Jak to się zaczęło...

W 1453 roku Konstantynopol, stolica wschodniej części cesarstwa rzymskiego (zwanego Bizancjum), został zdobyty przez Turków. Oznaczało to koniec istnienia tego państwa. Wielu uczonych bizantyjskich opuściło ojczyznę i przeniosło się
do bezpieczniejszych Włoch. Uczeni przywozili ze sobą starożytne rzymskie i greckie rękopisy oraz traktaty naukowe. Wywołało to we Włoszech fascynację starożytnością. Modne stało się studiowanie greckiej filozofii i czytanie rzymskich dzieł w języku łacińskim. Zachwycano się antyczną architekturą. Efektem tego był niezwykły rozwój sztuki wzorowanej na dziełach antycznych. Z tego powodu nową epokę w dziejach kultury nazwano renesansem lub odrodzeniem.

Nazwa epoki

Pod koniec XIV i w XV wieku w bogatych włoskich miastach zaczęły rozwijać się nowe idee oraz postawy wobec życia i człowieka. Dziewiętnastowieczni historycy Szwajcar Jacob Burckhardt [czyt.: jakob burkard] i Francuz Jules Michelet [czyt.: żul miszule] nadali tym tendencjom miano odrodzenie, czyli od brzmienia w językach romańskich – francuskim (renaissance) i włoskim (rinascimento) – renesans. Znacznie wcześniej o odrodzeniu pisał już Giorgio Vasari (1511‑1574) w swoim dziele Żywoty najsławniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów, jakkolwiek u niego renesans odnosił się wyłącznie do sztuk plastycznych. Tymczasem u początków ruchu leżało odrodzenie znajomości literatury i języków klasycznych.

R1878KC9L3HMH

Fotografia przedstawia siedzącego, młodego mężczyznę, który patrzy w dal. Ma złożone między nogami dłonie, jest lekko uśmiechnięty. Jest ubrany we frak z kamizelką, pod którą znajduje się biała koszuka z zawiązanym krawatem. Mężczyzna ma czarne, proste włosy, które sięgają mu za ucho, jest gładko uczesany. Brwi grube, nos gruby szeroki, pod nim wąsik. W tle, z lewej strony znajduje się fragment wzorzystej zasłony. Z prawej strony stoi okrągły stolik z kolorowym obrusem.

RFQ9BCVZCT28P

Obraz przedstawia siwowłosego mężczyznę siedzącego na fotelu. Ma dłuższe włosy i wąskie zaciśnięte usta. Jest ubrany w czarny garnitur, białą koszulę, z czarnym fularem zawiązanym pod szyją. Prawą rękę ma zaciśniętą w pięść, lewa dłoń leży na lewym kolanie. Na prawo stoi stół przykryty grubym wzorzystym obrusem, na którym leżą książki i dokumenty. Po lewej stronie fotela również leżą książki.

Humanizm

Głównym prądem intelektualnym epoki renesansu, był humanizm.  Rozwinął się
w XV i XVI w. we Włoszech, skąd jego wpływy rozprzestrzeniły się na całą Europę.  Nurt ten miał dwie charakterystyczne cechy: fascynację kulturą starożytnej Grecji i Rzymu oraz antropocentryzmantropocentryzmantropocentryzm.  Hasłem humanizmu stała się maksyma Terencjusza: Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce.

R92HXVJRK3FSX

Mapa zawiera informacje o granicach państw w XIV wieku. Na dole mapy znajduje się Morze Śródziemne, na nim wyspy od prawej: Królestwo Cypru, Rodos, Kreta, Królestwo Sycylii, Sardynia i Korsyka. Państwa od prawej: Imperium Osmańskie, powyżej Morze Czarne, a nad nim Złota Orda, Wielkie Księstwo Litewskie, Hospodarstwo Mołdawskie, Hospodarstwo Wołoskie. Na zachodzie Imperium Osmańskie graniczy z Albanią, Królestwem Serbii, Królestwem Węgierskim. Na południu nad Morzem Śródziemnym leży Księstwo Achai, Księstwo Aten i obszary należące do Królestwa Aragonii. Nad Morzem Adriatyckim leżą: Królestwo Bośni, Republika Wenecka, Wenecja. Na Półwyspie Apenińskim znajdują się państwa, od południa: Królestwo Neapolu, Państwo Kościelne, Siena, Florencja, Lukka, Księsto Mediolanu, Republika Genui. Na północnym zachodzie leżą państwa: Arcyksięstwo Austriackie, Księstwo Bawarii, Hrabstwo Tyrolu, Związek Szwajcarski, Burgundia, Hrabstwo Sabaudii, Królestwo Francji.

