Jakim reakcjom chemicznym ulegają tłuszcze?
Rodzaje i właściwości tłuszczów
Tłuszcze głównie dzielimy ze względu na stan skupienia i pochodzenie.

Tłuszcze można również podzielić ze względu na charakter chemiczny. Wyróżniamy tłuszcze nasycone i nienasycone. Tłuszcze nasycone to takie, które pochodzą od nasyconych wyższych kwasów karboksylowych, a pomiędzy ich atomami węgla występują jedynie wiązania pojedyncze. Takie tłuszcze są najczęściej pochodzenia zwierzęcego i występują głównie w stałym stanie skupienia. Natomiast tłuszcze nienasycone pochodzą od nienasyconych wyższych kwasów karboksylowych, czyli takich, w których pomiędzy atomami węgla występuje jedno lub więcej wiązań wielokrotnych. Takie tłuszcze są najczęściej pochodzenia roślinnego, więc głównie są cieczami.
Problem badawczy:
Czy można odróżnić tłuszcze nasycone od tłuszczów nienasyconych za pomocą reakcji z roztworem bromu w rozpuszczalniku organicznym, np. chloroformie?
Hipoteza:
Tłuszcz nienasycony odbarwia roztwór bromu, a tłuszcz nasycony nie reaguje z roztworem bromu.
Co było potrzebne?
dwie probówki z korkami;
statyw na probówki;
pipeta Pasteura;
olej roślinny (np. olej rzepakowy);
tłuszcz zwierzęcy (np. masło);
roztwór w .
Przebieg doświadczenia:
Do jednej z probówek wprowadzono niewielką ilość masła, a do drugiej około oleju rzepakowego. Następnie do obu dodano po około roztworu bromu w chloroformie. Probówki zamknięto korkami i energicznie wymieszano. Następnie odstawiono je do statywu i zanotowano obserwacje.
Obserwacje:
W probówce pierwszej nie obserwuje się widocznych objawów reakcji. W probówce drugiej olej rozpuścił się i powstał klarowny roztwór.
Wnioski:
Olej rzepakowy jest tłuszczem nienasyconym, ponieważ reaguje z roztworem bromu i go odbarwia. Masło jest tłuszczem nasyconym, ponieważ nie reaguje z roztworem bromu.

W jakich rozpuszczalnikach rozpuszczają się tłuszcze?
Problem badawczy:
W której z substancji rozpuści się olej roślinny – jeszcze lepiej w wodzie czy benzynie?
Hipoteza:
Olej rozpuszcza się w benzynie, a nie rozpuszcza się w wodzie.
Co było potrzebne?
dwie probówki z korkami;
olej roślinny (np. słonecznikowy lub rzepakowy);
woda;
benzyna.
Przebieg doświadczenia:
Do dwóch probówek wlano po oleju. Do jednej z probówek wlano wody, zatkano korkiem i wstrząśnięto. Do drugiej wlano benzyny, także zatkano korkiem i wstrząśnięto.
Obserwacje:
W probówce pierwszej, po dodaniu wody, widoczne są dwie niemieszające się warstwy. W probówce drugiej, po dodaniu benzyny powstaje klarowny roztwór.
Wnioski:
Olej nie rozpuścił się w wodzie – utworzył z nią mieszaninę niejednorodną. Za to rozpuścił się w benzynie, z którą utworzył mieszaninę jednorodną. Benzyna jest rozpuszczalnikiem organicznym, więc rozpuszcza substancje organiczne.
Tłuszcze nie rozpuszczają się w wodzie, ponieważ mają budowę niepolarną, za to dobrze rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych, takich jak benzyna, chloroform czy heksan, które również są niepolarne.
Dlaczego nie wolno gasić płonącego oleju wodą?

