Multimedia
Polecenie 1
Zapoznaj się z prezentacją, a następnie wykonaj polecenia.
Ja dostałem, jak przypuszczam, najwyższe honorarium na świecie za dwa słowa, »Cukier krzepi« – 5000 zł przedwojennych, czyli naówczas 500 zł(otych) przedwojennych dolarów za słowo, tak cenne mogą być słowa– wspominał po latach Melchior Wańkowicz.
Podobnie jak obecnie wielu ówczesnych sławnych ludzi brało udział w reklamach, przekonując, że są użytkownikami zachwalanych produktów. Słynny aktor i komik Adolf Dymsza wziął udział w reklamie pasty do zębów z hasłem:
Kto chce mieć zęby takie jak ja, niech czyści je pastą Tlenol‑Ra, z kolei Julian Tuwim reklamował samochód Citroën. ### {image#1}{caption#Adolf Dymsza reklamujący pastę do zębów.}{licence#domena publiczna}{placeholder#Zobacz##Adolf Dymsza reklamujący pastę do zębów} ### {image#2}{caption#Reklamy pojawiały się nie tylko w prasie czy radiu, ale zaczęły zdobić także miasta.}{licence#fot. Zofia Chomętowska © Fundacja Archeologia Fotografii}{placeholder#Zobacz##Reklamy zdobiące ulice miast} ### {placeholder#Czytaj##Wesoła Lwowska Fala} Jedną z najpopularniejszych audycji radiowych była Wesoła Lwowska Fala, która nadawana była co tydzień od 1933 r. Słuchała jej cała Polska, gromadziła przed radioodbiornikami nawet 6 mln ludzi. Podobno w niedzielny wieczór cały Lwów się wyludniał, „odkładano karty przy brydżu, przerywano seanse spirytystyczne, narzeczeni przestawali się całować, a dzieci odmawiały udania się na spoczynek”. Czołowymi postaciami Wesołej Lwowskiej Fali byli Szczepcio (Kazimierz Wajda) i Tońcio (Henryk Vogelfänger).
Tak wspominał swój pomysł jego twórca Wiktor Budzyński:
Projekt był prosty, ale śmiały, jak każdy projekt młodości: kasujemy cały program niedzielny warszawski, nie bierzemy niczego ani z Warszawy, ani z żadnej innej stacji, tylko sami – słyszycie? – sami wypełniamy całą niedzielę programu radiowego. Czym? Humorem, wesołą piosenką, dowcipem, satyrą, lekką muzyką. Wyjątek stanowią naturalnie wiadomości „Dziennika Radiowego”, na które włączamy się do Warszawy. […] Przystąpiłem do wykonania szaleństwa. Uruchomiłem całą armię tanich wykonawców (honorarium wykonawcze wynosiło dosłownie 5 złotych za audycję – o honorarium autorskim na razie nie było mowy!). Budżet? Śmieszna sumka, na którą mogła raz na miesiąc zdobyć się o własnych siłach radiostacja lwowska. ### {image#3}{caption#Na zdjęciu od lewej: Kazimierz Wajda „Szczepcio”, Stanisław Sielański, Henryk Vogelfänger „Tońcio”.}{licence#domena publiczna, wikipedia.org}{placeholder#Zobacz##Szczepcio i Tońcio} ### {placeholder#Czytaj##Cenzura w prasie} W 1919 r. rząd Jędrzeja Moraczewskiego potwierdził zniesienie cenzury działającej przez cały okres zaborów i proklamował wolność prasy. Kwestie te uregulowała konstytucja marcowa z 1921 r., w której znalazł się następujący zapis:
Poręcza się wolność prasy. Nie może być wprowadzona cenzura ani system koncesyjny na wydawanie druków. Nie może być odjęty dziennikom i drukom krajowym debit pocztowy, ani ograniczone ich rozpowszechnienie na obszarze Rzeczypospolitej. Nie oznacza to jednak, że cenzura nie istniała. Owszem władze nie mogły ingerować w powstanie gazety, ale mogły interweniować po wydrukowaniu, np. nakazując konfiskatę całego nakładu. Przepisy zaostrzyły się po objęciu władzy przez Józefa Piłsudskiego w 1926 r. Przykładowo w ciągu kolejnych 10 lat naczelny organ Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) „Robotnik” był konfiskowany ok. 500 razy. W konstytucji kwietniowej z 1935 r. kwestia wolności prasy nie została w ogóle poruszona. Regulowały ją odrębne ustawy.
Tak wspomina działalność cenzury w II RP Edward Singer, parlamentarny sprawozdawca „Naszego Przeglądu”:
Pisma były bite po kieszeni przez częste konfiskaty. Toteż stał się aniołem stróżem tzw. przyjaciel redakcji. Był to urzędnik komisariatu rządu, który w każdej porze dzwonił do redakcji i przestrzegał. Dawał żywność i truł ją. Opowiadał np., że we Lwowie były rozruchy, ale o tym nie należy pisać. Pytał o posiadany materiał i kwalifikował, który jest cenzuralny, a który nie nadaje się do druku. Dowiadywaliśmy się od niego dość często o różnych rozruchach, ale uprzedzał, że są one tylko do naszej prywatnej wiadomości. Gdy przyjaciel redakcji nie dzwonił, było źle. Trudno było samemu ocenzurować pismo. Wtedy prowincjonalne wydanie skazane było z reguły na konfiskatę. Ocalało wydanie warszawskie z białymi plamami.
