Godzina za godziną niepojęcie chodzi: Był przodek, byłeś ty sam, potomek się rodzi. Krótka rozprawa: jutro, coś dziś jest, nie będziesz, A żeś był – nieboszczyka imienia nabędziesz; Dźwięk, cień, dym, wiatr, błysk, głos, punkt – żywot ludzki słynie. Słońce więcej nie wschodzi to, które raz minie; Kołem niehamowanym lotny czas uchodzi, Z którego spadł niejeden, co na starość godzi. Wtenczas, kiedy ty myślisz, jużeś był, nieboże; Między śmiercią, rodzeniem byt nasz ledwie może Nazwan być czwartą częścią mgnienia; wielom była Kolebka grobem, wielom matka ich mogiła.
CART1 Źródło: Daniel Naborowski, Krótkość żywota, [w:] I w odmianach czasu smak jest. Antologia polskiej poezji epoki baroku, oprac. J. Sokołowska, Warszawa 1991, s. 134.
1
R9LP9EVKLH8V31
Mapa myśli.
Elementy należące do kategorii CZAS
Nazwa kategorii: RUCH, ZMIENNOŚĆ
Nazwa kategorii: TRZY SFERY
Nazwa kategorii: CZAS KOLISTY
Nazwa kategorii: CZAS LINEARNY
Koniec elementów należących do kategorii CZAS
Elementy należące do kategorii RUCH, ZMIENNOŚĆ
Nazwa kategorii: „Godzina za godziną niepojęcie chodzi”
Koniec elementów należących do kategorii RUCH, ZMIENNOŚĆ
Elementy należące do kategorii TRZY SFERY
Nazwa kategorii: przeszłość
Nazwa kategorii: teraźniejszość
Nazwa kategorii: przyszłość
Koniec elementów należących do kategorii TRZY SFERY
Elementy należące do kategorii CZAS KOLISTY
Nazwa kategorii: „Kołem niehamowanym lotny czas uchodzi”
Koniec elementów należących do kategorii CZAS KOLISTY
Elementy należące do kategorii CZAS LINEARNY
Nazwa kategorii: „Słońce więcej nie wschodzi to, które raz minie”
Koniec elementów należących do kategorii CZAS LINEARNY
Polecenie 1
Uzupełnij mapę myśli fragmentami z wiersza Krótkość żywota, które wpisują się w jedną z trzech sfer czasu: przeszłość, teraźniejszość lub przyszłość.
R117BLO1RE22V
(Uzupełnij).
R1BVZB38189DG
Ćwiczenie 1
Kto jest adresatem wiersza? Zaznacz właściwą odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. każdy człowiek, ponieważ przemijanie i śmierć dotyczą wszystkich; świadczą o tym czasowniki, których użyto w trzech czasach gramatycznych, 2. przodek podmiotu lirycznego, o czym świadczy czas przeszły zastosowanych czasowników, 3. Bóg lub absolut, który decyduje o losach świata, o czym świadczą zastosowane apostrofy, 4. potomek podmiotu lirycznego, ponieważ wiersz zawiera wskazówki dla przyszłych pokoleń
1
Ćwiczenie 2
Określ sytuację liryczną w utworze Daniela Naborowskiego Krótkość żywota. W tym celu uzupełnij pola.
R1R7BMQTNQKSL
Kto mówi?. (Uzupełnij). Do kogo mówi?. (Uzupełnij). O czym mówi?. (Uzupełnij). W jaki sposób mówi?. (Uzupełnij).
Sytuacja liryczna to ogół zjawisk przedstawionych w utworze lirycznym. Na sytuację liryczną składają się przede wszystkim: charakterystyka podmiotu lirycznego i bohatera lirycznego (kto mówi?, do kogo mówi?), okoliczności, w których mówi podmiot liryczny (gdzie?, kiedy?), jego stosunek do opisywanego świata (jak mówi?).
Sprawdź, czy twoje ustalenia wskazują, że utwór należy do liryki inwokacyjnej, w której postać mówiąca przedstawia refleksje dotyczące losu ludzkiego. Twoja odpowiedź powinna również odnosić się do aforystycznego charakteru tej wypowiedzi (zdania o charakterze sentencji).