Społeczeństwo miast włoskich w XIV i XV w. wzbogaciło się na tyle, że dysponowało środkami finansowymi umożliwiającymi przeznaczenie części dochodów na luksusowe dobra i zaspokajanie tzw. wyższych potrzeb, niezwiązanych z poczuciem bezpieczeństwa materialnego (jedzenie, spanie, ubranie) czy duchowego (zbawienie, wiara, modlitwa). W tych warunkach ukształtował się nowy wzorzec człowieka, jednostki dążącej do poznania siebie i otaczającego świata, wyróżniającego się z otoczenia dzięki własnemu lub tworzonemu pięknu czy mądrości. Ten nowy wzorzec nie był realizowany ani kosztem, ani w opozycji do dawnych wzorców osobowych. Wzbogaceni mieszczanie - wielcy patrycjusze chcieli być wzorowymi rycerzami i dostąpić zbawienia. Te dwie ścieżki biegły obok siebie.

Liczne, choć niewielkie włoskie państewka rywalizowały pomiędzy sobą. Niektóre z nich, jak Florencja, Piza, Siena, Lukka, Bolonia, Mantua, Modena powstały jako miasta‑państwa wokół wspólnot miejskich. Bogaci mieszczanie prowadzili interesy, a jednocześnie kierowali polityką tych miast trochę jak przedsiębiorstwem, dbając o wzrost ich dochodów i prestiżu. Powodowało to narastanie swoistej mody i współzawodnictwa między elitami miast. Rozpoczęło się od rywalizacji w budowie nowych, olbrzymich kościołów, które miały świadczyć o wielkości miasta i potędze jego mieszkańców. Katedry w Pizie, Florencji, Sienie były tego dowodem. Następnie powstawać zaczęły wspaniałe siedziby władz miejskich. Wreszcie wspaniałe pałace miejskie najbogatszych rodów. W okresie szczytu budowlanego we Florencji w latach 1450‑1478 postawiono ich aż 30. Znany architekt AlbertiAlbertiAlberti zanotował: 'jak wiele domów, w których w tej chwili położono marmury, w czasach naszego dzieciństwa było wyłożonych deskami'. Do ich wznoszenia zatrudniono modnych i uznanych architektów, a wnętrza wyposażane były we wspaniałe freski, obrazy, tapiserie (ozdobne tkaniny) i meble.

Nie obyło się bez konfliktów. Kościół początkowo z niepokojem obserwował fascynację pogańskim antykiem z jego wielobóstwem i zapatrzeniem w jednostkę ludzką. Szybko jednak przekonano się, że nie stanowi to zagrożenia dla chrześcijaństwa i wiary, więc hierarchowie kościelni stali się gorącymi zwolennikami poszukiwań 'starożytności'. Z drugiej strony u części duchowieństwa narastało krytycznie nastawienie do nadmiernych bogactw i ich nadużywania, co rodziło nowe ruchy monastyczne (zakonne). Powstawały zakony związane z miastami, ale jednocześnie żebracze, opierające się na datkach i religijności mieszczan (np. franciszkanie), jak również ruchy zwalczające zbytek i bezbożne odejście od ascezy. Do najsłynniejszych tego typu wystąpień doszło w najbardziej 'renesansowym' z miast włoskich - Florencji. Wiązały się one z działalnością mnicha Girolamo Savonaroli [czyt.: dżirolamo sawonarola], który wzywał (i to z powodzeniem) do wyrzeczenia się bogactw, a nawet niszczenia zdrożnych oznak luksusu (dzieł sztuki, obrazów o treści niechrześcijańskiej itd.).

R9NFM2DUAPN71

Na obrazie w centralnej jej części mężczyzna w białym habicie zakonnym oraz z czarną długą narzutą z kapturem, stojący na wysokim podniesieniu w ogromnej świątyni. Lewą rękę ma podniesioną do góry. Jego pozycja wskazuje, że przemawia do tłumu. Wokół zgromadzonych jest kilkadziesiąt ludzi, słuchają zakonnika. Przed samym zakonnikiem stoi kilka kobiet, a jedna klęczy i zdejmuje z głowy koronę. Z lewej strony obrazu, obok zakonnika, leżą drogocenne sprzęty.

