Ćwiczenia
Pieśń/HymnCzego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?
Czego za dobrodziejstwa, który[m] nie masz miary?Kościół Cię nie ogarnie, wszędy pełno Ciebie,
I w otchłaniach, i w morzu, na ziemi, na niebie.Złota też, wiem, nie pragniesz, bo to wszytko Twoje,
Cokolwiek na tym świecie człowiek mieni swojemieni swoje.Wdzięcznym Cię tedy sercem. Panie, wyznawamy,
Bo nad to przystojniejszejprzystojniejszej ofiary nie mamy.Tyś Pan wszytkiego świata. Tyś niebo zbudował
I złotymi gwiazdami ślicznieś uhaftował.Tyś fundament założył nieobeszłejnieobeszłej ziemi
I przykryłeś jej nagość zioły rozlicznemi.Za Twoim rozkazaniem w brzegach morze stoi,
A zamierzonych granic przeskoczyć się boi.Rzeki wód nieprzebranych wielką hojność mają,
Biały dzień a noc ciemna swoje czasy znają,Tobie k’ woliTobie k’ woli rozliczne kwiatki Wiosna rodzi,
Tobie k’ woli w kłosianym wieńcu Lato chodzi,Wino Jesień i jabłka rozmaite dawa,
Potym do gotowego gnuśna Zima wstawa.Z Twej łaski nocna rosa na mdłemdłe zioła padnie,
A zagorzałezagorzałe zboża deszcz ożywia snadniesnadnie.Z Twoich rąk wszelkie źwierzę patrza swej żywności,
A Ty każdego żywisz z Twej szczodrobliwości.Bądź na wieki pochwalon, nieśmiertelny Panie!
Twoja łaska, Twa dobroć nigdy nie ustanie.Chowaj nas, póki raczysz, na tej niskiej ziemi;
Jedno zawżdy niech będziem pod skrzydłami Twemi!Źródło: Jan Kochanowski, Pieśń XXV
(Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?) , [w:] Patrząc na rozmaite świata tego sprawy. Antologia polskiej poezji renesansowej, oprac. J. Sokołowska, Warszawa 1984, s. 99–100.
Określ, co można powiedzieć o podmiocie lirycznym pieśni Czego chcesz od nas, Panie. Odpowiedź poprzyj cytatami.
Scharakteryzuj adresata lirycznego pieśni Czego chcesz od nas, Panie. Swoje propozycje cech popieraj cytatami.
Wymień co najmniej trzy środki stylistyczne, które pojawiają się w utworze Czego chcesz od nas, Panie.
W Pieśni Kochanowskiego znajdują się pytania retoryczne oraz wykrzyknienia. Wskaż je w tekście i wyjaśnij, czemu służy użycie obu środków stylistycznych.
Z Pieśni Kochanowskiego wypisz inwersję i przerzutnię. Określ jaką funkcję pełnią w utworze.
W odpowiedzi na pytanie pomoże ci poprawne wykonanie zadania poprzedniego. Wyjaśnij, dlaczego Jan Kochanowski wykorzystał wskazane cechy języka, a z innych zrezygnował.
A zamierzonych granic przeskoczyć się boi. Możliwe odpowiedzi: 1. Świat jest doskonałym mechanizmem – każda rzecz lub zjawisko ma swoją funkcję i cel., 2. Świat jest piękny., 3. Świat jest miejscem przyjaznym i bezpiecznym., 4. Świat jest bardzo bogaty i różnorodny., 5. Świat jest harmonijny i uporządkowany. Każdy element ma tu swoje miejsce i czas. Tobie k woli rozliczne kwiatki Wiosna rodzi,
Tobie k woli w kłosianym wieńcu Lato chodzi,
Wino Jesień i jabłka rozmaite dawa,
Potym do gotowego gnuśna Zima wstawa. Możliwe odpowiedzi: 1. Świat jest doskonałym mechanizmem – każda rzecz lub zjawisko ma swoją funkcję i cel., 2. Świat jest piękny., 3. Świat jest miejscem przyjaznym i bezpiecznym., 4. Świat jest bardzo bogaty i różnorodny., 5. Świat jest harmonijny i uporządkowany. Każdy element ma tu swoje miejsce i czas. Biały dzień a noc ciemna swoje czasy znają Możliwe odpowiedzi: 1. Świat jest doskonałym mechanizmem – każda rzecz lub zjawisko ma swoją funkcję i cel., 2. Świat jest piękny., 3. Świat jest miejscem przyjaznym i bezpiecznym., 4. Świat jest bardzo bogaty i różnorodny., 5. Świat jest harmonijny i uporządkowany. Każdy element ma tu swoje miejsce i czas. Tyś niebo zbudował
I złotymi gwiazdami ślicznieś uhaftował. Możliwe odpowiedzi: 1. Świat jest doskonałym mechanizmem – każda rzecz lub zjawisko ma swoją funkcję i cel., 2. Świat jest piękny., 3. Świat jest miejscem przyjaznym i bezpiecznym., 4. Świat jest bardzo bogaty i różnorodny., 5. Świat jest harmonijny i uporządkowany. Każdy element ma tu swoje miejsce i czas. Z Twej łaski nocna rosa na mdłe zioła padnie,
A zagorzałe zboża deszcz ożywia snadnie. Możliwe odpowiedzi: 1. Świat jest doskonałym mechanizmem – każda rzecz lub zjawisko ma swoją funkcję i cel., 2. Świat jest piękny., 3. Świat jest miejscem przyjaznym i bezpiecznym., 4. Świat jest bardzo bogaty i różnorodny., 5. Świat jest harmonijny i uporządkowany. Każdy element ma tu swoje miejsce i czas.
