 r. przywódcy żydowscy ogłosili niepodległość Izraela. Konflikt palestyńsko‑izraelski trwa jednak do dziś.
Świat po apokalipsie. Kulturowe i społeczne skutki wojny
II wojna światowa radykalnie zmieniła obraz całych społeczeństw. Miała wpływ na ich strukturę – liczba kobiet przewyższała liczbę mężczyzn, ofiar cywilnych było znacznie więcej niż wojskowych. Wszystko to było wynikiem akcji ludobójczych i bombardowań. Tysiące ludzi odniosło rany fizyczne i psychiczne. Nastąpił kryzys wiary, zwłaszcza w Europie Zachodniej. Liczba wiernych wszystkich Kościołów diametralnie się zmniejszyła. Zwątpienie w istnienie Stwórcy nie dziwi, biorąc pod uwagę kataklizm wojny, a przede wszystkim Holokaust.
Pokonać mur. WspomnieniaMałżeństwo rodziców przypominało wojnę – nigdy nie widziałam, by się przytulali, całowali czy obdarzali czułościami. Może to był nawyk dawnych partyzanckich czasów, ale oboje spali z naładowaną bronią na nocnych stolikach! [...] Matka miała obsesję na punkcie porządku i czystości – po części z powodu partyzanckiej przeszłości, choć możliwe, że była to jej reakcja na chaos panujący w jej małżeństwie.
Źródło: Marina Abramović, Pokonać mur. Wspomnienia, tłum. A. Bernaczyk, M. Hermanowska, Poznań 2018, s. 17–20.
W swoich wspomnieniach jedna z najważniejszych współczesnych artystek intermedialnychartystek intermedialnych Marina Abramović, urodzona w 1946 r. w Belgradzie, opisuje, jak wojna wpływa na relacje rodzinne i potrafi przemienić w piekło życie tych, którzy przyszli na świat już w czasie pokoju. Performerka swoją twórczością daje świadectwo nieodwracalnych procesów zachodzących w umysłach artystów i w powojennej sztuce – w dalszym ciągu nawiązuje do tragicznych doświadczeń XX wieku. W kulturze tuż po 1945 r. nastąpił okres pesymizmu. We wszystkich dziedzinach sztuki można było dostrzec odzwierciedlenia okrutnych przeżyć wojny.
Słownik
(ang. United Nations) międzynarodowa organizacja z siedzibą w Nowym Jorku; powstała 24 października 1945 r. jako następczyni Ligi Narodów; jej celem jest zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwój współpracy między narodami oraz popieranie przestrzegania praw człowieka
określenie, którego użył Winston Churchill 5 marca 1946 r. podczas przemówienia w amerykańskim mieście Fulton; obrazowało ono sytuację w powojennej Europie: kontynent został podzielony na część demokratyczną, strefę wpływów aliantów zachodnich, oraz strefę wpływów zniewoloną przez komunistyczny ZSRS
stan napięcia oraz rywalizacji ideologicznej, politycznej i militarnej pomiędzy światem kapitalistycznym a komunistycznym po II wojnie światowej; głównymi stronami były w niej dwa mocarstwa: USA i ZSRS; trwała od roku 1947 do upadku komunizmu w roku 1991
twórcy, którzy stosują nowoczesne bądź też niespotykane dotąd środki wyrazu. Swoją sztukę opierają na eksperymentach i happeningach. W pracy wykorzystują różne rejony sztuki: łączą poezję, dźwięk, rzeźbę, narzędzia elektroniczne, multimedialne. Jako narzędzie traktują też swoje ciało. Sztuka intermedialna narodziła się w latach 60‑tych XX w. na Zachodzie i często wzbudza kontrowersję przez swoją radykalną formą