Prawo, uniwersytety, łacina klasyczna

Bujne życie miejskie niosło ze sobą coraz większe problemy dla władców. Pojawiły się nowe potrzeby, np. rozsądzanie sporów, zarządzanie i stanowienie regulacji prawnych. Wzrastało zapotrzebowanie na prawo, i to prawo świeckie, a nie kościelne, które dotąd interesowało głównie wykształcone warstwy umiejące pisać i czytać, czyli duchowieństwo. Zaczęły powstawać pierwsze szkoły, później nazwane uniwersytetami - m.in. w Bolonii i Padwie, w których uczeni zaczęli badać prawo rzymskie i nauczać go.

RNTANCTFRO7LD

Na ilustracji siedem postaci. Trzy z lewej, trzy z prawej, jedna w środku. Ta ostatnia trzyma otwartą książkę. Jedna z postaci z lewej strony ma podniesioną rękę jakby chciała przyjąć coś od środkowej postaci. Jedna z postaci stojących z prawej strony wskazuje na herb, który wisi pod blatem na którym leży książka. Pod herbem napis: 1497.

RT4BXQ4S5O1MV

Na ilustracji stare rysunki w formie tarczy. Jedna z nich, środkowa, z napisem: POLONORUM (u góry) i D. SAMUEL LASZCZ DE TUCZAP POLONUS. Obok tarcz kwiatowe ornamenty.

Aby je jednak dobrze zrozumieć i wyjaśnić, konieczne było zrozumienie użytych słów i zwrotów. Tymczasem łacina klasyczna była językiem martwym. Można było ją poznać jedynie poprzez utwory literackie. Stąd badania nad antycznymi tekstami, znanymi i kopiowanymi w średniowiecznych skryptoriach, w których do tej pory szukano co najwyżej argumentów dla badań teologicznych. Teraz badacze zaczęli dostrzegać w nich inne treści. To 'odkrycie' (znanej cały czas) starożytności nazywamy 'humanizmem'. Nowe zainteresowania - w przeciwieństwie do wcześniejszych, odnoszących się do spraw religijnych, związanych z Bogiem i 'niebem' - dotyczyły spraw ziemskich, ludzkich. W żadnym przypadku nie znaczyło to, że ludziom przestało zależeć na zbawieniu, czy że zmniejszyła się ich religijność. Wręcz przeciwnie, poprzez dostrzeżenie sfery ziemskiej zaczęli realizować swoje potrzeby religijne w inny sposób.

Odkrywani na nowo pisarze rzymscy, a później też greccy, wspominali o dziełach architektonicznych, rzeźbach, malarstwie antycznym. Zwłaszcza we Włoszech pozostałości po starożytnym Rzymie były właściwie na wyciągnięcie ręki. Ludzie nareszcie zaczęli je dostrzegać i doceniać. Pojawiło się 'twórcze naśladownictwo'
- w literaturze i wszystkich innych 'sztukach'. Obok tradycyjnej tematyki religijnej, przeznaczonej na potrzeby kościołów i zgromadzeń religijnych, bogacący się mieszczanie chcieli też pokazać siebie, swoje życie i otaczającą rzeczywistość. Oczekiwali tego zarówno od sztuk plastycznych, jak i literatury. Byli wykształceni, znali język nauki - tzn. łacinę, niekiedy grekę - zatem mogli czerpać przyjemność z literatury, nie tylko powtarzając antyczne wzorce w językach klasycznych,
ale też we własnym języku. Stąd sceny biblijne na obrazach pokazywały życie i przedmioty codzienne oraz zachowania znane z najbliższego otoczenia, a literatura posługiwała się zwłaszcza łaciną, języki narodowe były dopiero na początku rozwoju.

Wynalezienie druku

Idee humanistów i reformatorów nie miałyby szansy tak szybko rozprzestrzenić się w całej Europie, gdyby nie wynalazek, który całkowicie odmienił przepływ informacji. Ruchoma czcionka pozwalała na szybkie ułożenie matrycy tekstu i powielanie go w dowolnej ilości egzemplarzy. Druk stał się sposobem na stosunkowo tanie i łatwe docieranie do coraz liczniejszych czytelników.