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RyE1JUAMgwsjk
Film ukazuje, co dzieje się w przypadku gdy płonący olej jest gaszony wodą. Doświadczenie wykonane jest na świeżym powietrzu przez przeszkolonego strażaka
Gdy zaczyna palić się olej na patelni, wiele osób w pierwszym odruchu wstawia ją pod wodę. Konsekwencje takiego postępowania widzieliśmy na filmie. Dlaczego tak się dzieje?
Woda ma gęstość większą od gęstości oleju, a zatem po wlaniu do naczynia z płonącym olejem spływa na dno. Jednak wlewana na patelnię z płonącym olejem rozgrzewa się do temperatury powyżej , dzięki czemu przechodzi w stan gazowy, co jest przyczyną rozprzestrzeniania się ognia. Zjawisko to obserwuje się np. podczas smażenia kotletów, gdy woda wycieka ze smażonego mięsa na rozgrzany olej, powodując „pryskanie”. Z tych samych powodów niewskazane jest gaszenie wodą płonącej ropy naftowej czy benzyny.
Ważne przemiany tłuszczów
Jakim przemianom ulegają tłuszcze w organizmach ludzi i zwierząt?
Tłuszcze ulegają hydrolizie, tj. rozpadają się z utworzeniem glicerolu i kwasu tłuszczowego. Proces ten zachodzi w przewodzie pokarmowym pod wpływem enzymów i jest źródłem energii. Poniżej przedstawiono uproszczony schemat tych procesów.

Jak powstaje margaryna?
Ciekłe tłuszcze poddaje się procesowi przemysłowego utwardzania, w wyniku czego otrzymujemy margarynę. Polega to na katalitycznym uwodornieniu tłuszczów nienasyconych. W efekcie powstają związki nasycone – tłuszcze stałe.

Czy z tłuszczów można otrzymać mydło?
Ważnym procesem, któremu ulegają tłuszcze, jest ich zmydlanie. Reakcja ta polega na ogrzewaniu tłuszczów w obecności wodorotlenku sodu lub potasu. Produktem tej reakcji są sole sodowe i potasowe wyższych kwasów karboksylowych, czyli mydła.

