Ćwiczenia
Pieśń słoneczna albo pochwała stworzeńNajwyższy, wszechpotężny dobry Panie,
Twoja jest sława, chwała i cześć, i wszelkie błogosławieństwo.
Jedynie Tobie, Najwyższy, przystoją,
A żaden człowiek nie jest godzien nazwać Ciebie.
Pochwalony bądź, Panie, z wszystkimi swymi twory,
Przede wszystkim z szlachetnym bratem naszym, słońcem,
Które dzień stwarza, a Ty świecisz przez nie;
I jest piękne i promienne w wielkim blasku;
Twoim, Najwyższy, jest wyobrażeniem.
Pochwalony bądź, Panie, przez brata naszego, księżyc,
i nasze siostry, gwiazdy;
Tyś ukształtował je w niebie jasne i cenne, i piękne.
Pochwalony bądź, Panie, przez brata naszego, wiatr,
I przez powietrze, i czas pochmurny i pogodny, i wszelki,
Przez które dajesz tworom swoim utrzymanie.
Pochwalony bądź, Panie, przez siostrę naszą, wodę,
Co pożyteczna jest wielce i pokorna, i cenna, i czysta.
Pochwalony bądź, Panie, przez brata naszego, ogień,
Którym oświecasz noc,
A on jest piękny i radosny, i silny, i mocny.
Pochwalony bądź, Panie, przez siostrę naszą, matkę ziemię,
Która nas żywi i chowa,
I rodzi różne owoce z barwnymi kwiaty i zioły.
Pochwalony bądź, Panie, przez tych, co przebaczają
dla miłości Twojej
I znoszą słabość i utrapienie.
Błogosławieni, którzy wytrwają w pokoju,
Gdyż przez Ciebie, Najwyższy, będą uwieńczeni.
Pochwalony bądź, Panie, przez siostrę naszą, śmierć cielesną,
Której żaden człowiek żywy ujść nie może;
Biada tym, co konają w grzechach śmiertelnych;
Błogosławieni, którzy znajdą się w Twej najświętszej woli;
Bowiem śmierć wtóra zła im nie uczyni.
Chwalcie i błogosławcie Pana, i czyńcie Mu dzięki,
I służcie Mu z wielką pokorą.Źródło: św. Franciszek, Pieśń słoneczna albo pochwała stworzeń, [w:] tegoż, Kwiatki św. Franciszka z Asyżu, tłum. Leopold Staff, Wrocław 1995, s. 19.
Opisz obraz Boga w Pieśni słonecznej.
Scharakteryzuj podmiot liryczny w Pieśni słonecznej i określ jego stosunek do Boga i otaczającego świata.
Określ środki stylistyczne występujące w zacytowanych fragmentach i funkcje, jakie one pełnią.
Określ środki stylistyczne występujące w zacytowanych fragmentach i funkcje, jakie one pełnią. Wypełnij tabelę, wybierając właściwą odpowiedź z zaproponowanych.
Wyjaśnij, jakie znaczenie ma użycie słownictwa wartościującego w odniesieniu
do Boga.
Ustal i wyjaśnij, w jaki sposób Pieśń słoneczna odzwierciedla ideę teocentryzmu.
Jak święty Franciszek […] kazał do ptaków[...] I przybył w okolicę między Caunaio a Bevagno. Idąc z zapałem tym dalej, podniósł oczy i ujrzał drzew kilka obok drogi, a na nich mnóstwo nieskończone ptaków. Więc dziwił się święty Franciszek i rzekł do towarzyszy: 'Czekajcie mnie tu na drodze, pójdę kazać do mojej braci ptaków'. Wszedł na pole i tu zaczął kazać do ptaków, które siedziały na ziemi. I wnet te, które były na drzewach, zleciały ku niemu i wszystkie siedziały nieruchomo, póki święty Franciszek nie skończył kazania. Również i potem odleciały nie prędzej, aż im nie udzielił błogosławieństwa swego. […] Treść kazania świętego Franciszka była taka: 'Ptaszki, braciszki moje, bądźcie bardzo wdzięczne Bogu, Stwórcy swemu. Zawsze i na każdym miejscu winnyście Go chwalić, bowiem pozwolił wam swobodnie latać wszędzie i dał wam odzienie podwójne i potrójne. I przeto jeszcze, że zachował wasz rodzaj w arce Noego, by nie ubyło rodzaju waszego. Bądźcie Mu również wdzięczne za żywioł powietrzny, który wam przeznaczył. Nadto, nie siejecie i nie żniecie, a Bóg was żywi i daje wam rzeki i źródła do picia; daje wam góry i doliny dla schrony i drzewa wysokie do budowania gniazd waszych. A chociaż nie umiecie prząść ani szyć, Bóg was odziewa i dziatki wasze, więc kocha was bardzo wasz Stwórca, skoro wam tyle zsyła dobrodziejstw; strzeżcie się, bracia moi, grzechu niewdzięczności i starajcie się zawsze chwalić Boga'. Kiedy święty Franciszek mówił te słowa, wszystkie ptaki zaczęły otwierać dzioby i wyciągać szyje i skrzydła rozwijać, i z czcią schylały głowy aż do ziemi, okazując ruchami i ćwierkaniem, że ojciec święty sprawia im rozkosz wielką. A święty Franciszek wraz z nimi cieszył się i radował […].
