Ćwiczenia
Fragment nr 1.
Rozmowa mistrza Polikarpa ze ŚmierciąDe Morte. PrologusDe Morte. Prologus
GospodzinieGospodzinie wszechmogący,
Nade wszytko stworzenie więcszy,
Pomoży mi to działodziało słożyć,
Bych je mogł pilnie wyłożyćwyłożyć
Ku twej fałyfały rozmnożeniu,
Ku ludzkiemu polepszeniu!
Wszytcy ludzie, posłuchajcie,
Okrutność śmirci poznajcie! –
Wy, co jej nizacznizacz nie macie,
Przy skonaniu ją poznacie.
Bądź to stary albo młody,
Żadny nie ujdzie śmiertelnej szkody;
Kogo koliKogo koli śmierć udusi,
Każdy w jej szkole być musi;
Dziwno się swym żakom stawi,
Każdego żywota zbawi.
Przykład o tem chcę powiedzieć,
Słuchaj tego, kto chce wiedzieć!
[...]Źródło: Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią, [w:] Wiesław Wydra, Wojciech R. Rzepka, Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, Wrocław 1984, s. 268–272.
Zapoznaj się z fragmentem Rozmowy i podziel go na części.
Wyjaśnij, jaki jest, zdaniem autora, warunek powstania dobrego dzieła.
Na podstawie tekstu Rozmowy... określ rolę twórcy (pisarza, malarza, rzeźbiarza).
Określ, w jaki sposób „Rozmowa ...” docierała do odbiorców. Wskaż właściwy cytat.
Wyjaśnij, czego można dowiedzieć się na temat Śmierci, na podstwie powyższego fragmentu Rozmowy...
Fragment nr 2.
Rozmowa mistrza Polikarpa ze ŚmierciąPolikarpus, tak wezwanywezwany,
Mędrzec wieliki, mistrz wybranywybrany,
Prosił Boga o to prawieprawie,
By uźrzał śmierć w jej postawiew jej postawie.
Gdy się moglił Bogu wiele,
Ostał wszech ludziOstał wszech ludzi w kościele,
Uźrzał człowieka nagiego,
Przyrodzenia niewieściegoPrzyrodzenia niewieściego,
Obraza wielmi skaradegoskaradego,
ŁoktusząŁoktuszą przepasanego.
Chuda, blada, żołte lice
Łszczy się jako miednicamiednica;
Upadł ci jej koniec nosa,
Z oczu płynie krwawa rosa;
Przewiązała głowę chustą
Jako samojedźsamojedź krzywousta;
Nie było warg u jej gęby,
Poziewając skrżyta zęby;
Miece oczy zawracającMiece oczy zawracając,
Groźną kosę w ręku mając;
Goła głowa, przykra mowa,
Ze wszech stron skarada postawa –
Wypięła żebra i kości,
Groźno siecze przez lutościprzez lutości.
Mistrz widząc obraz skarady,
Żołte oczy, żywotżywot blady,
Groźno się tego przelęknął,
Padł na ziemię, eżeeże stęknął.
[...]Źródło: Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią, [w:] Wiesław Wydra, Wojciech R. Rzepka, Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, Wrocław 1984, s. 268–272.
Przyjrzyj się rekwizytom, które znajdują się rycinie Holbeina . Wyjaśnij ich symbolikę.
Zapoznaj się z opisem ryciny Holbeina . Wyjaśnij symbolikę przedmiotów, które się na niej znajdują.
Na podstawie Fragmentu nr 2. scharakteryzuj postać Polikarpa.
Wyjaśnij, co jest atrybutem śmierci.
Napisz, dlaczego autor Rozmowy… podkreślił, że Polikarp spotkał Śmierć w kościele.
Opisz wygląd Śmierci. Określ, jakich środków stylistycznych użył autor, by zaprezentować Śmierć.
Zapoznaj się z drzeworytem Marchanta i wyjaśnij, kim są postacie zabierane przez Śmierć. Czemu służy taki ich dobór?
Fragment nr 3.
Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią[...]
Powiem tobie przespiecznieprzespiecznie:
Stworzyciel wszego stworzenia
PożyczyłPożyczył mi takiej mocy,
Bych morzyła we dnie i w nocy.
Morzę na wschod, na południe,
A umiem to działo cudnieumiem to działo cudnie.
Od połnocy do zachodu
Chodzę nie pytając brodunie pytając brodu.
Toć me nawięcsze wiesiele,
Gdy mam morzyć żywych wiele:
[…]
Toć jest mojej mocy znamię –
Morzę wszytko ludzskie plemię:
Morzę mądre i też wiływiły,
W tym skazuję swoje siły;
I chorego, i zdrowego,
Zbawię żywota każdego;
LuboLubo stary, lubo młody,
Każdemu ma kosa zgodzi;
Bądź ubodzy i bogaci,
SzwytkiSzwytki ma kosa potraci;
Wojewody i czestnikiczestniki,
Wszytki świecskie miłostnikiświecskie miłostniki,
Bądź książęta albo grabiegrabie,
Wszytki ja pobierzę k sobie.
