Krótko o Pieśniach Jana Kochanowskiego

R155GU3GNKVOX

Obraz przedstawia dwie siedzące obok siebie na polu kobiety. Są one w długich, udrapowanych szatach, mają częściowo obnażone piersi. Jedna z kobiet obejmuje druga za ramię.

Jan Kochanowski tworzył pieśnipieśńpieśni przez ponad 20 lat, zarówno w okresie dworskim, jak i czarnoleskim. Ich pierwsze pełne wydanie ukazało się po śmierci poety, w 1586 roku jako Pieśni. Księgi dwoje, z podziałem na Księgi pierwsze i Księgi wtóre. W dwóch zbiorach znalazły się utwory zróżnicowane tematycznie i artystycznie, należące do liryki refleksyjnej, filozoficzno‑etycznej, miłosnej, obyczajowej i patriotycznej.
Pieśni można uznać za poetycki program filozoficzny Kochanowskiego. Czarnoleski poeta wzorem twórców antycznych, przede wszystkim HoracegoHoracyHoracego, próbował odpowiedzieć w Pieśniach na pytanie, jak godnie i mądrze żyć. Poruszał kwestie obowiązków jednostki wobec społeczeństwa oraz zasad pomagających osiągnąć spokój i szczęście.
Zawarta w Pieśniach koncepcja życia opiera się na zespoleniu współczesnych poecie idei renesansowych oraz tradycji antycznych. Kochanowski czerpie z filozofii stoickiejstoicyzmstoickiej i epikurejskiejepikureizmepikurejskiej, łącząc je z myślą chrześcijańską i antropocentryzmemantropocentryzmantropocentryzmem.

Kluczowym pojęciem wielu pieśni Kochanowskiego jest cnota, którą poeta uznaje
za najwyższą wartość:

RG9RSQUAFTAC81

Obraz przedstawia skrzydlatą kobietę. W miejscu jej serca jest złote słońce. Kobieta trzyma w lewej ręce włócznię, w prawej ręce wieniec laurowy. Ubrana jest w długą suknię z peleryną. Na głowie ma wieniec laurowy.

Kochanowski odwołując się do starożytnej koncepcji virtus, czyli cnoty rozumianej jako bitewne męstwo, opisuje to pojęcie jako połączenie kilku pozytywnie wartościowanych cech: mądrości, sprawiedliwości, skromności i odwagi. Zespół wszystkich tych cnót uszlachetnia człowieka i jest według poety podstawą ludzkiej godności. Ideałem dla Kochanowskiego jest „człowiek prawy i obywatel” (vir bonus et civis), żyjący aktywnie, zaangażowany, godzący indywidualne ambicje z pracą na rzecz społeczeństwa.
Problematykę obywatelską porusza między innymi jedna z najbardziej znanych pieśni poety, Pieśń V z Ksiąg wtórych zwana także Pieśnią o spustoszeniu Podola.

Apel do rodaków

Henryk Walezy był pierwszym królem elekcyjnym. Do Polski dotarł w styczniu 1574 r., natomiast koronacja odbyła się miesiąc później w Krakowie. Minęło zaledwie kilka miesięcy, gdy z Francji do Polski dotarła wiadomość o bezpotomnej śmierci królewskiego brata Karola IX. W nocy z 18 na 19 czerwca 1574 r., w sekrecie przed Polakami, Henryk udał się w podróż do Francji w celu objęcia po nim władzy. Wysłany z Krakowa pościg dogonił króla i jego towarzyszy na granicy z monarchią Habsburgów (w okolicach Pszczyny). Próbowano przekonać króla do powrotu i ustanowienia rządów zastępczych na czas jego pobytu we Francji, jednak on zapewnił ich, że niebawem wróci, i ruszył w dalszą drogę.

RCH7RSEEV1K5P

Obraz przedstawia młodego mężczyznę ujętego do pasa. Jest ubrany w czarny strój z białym kołnierzem. Na głowie nosi czarną czapkę ze srebrną spinką w kształcie gwiazdy. Ma lekki zarost, krótkie wąsy, w prawym uchu widać kolczyk z dużą perłą. Mężczyzna ma ciemne oczy i gęste, czarne brwi oraz długi nos. Jest poważny, patrzy na wprost. Na szyi ma zawieszony na szerokiej, niebieskiej taśmie, złoty, równoramienny krzyż. Prawą rękę trzyma opartą na pasie, lewa opiera się na stojącym z lewej strony zielonym krześle. W tle znajdują się zielone zasłony wykończone złotą nicią.

Szlachta była zgodna co do tego, że nieobecność władcy szkodzi Rzeczypospolitej, dlatego postawiono Henrykowi Walezemu ultimatum: powrót do Polski do połowy maja 1575 r., w przeciwnym wypadku zostanie zdetronizowany. Walezjusz nie wrócił w wyznaczonym terminie. 

R1T2NHV5TX458

Obraz przedstawia mapę Rzeczpospolitej Obojga Narodów w 1619 r. Na czerwono zaznaczone jest województwo podolskie, które znajduje się na południu państwa.

Podole, to kraina historyczna i geograficzna leżąca dziś na terenie dzisiejszej Ukrainy i Mołdawi. W XVI wieku znajdowało się na terenie Rzeczpospolitej. Polacy toczyli tam boje z najazdami tatarskimi, tureckimi, kozackimi, a później także rosyjskimi. W 1575 r. napaść Tatarów na Podole i Ruś Czerwoną zbiegła się z okresem kryzysu państwowego. 

Pieśń o spustoszeniu Podola powstała prawdopodobnie w 1574 r. Najazd Tatarów krymskich wspieranych przez Turcję miał szczególne skutki. Polskie osady, wsie i miasteczka zostały spustoszone, a mieszkańcy wzięci w jasyr (do niewoli). Jan Kochanowski poruszony tym wydarzeniem zwraca się z apelem do odbiorców, wskazuje przykłady rozwiązania problemu.