Czy wszystkie substancje tłuste są tłuszczami? Czy olej roślinny i olej napędowy to tłuszcze?
Zarówno oleje roślinne, jak i oleje napędowe to substancje tłuste. Jednak do tłuszczów można zaliczyć jedynie oleje roślinne. Podczas silnego ogrzewania oleju roślinnego wydziela się substancja o duszącym zapachu. Substancją tą jest akroleina. Powoduje silne podrażnienia błon śluzowych, oczu i górnych dróg oddechowych. Jest toksyczna i rakotwórcza, dlatego żadnych tłuszczy nie należy przegrzewać. Wspomniana reakcja jest charakterystyczna dla tłuszczów (tak zwana próba akroleinowa).
Reakcja charakterystyczna to reakcja, która umożliwia zidentyfikowanie danego związku lub grupy związków. Z kolei oleje mineralne, czyli takie, które pochodzą z destylacji ropy naftowej (np. olej napędowy), nie tworzą akroleiny podczas ogrzewania. W ten sposób można odróżnić oleje roślinne od mineralnych.
Reakcje wybranych tłuszczów z KMnOIndeks dolny 44
Przeprowadź doświadczenie w wirtualnym laboratorium chemicznym polegające na odróżnieniu tłuszczu nasyconego od tłuszczu nienasyconego za pomocą wodnego roztworu . Rozwiąż problem badawczy i zweryfikuj hipotezę. W formularzu zapisz obserwacje i wyniki, a następnie sformułuj wnioski.
Zapoznaj się z poniższym opisem doświadczenia, a następnie wykonaj polecenia.
Hipoteza: | Za pomocą wodnego roztworu możemy odróżnić tłuszcz nasycony od nienasyconego. |
Sprzęt laboratoryjny: |
|
Odczynniki chemiczne: |
|
Przebieg eksperymentu: | Do obu probówek za pomocą pipety wprowadzono niewielką ilość wodnego roztworu . Do pierwszej probówki wprowadzono za pomocą łyżeczki niewielką ilość masła. Do drugiej probówki za pomocą pipety wprowadzono niewielką ilość oleju rzepakowego. Obie probówki zamknięto korkiem i wytrząsano. |
Obserwacje: | Probówka z olejem rzepakowym: Powstaje brunatny, kłaczkowaty osad, roztwór odbarwia się. Probówka z masłem: Brak widocznych objawów reakcji. |
Wyniki: | Olej rzepakowy reaguje z wodnym roztworem manganianu() potasu. W jego składzie znajdują się zatem tłuszcze nienasycone. Masło nie reaguje z wodnym roztworem |
Wnioski: | Hipoteza została potwierdzona. |
Otrzymywanie mydła
Przeprowadź doświadczenie w wirtualnym laboratorium chemicznym polegające na otrzymaniu mydła w wyniku zmydlania tłuszczu. Rozwiąż problem badawczy i zweryfikuj hipotezę. W formularzu zapisz obserwacje i wyniki, a następnie sformułuj wnioski.
Zapoznaj się z poniższym opisem doświadczenia, a następnie wykonaj polecenia.
Hipoteza: | Mydło sodowe można otrzymać w wyniku zasadowej hydrolizy tłuszczu, czyli w reakcji zmydlania tłuszczu. |
Sprzęt laboratoryjny: |
|
Odczynniki chemiczne: |
|
Przebieg eksperymentu: | Za pomocą łyżeczki umieszczono około margaryny w kolbie okrągłodennej zaopatrzonej w mieszadełko magnetyczne. Do kolby dodano wodnego roztworu wodorotlenku sodu o stężeniu , odmierzonego za pomocą cylindra miarowego. Następnie dodano około etanolu. Umieszczono kolbę w płaszczu grzejnym i ogrzewano do wrzenia przez , stale mieszając. Do probówki wlano niewielką ilość otrzymanej mieszaniny. Do uzyskanej masy dodano nasyconego roztworu , odmierzonego za pomocą cylindra miarowego. Wymieszano dokładnie powstałą mieszaninę, a następnie ochłodzono do temperatury pokojowej. Do probówki wlano wody destylowanej odmierzonej za pomocą cylindra miarowego, a następnie wytrząśnięto zawartość. |
Obserwacje: | Podczas ogrzewania tłuszcz rozpuszcza się stopniowo (roztwór klarowny, o bladożółtym zabarwieniu). Mieszanina zaczyna się pienić. Po dodaniu roztworu i ochłodzeniu do temperatury pokojowej na powierzchni powstaje mazista, biała substancja, która po wytrząsaniu z wodą destylowaną intensywnie się pieni. |
Wyniki: | Tłuszcze w środowisku zasadowym ulegają reakcji hydrolizy, w efekcie czego powstaje mydło. |
Wnioski: | Hipoteza została potwierdzona. |
Zmydlanie tłuszczów zachodzi w wyniku: Możliwe odpowiedzi: 1. hydrolizy kwasowej tłuszczów., 2. hydrolizy kwasowej kwasów tłuszczowych., 3. hydrolizy zasadowej tłuszczów., 4. hydrolizy zasadowej kwasów tłuszczowych.
Podsumowanie
Tłuszcze roślinne głównie zawierają w swojej budowie reszty kwasowe nienasyconych kwasów tłuszczowych, a tłuszcze zwierzęce – reszty kwasowe nasyconych kwasów tłuszczowych.
Tłuszcze roślinne (ciekłe) odbarwiają roztwór bromu w rozpuszczalniku organicznym. Wpływ na to ma obecność wiązania wielokrotnego.
Tłuszcze nie rozpuszczają się w wodzie, ale dobrze rozpuszczają się w rozpuszczalnikach niepolarnych (organicznych), np. w benzynie.
Tłuszcze są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Słownik
estry glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych
reakcja charakterystyczna tłuszczów; polega na silnym ogrzewaniu tłuszczów w obecności wodorosiarczanu potasu, podczas którego wydziela się akroleina – substancja toksyczna o ostrym, duszącym zapachu
reakcja pozwalająca zidentyfikować daną substancję lub grupę związków
alkohol polihydroksylowy, zawierający trzy grupy hydroksylowe; jego nazwa systematyczna to propano–,,–triol; powszechnie znany jest również pod nazwą gliceryna
kwasy karboksylowe, które zawierają długie łańcuchy węglowe, zbudowane z ponad atomów węgla
roztwór bromu w chloroformie (rozpuszczalniku organicznym)