RFH5ORZ6JVNPJ
Ćwiczenie 3
Wskaż poprawne ustalenia na temat koncepcji czasu wynikającej z utworu Krótkość żywota. Możliwe odpowiedzi: 1. Czas to zjawisko niepojęte, tajemnicze., 2. Czas jest personifikowany – to nieodłączny towarzysz człowieka., 3. Czas leczy rany i pozwala zapomnieć o złych doświadczeniach., 4. Czas jest niezwykle dynamiczny, płynie bardzo szybko., 5. Czas to tylko abstrakcyjne pojęcie – człowiek nie dostrzega jego działania w swoim życiu., 6. Czas jest odczuwany przez człowieka jako coś niezwykle krótkiego, nieuchwytnego.
1
Ćwiczenie 4
Wypisz z utworu Krótkość żywota symbole wanitatywne i wyjaśnij ich znaczenie.
R3RLRE59TQL8J
(Uzupełnij).
Symbole wanitatywne są związane z marnością i przemijaniem.
Sprawdź, czy twoja odpowiedź wskazuje na elementy związane z upływem czasu, próżnością, nietrwałością, śmiercią.
1
Ćwiczenie 5
Krótkość żywota - to utwór ukazujący prawdy o ludzkiej egzystencji. Wyjaśnij, jak rozumiesz myśli sformułowane przez poetę.
1
Godzina za godziną niepojęcie chodzi: Był przodek, byłeś ty sam, potomek się rodzi.
R1VUSO74NX1LH
(Uzupełnij).
1
Słońce więcej nie wschodzi to, które raz minie (...).
R1JRO6NT5TFTO
(Uzupełnij).
1
(...) jutro, coś dziś jest, nie będziesz, A żeś był – nieboszczyka imienia nabędziesz (...).
RGPR5Q95DTES1
(Uzupełnij).
1
Między śmiercią, rodzeniem byt nasz ledwie może Nazwan być czwartą częścią mgnienia (...).
R1KGRN4SAQ5NE
(Uzupełnij).
Zwróć uwagę, w jaki sposób Naborowski mówi o życiu ludzkim i czasie.
Sprawdź, czy twoja odpowiedź wskazuje na obecność w twórczości Naborowskiego motywów wanitatywnych.
11
Ćwiczenie 6
Wypisz z utworu Krótkość żywota przykłady wskazanych środków stylistycznych i określ ich funkcje.
R17BG9EZ2A3LC
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
R1E33DUBR2BAM
(Uzupełnij).
Jeśli nie pamiętasz, czym charakteryzują się podane środki stylistyczne, skorzystaj ze Słownika terminów literackich. Pamiętaj, że określając funkcję środków stylistycznych, należy uwzględnić efekt artystyczny, jaki poeta uzyskał dzięki ich zastosowaniu.
Sprawdź, czy twoja odpowiedź wskazuje na rolę danego środka w tworzeniu przesłania utworu i budowania znaczeń związanych z podkreśleniem krótkości życia człowieka.
11
Ćwiczenie 7
Podaj nazwę środków stylistycznych, za pomocą których Naborowski przedstawia problem bezradności wobec tajemnicy istnienia. Zapisz ich przykłady z tekstu i określ funkcję, jaką pełnią.
RPNOVMHR4UHA3
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
1. Znajdź środek stylistyczny, który polega na zestawieniu w jednej wypowiedzi dwóch przeciwstawnych, często wykluczających się logicznie stwierdzeń.
2. Znajdź środek stylistyczny, który jest twierdzeniem zaskakująco sprzecznym z przyjętym powszechnie mniemaniem.
3. Znajdź środek stylistyczny, który polega na wymienieniu kilku elementów tej samej kategorii.
antyteza; przykład: „jutro – dziś”, „jest – nie będzie”; funkcja: ukazanie szybkiego tempa następujących po sobie zdarzeń.
paradoks; przykład: „wielom była / Kolebka grobem, wielom matka ich mogiła”; funkcja: paradoksalne zestawienie dowodzi krótkości ludzkiego życia.
wyliczenie (enumeracja); przykład: „Dźwięk, cień, dym, wiatr, błysk, głos, punkt”; funkcja: zestawienie szybko przemijających zjawisk służy ukazaniu ulotności czasu.
