R1L89GE1UPHUJ
Obraz przedstawia polanę. Znajduje się na niej przodem do widza młoda, naga kobieta oraz odwrócony tyłem do widza młody, muskularny mężczyzna z włócznią. Kobieta trzyma mężczyznę za prawe ramię, patrzy mu prosto w twarz.

Ideał kobiecego piękna w literaturze i sztuce baroku. J. A. Morsztyn Do tejże, O swej pannie 

Peter Paul Rubens, Wenus i Adonis, około 1630
Źródło: Metropolitan Museum of Art , domena publiczna.

Jak zmieniało się myślenie o istocie piękna? W jaki sposób poszukiwanie definicji piękna korespondowało z rozwojem myśli filozoficznej i wiedzy naukowej kolejnych epok? Jak różnorakie koncepcje piękna odzwierciedlały się w sztuce, która często skupiała się na obrazowaniu kobiecego ciała?

Umberto Eco, pisząc o pięknie wedle barokowych kategorii estetycznych, podkreśla rolę kryzysu poznania, jaki nastąpił w wyniku odkryć naukowych i przemian politycznych. Świat stawał się coraz bardziej skomplikowany, więc także malarstwo i poezja zmierzały ku wyrafinowaniu i bogactwu form, wydobywając na plan pierwszy zaskakujące szczegóły, a nawet tworząc oryginalne kombinacje, kontrasty oraz skojarzenia. Ciało kobiece na płótnach barokowych mistrzów nie jest ideałem harmonii. Jest obfite, żywiołowe, zmysłowe – jego piękno jest wynikiem wrażliwości artystów na bardziej ekspresyjne doświadczenie rzeczywistości.

Moda się zmienia. Ideały piękna obowiązujące w baroku mogą się nam dziś wydawać niezrozumiałe. Jednak wizerunek kobiety, jaki przedstawiali w swoich dziełach barokowi malarze i poeci, był spójny z tzw. nurtem „światowych rozkoszy”. Zmysłowa, nastawiona na wyzbytą metafizyki przyjemność, wyrafinowana miłość była jedną z reakcji na marność świata. Taki światopogląd (a, co za tym idzie, postrzeganie kobiety) przebija z wierszy Giambattisty Mariniego i jego naśladowców, zwanych marinistami, m.in. Jana Andrzeja Morsztyna.

Twoje cele
  • Dowiesz się, w jaki sposób rozumiano pojęcie piękna w baroku.

  • Zanalizujesz obrazy Petera Paula Rubensa i utwory poetyckie, których tematem jest piękno kobiet.

  • Porównasz ideał kobiecego piękna w baroku ze współczesnym kanonem urody.

  • Omówisz środki stylistyczne służące do ukazania kobiecego piękna.

  • Wyjaśnisz znaczenie oraz rolę konceptu w poezji barokowej.

  • Dokonasz interpretacji wiersza Jana Andrzeja Morsztyna Do tejże.

  • Wskażesz środki stylistyczne charakterystyczne dla poezji baroku i określisz ich rolę w wierszu Jana Andrzeja Morsztyna Do tejże.

  • Dokonasz analizy wierszy W. Szymborskiej Kobiety Rubensa i S. Grochowiaka Do Pani nawiązujących do barokowego kanonu piękna.