Od początku istnienia pisma przez wiele wieków wszystkie teksty pisano ręcznie.
Nie inaczej było w średniowieczu, kiedy to książki przepisywali nieliczni wykształceni duchowni. Były one niezwykle drogie – za jedną można było kupić kilka wsi! W połowie XV wieku niemiecki złotnik Jan Gutenberg wpadł na pomysł, jak w łatwy sposób zastąpić pracochłonne ręczne pisanie książek. W tym celu stworzył metalowe czcionki, na których wyryta była osobno każda litera. Ruchoma czcionka pozwalała na szybkie ułożenie matrycy tekstu i powielanie go w dowolnej ilości egzemplarzy.

R1KUPE9APVOM8

Czarnobiała rycina przedstawiająca mężczyznę ujętego do pasa. Ma długą brodę i wąsy, na głowie nosi futrzaną czapkę. Ubrany jest w długi, zdobiony kaftan zapinany na ozdobne guziki. Lewą ręką przytrzymuje okrągły przedmiot z widocznymi literami ułożonymi w rzędy, prawą unosi jakby w geście pisania lub trzymania cienkiego narzędzia. Twarz mężczyzny zwrócona jest lekko w prawo, spojrzenie skierowane w bok. Tło jest gładkie, ciemne.

R1MB5VCPSHRCJ

Strona zadrukowana dwoma kolumnami tekstu w języku łacińskim. Litery są czarne, a niektóre początki akapitów wyróżnione czerwonymi inicjałami. W lewym górnym rogu znajduje się ozdobna, kolorowa litera „P” w kwadratowej ramce wypełnionej niebieskim i złotym tłem oraz otoczona roślinnymi motywami w kolorach czerwonym, zielonym i różowym. Na marginesie widać dodatkowe ozdobne elementy roślinne. Papier ma nieregularne brzegi i widoczne ślady zabrudzeń.

Gutenberg założył również pierwszą w Europie drukarnię. Najstarszą wydrukowaną przez niego książką była Biblia. Jedyny w Polsce egzemplarz dwutomowej Biblii Gutenberga przechowuje Muzeum Diecezjalne w Pelplinie znajdujące się tuż obok pocysterskiego klasztoru.

R1CBLFF2LLBOE

Zdjęcie przedstawia otwartą biblię. Pośrodku jest cienki pasek, stanowiący zakładkę. Tekst napisany jest na każdej stronie w dwóch kolumnach. Grzbiet książki jest koloru złotego. Książka jest na plastikowym stojaku. Po prawej stronie jest karta z zapisanym tekstem.

Słowo 'druk' pochodzi z języka niemieckiego. Umoczone w tuszu czcionki należało mocno docisnąć do papieru. W języku niemieckim słowo 'drücken' [czyt.: dryken] oznacza 'przycisnąć'. Czcionki przyciskano do papieru w specjalnej prasie.

RQ6AFNL8XHJX3

Zdjęcie przedstawia maszynę drukarską z drewnianą obudową i metalowymi elementami na tle ściany z opisami maszyny oraz przykładami druku. Maszyna jest potężnych rozmiarów, a jej trzon stanowią dwie długie nogi ciągnące się przez całą wysokość maszyny. W środku maszyny są metalowe pokrętła, rączka i haczyki. W 1/3 wysokości przez maszynę przechodzi stół, gdzie dociskane są elementy maszyny.

R176LKOX1Z9T5

Rycina przedstawia czterech mężczyzn pracujących przy składaniu książek. Dwaj z nich nakładają farbę na czcionki. Są widoczni w oddali. Dwaj odbijają tekst na papierze. Przed nimi leżą w dwóch rzędach kartki. Te po lewej są zapisane, po prawej są czyste. Na ścianie po prawej stronie wiszą narzędzia drukarskie.

Pierwsza książka wydrukowana w języku polskim została wydana we Wrocławiu w 1475 roku. Co ciekawe, stało się tak, mimo iż Wrocław był wówczas częścią królestwa czeskiego. Książka zawierała modlitwy 'Ojcze nasz', 'Zdrowaś Mario' i 'Wierzę w Boga'. Do dziś we Wrocławiu zachował się jeden z wydrukowanych wówczas egzemplarzy.

R3E5S9KKUP1HL

Zdjęcie przedstawia stronę książki. Zapisana jest w języku polskim. Akapity tekstu zapisane są równo, jedna pod drugą. Tekst jest podzielony na trzy akapity: środkowy akapit jest najkrótszy zaś ostatni najdłuższy.

