Renesansowi myśliciele przyjmowali na ogół założenia filozofii platońskiej, traktując człowieka jako rozumną duszę władającą nędznym ciałem. Taką filozofię przyjęli kiedyś stoicy cesarstwa rzymskiego, zwłaszcza Seneka. Pasowała ona bowiem niemal idealnie do ich etyki, w której nakazywano podporządkowanie wszelkich sfer życia cnocie, a ta była według platoników równa rozumowi. Dla człowieka, który chciał wieść szczęśliwe i spokojne życie, rozum był więc najwyższą wartością.

Renesansowi poeci, podążający śladami stoików, zwracali uwagę, że przede wszystkim człowiek powinien uniezależnić się od darów Fortuny, którą pojmowali jako boginię ślepego, bezrozumnego losu i traktowali jako głównego wroga rozumnej istoty ludzkiej. Człowiek, jeśli chce być szczęśliwy, nie może pozwolić sobie na to, by kierował nim zmienny los, raz dając, raz odbierając to, co cenne.

Człowiek rozumny musi być więc ostrożny. Łatwo bowiem wpaść w zastawione przez Fortunę sieci. Życie ludzkie zależy jedynie od nieprzewidywalnych kaprysów Fortuny, która igra sobie z człowiekiem, raz dając, raz zabierając to, co jest wyłączną jej własnością. Poeci renesansu przestrzegali przed jej zmiennością. Czynił to niejednokrotnie w swoich Pieśniach Jan Kochanowski.

Starożytni stoicy uważali, że człowiek ma oparcie w sobie, we własnej rozumnej naturze. W renesansie stoicyzm stopił się z religią chrześcijańską i w związku z tym przydał tej filozofii nieskończonej, wiecznej perspektywy. Człowiek cnotliwy szukał więc już nie tylko szczęścia w racjonalnych pierwiastkach rzeczywistości ziemskiej, ale rozumiał, że idzie drogą wiodącą go ostatecznie do nieśmiertelności. Walka z Fortuną wspomagana była więc przekonaniem o istnieniu rzeczywistości niebieskiej i wiara ta bardzo pomagała w upartym trzymaniu się dróg rozumu‑cnoty.

Nieustanne, konsekwentne opieranie się losowi i poszukiwanie najlepszych ścieżek życia to czynna walka z Fortuną, do której zachęcał Jan Kochanowski:

Człowiekiem szczęśliwym, żyjącym pełnią człowieczeństwa, może być tylko mędrzec, którego rozum‑cnota (Kochanowski przyznaje: Cnota mój kompas) przeprowadza przez niebezpieczne ścieżki ślepego losu, zapewnia zadowolenie z roztropnego życia i karmi nadzieją nieśmiertelności.

Myśliciele renesansu afirmowali ludzkie życie, mówili z optymizmem o godności człowieka i jego przeznaczeniu do lepszej rzeczywistości, o możliwości kształtowania własnego losu. Równocześnie stawiali też pytania o sens istnienia znaczonego przez cierpienie i śmierć.

Ich niepokoje wyrażały się poprzez topos świata‑teatru i człowieka‑Bożego igrzyska. Topos świata‑teatru przedstawiał Boga jako jedynego widza oglądającego przedstawienie, w którym ludzie odgrywali szczególną rolę: teatralnych marionetek. Bóg natomiast jest reżyserem, pociąga za sznurki, decydując o losie kukiełek. Topos człowieka‑Bożego igrzyska był podobny: ujmował człowieka jako zabawkę niewiele znaczącą dla samego Boga.

W polskiej poezji renesansowej po te dwie pokrewne wizje ludzkiego losu sięgał Jan Kochanowski w utworze Człowiek boże igrzysko (Księgi trzecie, 76) przyglądał się człowiekowi, który żywi się złudzeniem własnej wielkości:

Choć Kochanowski w tych utworach niejednokrotnie wyrażał swoje poglądy bliskie filozofii platońskiej, to jednak zdecydowanie od nich odstąpił. Załamała się jego wiara w szczególne miejsce człowieka we wszechświecie, w jego bliskość duchowemu, boskiemu światu, w jego podobieństwo do istot anielskich. Poeta krytycznie ustosunkował się do przekonań myślicieli tych, którzy pisali o wielkości i godności człowieka. We fraszce Człowiek boże igrzysko autor ukazał ludzką istotę jako przedmiot zabawy śmiejącego się Boga, a życie jest tu jedynie przestrzenią nic nieznaczącego spektaklu. Spektaklu, który ma bawić bądź nudzić bóstwo.