Przypomnij sobie, czym charakteryzuje się koncept.

W wierszu Potocki zastosował koncept, który polega na przedstawieniu człowieka w kategoriach czysto cielesnych. Poeta tym samym wprawia czytelnika w ponury nastrój, przypominając o przemijaniu i marności życia rzeczy materialnych.

Zwróć uwagę na operowanie brzydotą przez poetę, czemu to służy.

Człowiek jest marnością. Jest tak brzydki i ułomny, że gnije już za życia. Ulega przemijaniu i starzeniu się, w końcu umiera. Po człowieku pozostanie jedynie proch.

Przypomnij sobie, jaką funkcję mogą pełnić pytania w utworze literackim. Zwróć uwagę na charakter wiersza.

W twojej odpowiedzi powinna się znaleźć uwaga na temat perswazyjnego i dydaktycznego charakteru wiersza. Ten charakter warunkuje funkcję pytań: powinny one skłonić do refleksji.

Przypomnij sobie znaczenie słowa „wanitatywny”. Zwróć uwagę na to, że w wierszu podkreśla się nietrwałość ludzkiego ciała.

Sprawdź, czy z twojej odpowiedzi wynika, że w wierszu przedstawiono wyłącznie te elementy organizmu ludzkiego, które ulegają degradacji i kojarzą się z brzydotą rozkładu cielesnego. Wybrany cytat musi podkreślać ten aspekt istnienia ludzkiego organizmu.

Parafraza to swobodna przeróbka tekstu.

Poeta posłużył się parafrazą, nawiązując do biblijnego cytatu: 'bo prochem jesteś i w proch się obrócisz!'.

Potraktuj słowa ostatniego wersu utworu Wacława Potockiego jako parafrazę biblijnego wersetu, przypominającego o tym, w jaki sposób człowiek powstał i co się z nim stanie po śmierci.

Twoja odpowiedź ma wykazać, że Wacław Potocki w ostatnim wersie nawiązał do wersetu: Z prochu jesteś i w proch się obrócisz (Rdz 3, 19).

Zwróć uwagę na wersy:

Zastanów się nad tym:

• jaką rolę pełni w ludzkim organizmie serce,

• w jaki sposób świadczy o człowieku to, że popada w pychę.

Twoja odpowiedź powinna wskazywać na fakt, że oba uczucia wspomniane w wierszy (smutek i pycha) negatywnie charakteryzują człowieka, co oznacza, że życie duchowe nie rekompensuje negatywnych aspektów fizyczności ludzkiej.

Zwróć uwagę na to, co dzieje się z ludzkim ciałem po śmierci oraz na fakt, że podmiot liryczny w ogóle nie wspomina o duszy.

Sprawdź, czy twoja odpowiedź wskazuje na to, że W. Potocki opisał w wierszu wyłącznie cielesność człowieka, nie wspominając nic o sferze duchowej. Ponadto twój tekst powinien zawierać uwagę na temat pośmiertnych losów ciała ludzkiego – polegają one tylko na „dogniciu”.

Przypomnij sobie, w jakim celu powstała większość utworów Wacława Potockiego.

Sprawdź, czy w twoim planie znalazły się punkty mówiące o:

• moralizatorskim charakterze twórczości W. Potockiego,

• odniesieniach do tych fragmentów Biblii, które podkreślają kruchość ludzkiego istnienia,

• możliwości postrzegania wiersza Człowiek jako utworu przestrzegającego adresatów przed pychą oraz zapomnieniem, jaka (według Potockiego) jest prawda dotycząca każdego istnienia ludzkiego.

Przypomnij sobie definicję pojęcia vanitas.

Porównanie życia człowieka do losów więźnia podkreśla, życie człowieka jest czekaniem na śmierć. Człowiek jednak nie wie, kiedy śmierć nastąpi, tak jak więzień nie wie, kiedy przyjdzie po niego kat.

Zwróć uwagę, co robi śmierć, jak się zachowuje wobec człowieka.

W wierszu została opisana nieuchronność śmierci. Człowiek nie wie, kiedy umrze ('Nie wie dnia i godziny').

Zwróć uwagę, na co podmiot liryczny nie ma wpływu.

Podmiot uważa, że życie ludzkie  jest czekaniem na śmierć, na którą człowiek nie ma wpływu, co podkreśla: Cóż tedy jest ten żywot ludzki? Śmierć czekana.

Przypomnij sobie, jakie uczucia towarzyszą człowiekowi, kiedy myśli o śmierci.

Strach zadaje powolną śmierć duchową, jest więc gorszy od tej cielesnej, co potwierdza: Strach śmierci ustawicznej, który jeszcze gorzej, / Aniżeli sama śmierć, serce ludzkie morzy.