Nowe wzorce osobowe

Społeczeństwo miast włoskich w XIV i XV w. bogaciło się, w tych warunkach ukształtował się nowy wzorzec człowieka, jednostki dążącej do poznania siebie i otaczającego świata, wyróżniającego się z otoczenia dzięki własnemu lub tworzonemu pięknu czy mądrości. Ten nowy wzorzec nie był realizowany ani kosztem, ani w opozycji do dawnych wzorców osobowych. Wzbogaceni mieszczanie - wielcy patrycjusze chcieli być wzorowymi rycerzami i dostąpić zbawienia. Te dwie ścieżki biegły obok siebie.

Jakie typy osobowości preferowano zatem w renesansie?

Z pewnością ciągle były żywe dawne ideały, choć uległy znaczącym przeobrażeniom. Inne były formy wyrażania głębokiej jak dawniej wiary. Pojawiła się potrzeba upiększania miejsca kultu, traktowana jako przejaw głębokiej religijności. Fundacje na rzecz Kościoła były jakby publicznym wyznaniem wiary. Jednocześnie zabiegano o to, by wszyscy znali i podziwiali religijność fundatorów. Miało to wielki wpływ na rozwój sztuki sakralnej: rozbudowywano kościoły, fundowano nowe kaplice, wnętrza dekorowano wspaniałymi dziełami malarskimi i rzeźbiarskimi, dobudowywano potężne kopuły i zdobiono fasady świątyń.

Z drugiej strony miejsce dawnego ideału ascety zajął teraz religijny reformator, osoba głęboko wierząca, poszukująca zgodności między zasadami wiary a prawdą objawioną w Piśmie Świętym. Byli to często ludzie o charyzmatycznejcharyzmatycznycharyzmatycznej osobowości, porywający tłumy, potrafiący zarażać swoją spontanicznością i żarliwością religijną. We Włoszech taką rolę odegrały we wczesnej fazie renesansu franciszkańskie formacje zakonne (franciszkanie, klaryski, bernardyni) oraz dominikanie. W krajach na północ od Alp
- ruch luterański i wszystkie wywodzące się od niego odłamy religijne.

Rycerz ciągle obecny, choć inaczej

Dawny ideał rycerza również uległ zmianom pod wpływem nowej rzeczywistości. Pojawiły się wzorce:

• rycerza – władcy,

• rycerza – ziemianina,

• rycerza – odkrywcy,

• rycerza – żołnierza, obrońcy prawdziwej wiary,

• rycerza - dworzanina.

W poszczególnych krajach europejskich te ideały miewały swoje lokalne, specyficzne odmiany. Tym, co je łączyło, było powiązanie ich z uprzywilejowanymi politycznie,
ale najczęściej również ekonomicznie, stanami rządzącymi. Powstawały traktaty głęboko oddziałujące na upowszechnienie tych ideałów.

R1PVZ6TSXFHQ8

Na obrazie, na pierwszym planie widzimy postać rycerza o smutnym wyrazie twarzy. Ma on ubraną lśniącą zbroję, a na jego głowie znajduje się beret. Prawą ręką sięga po miecz. Na lewo od rycerza możemy ujrzeć kawałek zamku oraz człowieka na koniu, który kieruje się na wschód. Na prawo od rycerza stoi drzewo, które straciło prawie wszystkie liście. Pod nim możemy ujrzeć psa, który patrzy się na rycerza. Koło nóg głównej postaci rosną rośliny. W dali jest drugie drzewo. Nad zamkiem rozciągają się białe chmury. Obraz ma ciemne barwy.

Ideał władcy i społeczeństwa

Niccolo Machiavelli [czyt.: nikolo makiawelli] (1469‑1527) w dziele 'Książę'
(Il Principe; 1532) ukazał władcę, który odrzuca krępującą go w działaniu moralność w imię nadrzędnej zasady - racji stanu. Podobnie inny teoretyk władzy - Francuz
 Jean BodinJean BodinJean Bodin [czyt.: żą buda] (1530‑1596) postawił władcę i jego poczynania ponad poddanych, którzy nie powinni sprzeciwiać się jego woli. Nawet jeśli ta byłaby niezgodna z prawami boskimi. Mogli jedynie biernie uchylać się od jej wykonania.
Owa swoista sakralizacjasakralizacjasakralizacja władzy, która działała nieco jak opatrzność boska, stała się w przyszłości podstawą budowy monarchii absolutnych.

RKRHTBZDB63CL

Na obrazie mężczyzna przy biurku. Zamyślony nad pisaniem. Głowę wspiera na prawej ręce, w której trzyma gęsie pióro. Na biurku i wokół niego pełno książek, map. Za mężczyzną półka z książkami, a na podłodze widoczny fragment globusa. Z prawej widoczne krzesło na którym są także książki. Na biurku obrus, na nim wsparta duża księga. Mężczyzna siedzi na ozdobnym krześle.