1
Ćwiczenie 8
Zapoznaj się z opisami obrazów umieszczonych poniżej. Wybierz ten obraz, który – twoim zdaniem – najlepiej koresponduje z utworem Krótkość żywota Daniela Naborowskiego. Uzasadnij wybór, formułując dwa argumenty.
Zapoznaj się z opisami obrazów umieszczonych poniżej. Wybierz ten obraz, który – twoim zdaniem – najlepiej koresponduje z utworem Krótkość żywota Daniela Naborowskiego. Uzasadnij wybór, formułując dwa argumenty.
Zapoznaj się z opisami obrazów umieszczonych poniżej. Wybierz ten obraz, który – twoim zdaniem – najlepiej koresponduje z utworem Krótkość żywota Daniela Naborowskiego. Uzasadnij wybór, formułując dwa argumenty.
Wybierz obraz, który – twoim zdaniem – najlepiej koresponduje z utworem Krótkość żywota Daniela Naborowskiego. Uzasadnij wybór, formułując dwa argumenty.
Slajd 1 z 3
R2LD8HHC1H6NT
Obraz przedstawia scenę rodzajową. Na środku pokoju stoi mężczyzna w czarnym, dworskim stroju. Opiera lewą rękę na czaszce ludzkiej. Po jego prawej stronie stoi mały chłopiec w eleganckiej, czarnej sukni. Po prawej stronie obrazu znajduje się łoże z baldachimem, na którym leży martwa kobieta. Ma zamknięte oczy i białą skórę. Jest ubrana w koronkową koszulę nocną, na głowie ma koronkowy czepek. Prawą rękę trzyma na sercu. Obok łoża stoi wiklinowa kołyska, przykryta czarnym materiałem. W prawym, dolnym rogu obrazu siedzi młoda kobieta w czarnej sukni, która również ma bladą twarz. Jest ubrana w piękną, czarną suknię z białymi dodatkami.
John Souch, Sir Thomas Aston przy łożu śmierci żony, 1635
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1M216T8DJP8U
Obraz przedstawia trzy męskie głowy. Jedna znajduje się na wprost widza, dwie pozostałe ukazane są profilami. Po prawej stronie znajduje się profil młodego mężczyzny, w środku mężczyzny w średnim wieku z bujną brodą, z lewej strony profil starca z długą, siwą brodą w czerwonym czepku. Poniżej, znajdują się trzy głowy: wilka, lwa i psa. Po prawej stronie jest namalowa z profila głowa młodego zwierzęcia, w środku lwa z grzywą. Lew ma otwarty pysk, po lewej stronie głowa starego wilka. Tło jest ciemne.
Tycjan, Alegoria czasu, ok. 1550
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1VMVCHL9PK2K
Obraz przedstawia martwą naturę z aniołem. Przed jego postacią stoją stoły na których leżą pomieszane kosztowności, monety, broń, klepsydra, księgi portret, zegar i liczne czaszki ludzkie.
Antonio de Pereda, Alegoria marności, ok. 1632
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1C17S8CU1JSZ
(Uzupełnij).
Zastanów się, jakie przesłanie wyrażają obrazy, a następnie oceń, który jest najbliższy refleksji wyrażonej w Krótkości żywota.
Sprawdź, czy sformułowane przez ciebie argumenty potwierdzają korespondencję znaczeń pomiędzy tekstem literackim a plastycznym.
RNXF2Z81AMMT5
Ćwiczenie 9
Zaznacz właściwe dokończenie zdania. Liryka metafizyczna: Możliwe odpowiedzi: 1. to jedna z odmian liryki religijnej., 2. ma charakter moralizatorski i dydaktyczny., 3. podejmuje refleksje na temat sensu ludzkiego życia, przemijania, wiary., 4. ma charakter apelu.
