Czym są wartości

Pojęcie wartościwartośćwartości występuje w słowniku potocznym, a równocześnie należy do specjalistycznego słownika filozoficznego. Przenikanie się tych dwóch obszarów słownictwa jest powodem wieloznaczności wyrazu wartość. W słowniku potocznym ma dużo szersze zastosowanie niż w słowniku filozofii.

Wartość to taka właściwość przedmiotu, osoby lub zjawiska, która powoduje, że dany przedmiot (osoba, zjawisko) jest dla kogoś cenny (tu ujawnia się subiektywny wymiar wartości). Pojęcie wartości zostało zaczerpnięte przez filozofów z języka ekonomii. 

Zapamiętaj! 
Dział filozofii zajmujący się wartościami nazywamy aksjologią.

Możemy wyróżnić wartości:

• etyczne (dobrodobrodobro, cnota/zacność, uczciwość, szlachetność),

• estetyczne (pięknopięknopiękno, wielkość/wybitność artystyczna),

• poznawcze (prawdaprawdaprawda, mądrość),

• praktyczne (użyteczność, praktyczność).

Przeciwieństwem wartości są antywartości:

• etyczne (zło, nieuczciwość, nędza etyczna),

• estetyczne (nieumiejętność/marność estetyczna, kicz);

• poznawcze (fałsz, nieprawda, błąd, kłamstwo);

• praktyczne (nieużyteczność, niepraktyczność).

Biorąc pod uwagę inny – podmiotowy – aspekt wartości, możemy podzielić je na:

• osobiste 

• wspólnotowe

• absolutne

Rodzaje wartości osobistych, wspólnotowych oraz absolutnych ukazane są na poniższym schemacie:

RKD39CDJNSPFM

Grafika przedstawia schemat kołowy. Wokół głównego koła znajduje się sfera wartości absolutnych. Na zewnętrznym kole znajdują się dwa okręgi: po lewej stronie w okręgu wartości: prawda, dobro, piękno; po prawej stronie znajduje się Bóg. W górnej połowie okręgu wskazana jest sfera wartości wspólnotowych. Należą do nich pogrupowane w trzy zestawy wartości: 1. Miłość, przyjaźń, troska (realizowana w rodzinie); 2. Patriotyzm – miłość do ojczyzny (realizowany przez wspólnotę: narodową, etniczną, lokalną, inną); 3. Wiara, nadzieja, miłość (realizowana przez religię). W dolnej połowie wskazana jest sfera wartości osobistych. Należą do nich pogrupowane w trzy zestawy wartości: 1. Szacunek dla życia (czyli życie); 2. Szacunek dla własnej i cudzej wolności (czyli wolność); 3. Szacunek dla siebie i innych (czyi godność). W samym centrum okręgu znajduje się człowiek – czyli ja.

RARSP9263EQN6

Grafika przedstawia schemat kołowy. Wokół głównego koła znajduje się sfera wartości absolutnych. W samym centrum okręgu znajduje się człowiek – czyli ja. Koło podzielone jest na sześć części. W górnej połowie mamy części: pluralizm, demokracja, tolerancja. W dolnej połowie mamy części: zdrowie, sukces, przyjemność.

Sokrates o wartościach

Najważniejszym pytaniem filozoficznym było dla Sokratesa to, czym jest dobro i co to znaczy dobrze postępować w życiu. Dobry jest wedle Sokratesa tylko ten czyn, który wynika z prawdy o dobru i pięknie. Czyn taki jest zatem czynem mądrego (znającego prawdę) człowieka. W świetle tej tradycji – fundamentalnej dla kultury śródziemnomorskiejkultura śródziemnomorskakultury śródziemnomorskiej – istnieje tylko jedna wartość: dobro, które występuje w dwu innych postaciach – piękna i prawdy. To jest najważniejsza, klasyczna w europejskiej tradycji triada wartości: dobro – prawda – piękno.

RBEQRAQBK8ABZ

Zdjęcie przedstawia fragment rzeźby starszego mężczyzny, widać tylko jego popiersie. Półdługie, falujące włosy otaczają łysinę na jego głowie, nosi gęstą brodę i wąsy. Na lewym ramieniu ma zarzuconą szatę, prawe jest nagie. Prawą dłoń uniósł na wysokości piersi, lewą przytrzymuje szatę. W tle niebieskie niebo, po prawej stronie fragment jońskiej kolumny, z wyraźnym motywem ślimaka. Kontury kolumny są pozłacane.

Słownik