Źródło: św. Franciszek, Jak święty Franciszek […] kazał do ptaków, [w:] tegoż, Kwiatki św. Franciszka z Asyżu, tłum. Leopold Staff, Wrocław 1995, s. 48.
Wypisz z tekstu kazania zdrobnienia i wyjaśnij, jaką pełnią funkcję.
Wyjaśnij, jakie elementy tekstu wskazują na to, że utwór pt. Jak święty Franciszek […] kazał do ptaków jest utworem pochwalnym.
Sformułuj dwa argumnety potwierdzające słusznośc tezy: Kazanie do ptaków ukazuje nową postawę Franciszka wobec stworzenia.
Wyjaśnij, do jakiego biblijnego wydarzenia wspomnianego przez św. Franciszka nawiązuje tęcza i co symbolizuje.

O przeświętym cudzie, którego św. Franciszek dokonał nawróciwszy okrutnie dzikiego wilka z GubbioKiedy św. Franciszek bawił w mieście Gubbio, zjawił się w okolicy ogromny wilk, straszny i dziki, który pożerał nie tylko zwierzęta, lecz i ludzi, tak że wszyscy mieszkańcy w wielkim żyli strachu, jako że często podchodził pod miasto.
[…]
Przeto św. Franciszek, litując się ludziom tego miasta, postanowił wyjść do wilka, acz mieszkańcy zgoła nie doradzali mu tego. I uczyniwszy znak krzyża świętego, wyszedł za miasto z towarzyszami swymi, pokładając ufność całą w Bogu.
Kiedy inni wahali się iść dalej, ruszył św. Franciszek w drogę ku miejscu, gdzie wilk miał leże.
[…]
Św. Franciszek, zbliżając się doń, uczynił znak krzyża świętego i przywołał go ku sobie, i rzekł: 'Pójdź tu bracie wilku. Rozkazuję ci w imię Chrystusa nie czynić nic złego ni mnie, ni nikomu'. I dziw! Ledwo św. Franciszek uczynił znak krzyża, straszliwy wilk zamknął paszczę i stanął.
A kiedy św. Franciszek wydał rozkaz, podszedł łagodnie jak baranek i położył sie u stóp św. Franciszka. Wówczas św. Franciszek rzekł: 'Bracie wilku, wyrządzasz wiele szkód w tej okolicy i popełniłeś moc złego, niszcząc i zabijając wiele stworzeń bez pozwolenia Boga. A zabijałeś i pożerałeś nie tylko zwierzęta, lecz śmiałeś zabijać i ludzi, stworzonych na podobieństwo Boskie. Przeto zasłużyłeś na stryczek, jako złodziej i zbójca najgorszy, i lud cały krzyczy i szemrze przeciw tobie, i cała okolica jest tobie wroga. Lecz zawrę, bracie wilku, pokój między tobą a nimi, byś ich nie krzywdził więcej, a oni przebaczą ci wszelką urazę dawną i ani ludzie, ni psy nie będą cię już prześladować'.
Po tych słowach okazywał wilk ruchami ciała, ogona i oczu, że zgadza się na to, co mu rzekł św. Franciszek, i że będzie tego przestrzegał. […]
Żył potem wilk wspomniany dwa lata w Gubbio; chadzał poufale po domach od drzwi do drzwi, nie czyniąc zła nikomu i nie doznając go od nikogo. A ludzie żywili go uprzejmie. Kiedy tak chadzał po okolicy i po domach, nigdy pies żaden za nim nie szczeknął.
Źródło: św. Franciszek, O przeświętym cudzie, którego św. Franciszek dokonał nawróciwszy okrutnie dzikiego wilka z Gubbio, [w:] tegoż, Kwiatki św. Franciszka z Asyżu, tłum. Leopold Staff, Wrocław 1995, s. 57–59.
Podaj przykłady tytułów utworów literackich, w których bohaterem jest wilk i wyjaśnij, czego on jest symbolem.
Wypisz przykłady słownictwa o charakterze wartościującym i wyjaśnij, jaką funkcję pełnią te wyrazy.
Wytłumacz znaczenie frazeologizmu 'łagodny jak baranek', który charakteryzuje wilka.
Wyjaśnij alegoryczny sens opowieści o wilku z Gubbio.
'Biedaczyna z Asyżu' w swych wystąpieniach do ludzi nie zawsze okazywał się tak dobrotliwy jak wobec wilka. Potrafił otwarcie krytykować ludzkie wady. Dla zła
nie miał pobłażania. Występował przeciw okrucieństwu, nienawiści, zabijaniu i chciwości.
Ustal i wyjaśnij, czy współcześnie można żyć według zasad (wartości) św. Franciszka, nie wierząc w Boga. Uzasadnij swoją odpowiedź.
Napisz wypowiedź o charakterze argumentacyjnym na temat: 'Czy można jednocześnie cierpieć i być radosnym?'. Odwołaj się do:
wiersza O przeświętym cudzie, którego św. Franciszek dokonał nawróciwszy okrutnie dzikiego wilka z Gubbio,
wybranej lektury obowiązkowej,
wybranych kontekstów.
Twoja praca powinna liczyć co najmniej 400 wyrazów.
Więcej materiałów o świętym Franciszku znajdziesz na stronie https://zpe.gov.pl/
Tematy lekcji:
Franciszkańska postawa i symbolika w Kwiatkach św. Franciszka.
Cierpiący i radosny – Biedaczyna Boży z Asyżu.