Sformułuj argument, którym uzasadnisz, że Jan Kochanowski zawarł w hymnie Czego chcesz od nas, Panie... podane toposy. Przytocz cytaty ilustrujące twoją argumentację.
Pieśń III ze zbioru FragmentaOko śmiertelne Boga nie widziało,
Prózno by się tym kiedy chlubić miało;
Lecz On w swych sprawach jest tak znakomity,
Że naprostszemu nie może być skryty.Kto miał rozumu, kto tak wiele mocy,
Że świat postawił kromkrom żadnej pomocy?
Kto władnie niebem? Kto gwiazdami rządzi,
Że się z nich żadna nigdy nie obłądzi?Za czyją sprawą we dnie słońce chodzi,
A miesiąc świeci, kiedy noc nadchodzi?
Każdy znać musi krom wszelakiej zwady,
Że się to dzieje wszytko z Pańskiej rady,Jego porządkiem Lato Wiosnę goni,
A czujna Jesień przed Zimą się chroni;
Ten opatruje, że morze nie wzbierzemorze nie wzbierze,
Choć wszytki rzeki w swoje łono bierze.A to nas namniej niechaj nie obchodzi,
Że nad niewinnym czasem zły przewodzi
Albo że gorszy świat po woli majągorszy świat po woli mają,
A dobrzy rychlej niedostatek znają.Wszytko to Pan Bóg wywróci na nice,
Jeno kto wejźrzy w Jego tajemnice,
Jako na koniec zły przedsię wypada,
A dobry w Jego majestacie siada.Toć grunt wszystkiego, bysmy Boga znali,
A Jemu sprawę wszego przypisali.
Kto się za czasu tego nie napije,
Człowiek na świecie niepobożny żyje.Tego swych dziatekdziatek, starszy, nauczajcie,
To wychowanie synom waszym dajcie!
A niech nie będą nazbyt pieszczonemi,
Niech przywykają spać na gołej ziemi!A skoro który dorościedoroście swej miary,
Niechaj się w polach ugania z Tatary,
Niech wzdycha żona mężnego tyranna,
Patrząc nań z murów, i dorosła panna;Niestetyż, by ten najeznik tak młody
Nie popadł jakiej znakomitej szkody,
Jesli gdzie na lwa nieborak ugodzi,
Który po szyję we krwi ludzkiej brodzi.Przed śmiercią żaden schronić się nie może
I pierzchliwemu prędkość nie pomoże.
AzażAzaż nie lepiej sławy swej poprawić
Niż, prózno siedząc, w cieniu wiek swój trawić?Męstwem Achilles, męstwem Hektor słynieMęstwem Achilles, męstwem Hektor słynie,
A ich pamiątka wiecznie nie zaginie;
Męstwem AlcydesAlcydes do nieba się dostał
I PolluksPolluks bogiem nieśmiertelnym został.Źródło: Pieśń III ze zbioru Fragmenta, [w:] Jan Kochanowski, wydanie Wrocław, oprac. Ludwika Szczerbicka-Ślęk, 2008, s. 134–137.
Niektórzy historycy literatury traktują Pieśń III jako swoisty brulion Pieśni/Hymnu (Czego chcesz od nas, Panie...). Napisz wypowiedź o charakterze argumentacyjnym, w której potwierdzisz lub odrzucisz tę tezę.
Na podstawie poznanych pieśni Jana Kochanowskiego sformułuj dwa argumenty potwierdzające renesansowe przekonanie, że człowiek jest wyjątkową istotą we wszechświecie.