Ja s krola koronę semknęsemknę,
Za włosy ji pod kosę wemknę;
Też bywam w cesarskiej sienisieni,
Zimie, lecie i w jesieni.
Filozofy i gwiazdarzegwiazdarze,
Wszytki na swej stawiam sparzena swej stawiam sparze;
Rzemieślniki, kupce i oracze,
Każdy przed mą kosą skacze;
Wszytki zdradźce i lifnikilifniki
Zostawię je nieboszczyki.
[…]
Ja zabiła GolijaszaGolijasza,
Annasza i Kajifasza,
Ja Judasza obiesiła
I dwu łotru na krzyż wbiła;
[…]
Mam moc nad ludźmi dobremi,
Ale więcej nade złemi;
[…]Źródło: Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią, [w:] Wiesław Wydra, Wojciech R. Rzepka, Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, Wrocław 1984, s. 268–272.
Wskaż miejsce i czas działania Śmierci. Zacytuj odpowiednie fragmenty z Fragmentu nr 3.
Na podstawie fragmentu Rozmowy ... wyjaśnij, skąd Śmierć czerpie siły do działania.
Wyjaśnij, jakiego środka stylistycznego użył autor, aby wskazać osoby podległe władzy Śmierci.
Śmierć wymienia funkcje i zawody osób podległych jej władzy. Napisz, w jakim celu to robi.
Wyjaśnij, kim były osoby, które Śmierć wymieniła z imienia. O czym świadczy fakt, że już nie żyją?
Na podstawie drzeworytu Albrechta Dürera wyjaśnij, co symbolizuje przedmiot trzymany przez Śmierć.
Zapoznaj się z opisem drzeworytu Albrechta Dürera i wyjaśnij, co symbolizuje przedmiot trzymany przez Śmierć.
Fragment nr 4.
Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią[...]
Otoć każdy lekarzlekarz faścifaści,
Nie pomogą jego maści;
Pożywają mistrzostwa swego,
Poki nietu czasu megoPoki nietu czasu mego,
A poki jest wola Boża,
Poty człowiek praw niezbożapraw niezboża.
Nie pomogą apoteki,
Przeciw mnie żadne leki –
A wżdy umrzeć każdy musi,
Kto jich lekarstwa zakusi;
Na mały czas mogą pomoc,
Iż niemocnyniemocny weźmie swą moc.
A wżdy koniec temu będzie,
Gdy lekarz w mej szkole siędzie,
Bowiem przeciw śmirtelnej szkodzie
Nie najdzie ziela na ogrodzie.
[…]
Morzę sędzie i podsędkipodsędki,
Zadam jim wielikie smętki.
Gdy swą rodzinę sądzą,
Często na skazaniu błądzą –
Ale gdy przydzie Sąd Boży,
Sędzia w miech piszczeli włożyw miech piszczeli włoży:
Już nie pojedzie na rokiroki,
Czyniąc niesprawie otwłokiCzyniąc niesprawie otwłoki,
Co przewracał sądy wierne,
Bierząc winy nieumierniewiny nieumiernie,
Bierząc od złostnikow dary,
Sprawiając jich niewiery –
To wszytko będzie wzjawionowzjawiono
I ciężko pomszczono.
[...]Źródło: Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią, [w:] Wiesław Wydra, Wojciech R. Rzepka, Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, Wrocław 1984, s. 268–272.
Wyjaśnij, co łączy reprezentantów obu przedstawionych w tekście Rozmowy... profesji.
Na podstawie tekstu Rozmowy... , wylicz zarzuty stawiane lekarzom i urzędnikom sądowym.
Wyjaśnij, czemu służy ten fragment Rozmowy….
„To wszytko będzie wzjawionowzjawiono
I ciężko pomszczono.”
Uzasadnij odpowiedź.
Jak sądzisz, czy nieznany nam autor Rozmowy… mógł być przedstawicielem którejś z opisanych tu profesji? Uzasadnij odpowiedź.
Korzystając z tekstu Rozmowy mistrza Polikarpa ze Śmiercią, opisz główny atrybut Śmierci.
Napisz tekst liczący 100–120 słów, w którym odpowiesz na pytanie: Kto może bać się śmierci i dlaczego?
Napisz tekst będący współczesnym tańcem śmierci. Pamiętaj, że jednym z głównych wyróżników dzieł należących do tej kategorii jest wyliczanie przedstawicieli różnych grup społecznych. Wprowadź ten motyw do swojego tekstu.