Sprawiedliwości można było szukać w wierze w Boga i życie pozagrobowe lub w rzeczywistości wyimaginowanej, nierealnej, jaką proponowali liczni renesansowi myśliciele np. Thomas MorusThomas MorusThomas Morus (1478‑1535) w swojej Utopii. Stworzył on obraz żyjącego na odległej wyspie idealnego i sprawiedliwego społeczeństwa, wolnego od uciążliwości, jakie były udziałem ówczesnych ludzi. Podobnie było w dziełach Tommasa CampanelliTommaso CampanellaTommasa Campanelli [czyt.: tomazo kampanella] (1568‑1639); najsłynniejsze jego dzieło to Miasto Słońca czy François RabelaisFranciszek RabelaisFrançois Rabelais [czyt.: fransuła rabele]
(1483–1559), autora Gargantui i Pantagruela.

Rycerz – dworzanin

Początków dworskiej grzeczności należy szukać już w średniowieczu, gdy dwory władców traciły charakter wędrowny i coraz częściej wiązały się z jedną siedzibą. W renesansowych miastach‑państwach włoskich istotną rolę odgrywał mecenatmecenatmecenat, dzięki któremu rosła ich reprezentacyjność i prestiż. Odbiorcą tego przepychu był przede wszystkim dwór. Lud obserwował życie władców jedynie sporadycznie, podczas uroczystości publicznych - wjazdów, koronacji, zaślubin. Opis życia dworskiego i idealnego dworzanina pozostawił nam Baldassare CastiglioneBaldassare CastiglioneBaldassare Castiglione
[czyt.: baltasare kastilione] (1478‑1529) w dziele Dworzanin, które doczekało się przekładów na wiele języków europejskich. Jego polską parafrazę (swobodną przeróbkę) pod tytułem Dworzanin polski napisał Łukasz GórnickiŁukasz GórnickiŁukasz Górnicki w roku 1566.

Renesansowe ścieżki kariery

Kręgi renesansowych dworów florenckich stały się kuźnią nowych wzorców osobowych odbiegających od tradycji feudalno‑średniowiecznych. Uczony, humanista, koneser sztuki, pisarz, artysta - wszystkie te role społeczne ukształtowały się w miastach włoskich, a przejęte zostały przez całą Europę. Nie wiązały się z tradycjami rycerskimi i kościelnymi, pokazywały krąg ludzi świeckich, mieszczan, którzy często szlachectwo otrzymywali w uznaniu zasług. Tak stało się też ze wspomnianym Łukaszem Górnickim, który otrzymał od króla Zygmunta Augusta szlachectwo. Pojawiła się zatem zupełnie nowa możliwość awansu społecznego poprzez samorealizację i własne osiągnięcia. Taka możliwość kariery otwierała się głównie przed mieszczanami i to oni najczęściej z niej korzystali. Większość architektów i malarzy włoskiego odrodzenia zdobyła uznanie, szacunek, a przede wszystkim sławę właśnie dzięki upowszechnieniu się nowych wzorców osobowych w renesansowej Europie.

Mecenat panujących

R1OGV4S38RHAV

Na obrazie mężczyzna w papieskim stroju. W długiej białej albie i aksamitnym bolerku. Ma długą siwą brodę. Na głowie ma czapkę z tego samego materiału co bolerko. Na palcach obu rąk pierścienie. W prawej ręce trzyma kawałek białego materiału. Siedzi na bardzo ozdobnym krześle.

Wielkie rody rządzące we Włoszech (nie zawsze były to rody panujące, przykładowo Medyceusze stali na czele florenckiej republiki miejskiej, którą dopiero w XVI w. przekształcili w monarchię) budowały swój prestiż przez sztukę. Podobnie jak niegdyś miasta, teraz poszczególni władcy prześcigali się w . Sprowadzano najwybitniejszych poetów, pisarzy, myślicieli i uczonych. Zamawiano okazałe cykle malarskie, rzeźby, fundowano wspaniale pałace i kaplice rodzinne, które miały podtrzymywać mit wielkości rodu. Płynące szerokim strumieniem pieniądze umożliwiły niebywały wprost wysyp dzieł wielkich artystów, które do dzisiaj pozostają wzorcami harmonii i piękna.

Słownik