Źródło: http://uwm.edu.pl/mkks/wp‑content/uploads/cenzura‑w-demokracji.pdf ### {image#4}{caption#Wnętrze redakcji popularnego dziennika „Ilustrowanego Kuriera Codziennego”. Od lewej: dziennikarka i redaktorka Zofia Lewakowska, literat Ludwik Tomanek, dziennikarka i tłumaczka Maria Manberowa podczas pracy nad wydaniem kobiecego dodatku do IKC‑a, 1935 r.}{licence#domena publiczna}{placeholder#Zobacz##Dziennik „Ilustrowany Kurier Codzienny”} ### {placeholder#Czytaj##Muzyka rozrywkowa} W latach 20. i 30. XX w. nastąpił rozkwit polskiej muzyki rozrywkowej. Artyści inspirowali się popularnymi za oceanemjazzem, bluesem. Najbardziej uznanym twórcą muzyki rozrywkowej w przedwojennej Polsce był Henryk Wars. Pochodził z muzykalnej rodziny, ukończył dyrygenturę i kompozycję w Konserwatorium Warszawskim. Największą sławę przyniosło mu komponowanie muzyki do filmów. Stworzył kompozycje do ponad 50 filmów, m.in. Piętro wyżej, Zapomniana melodia, Szpieg w masce; tworzył piosenki dla największych przedwojennych gwiazd, takich jak Eugeniusz Bodo, Hanka Ordonówna czy Zula Pogorzelska; dyrygował orkiestrami w warszawskich teatrach rewiowych. Po zakończeniu II wojny światowej zamieszkał w Hollywood, mając nadzieję na kontynuację kariery, jednak dopiero w latach 50. jego piosenki zdobyły sławę. Wiele z jego utworów znanych jest dobrze do dziś, np. Ach, jak przyjemnie, Umówiłem się z nią na dziewiątą, Miłość ci wszystko wybaczy, Czy tutaj mieszka panna Agnieszka. ### {image#5}{caption#Henryk Wars}{licence#domena publiczna, wikipedia.org}{placeholder#Zobacz##Henryk Wars} ### {placeholder#Czytaj##Najsłynniejsi aktorzy międzywojennego kina} Jednym z najsłynniejszych aktorów Polski międzywojennej był aktor Eugeniusz Bodo. Największą sławę przyniosły mu komedie muzyczne takie jak Piętro wyżej, w której wykonał słynny utwór Umówiłem się z nią na dziewiątą. Także Adolf Dymsza podbił serca publiczności, tworząc słynną postać Dodka, sprytnego warszawiaka, który potrafi poradzić sobie w każdej sytuacji, a jednocześnie ujmuje życzliwością.
Wśród polskich aktorek największą popularność udało się zyskać Barbarze Apolonii Chałupiec, znanej jako Pola Negri. Szybko podbiła polski rynek filmowy, a wkrótce przeniosła się do Hollywood, gdzie zrobiła oszałamiającą karierę. Sam Charlie Chaplin namówił ją do przeprowadzki za ocean. W Polsce także nie brakowało uzdolnionych artystek, takich jak Hanna Ordonówna, która w filmie Szpieg w masce wykonała znany utwór Miłość ci wszystko wybaczy, czy Jadwiga Smosarska rozpoznawana choćby z roli Stefci Rudeckiej w Trędowatej z 1926 r. ### {image#6}{caption#Eugeniusz Bodo}{licence#domena publiczna, wikipedia.org}{placeholder#Zobacz##Eugeniusz Bodo} ### {image#7}{caption#Pola Negri}{licence#domena publiczna, wikipedia.org}{placeholder#Zobacz##Pola Negri} ### {image#8}{caption#Hanna Ordonówna}{licence#James Abbé, domena publiczna, wikipedia.org}{placeholder#Zobacz##Hanna Ordonówna} ### {image#9}{caption#Jadwiga Smosarska (1898–1971) oraz Franciszek Brodniewicz (1892–1944) w filmie Dwie Joasie.}{licence#domena publiczna, wikipedia.org}{placeholder#Zobacz##Jadwiga Smosarska i Franciszek Brodniewicz} @@@ mode=verticalpoints
Polecenie 2
W dwudziestoleciu międzywojennym znani aktorzy czy pisarze chętnie brali udział w reklamach, podobnie jak obecnie. Pomyśl, które polskie reklamy międzywojenne zwróciły twoją uwagę. Porównaj je do obecnych reklam z udziałem znanych osób i zapisz swoje wnioski.
Polecenie 3
Określ, czy prasa w II RP była wolna (w takim znaczeniu, jakim przypisujemy wolność prasy obecnie). Czemu służyła cenzura i w jaki sposób się przejawiała?
Polecenie 4
Zapoznaj się z filmami i wykonaj kolejne polecenia.
Film. Kultura polska w międzywojniu, cz.1
Źródło: domena publiczna.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RP7U2E3E12OJ1
Film. Kultura polska w międzywojniu, cz.1
Źródło: domena publiczna.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Kultura polska w międzywojniu — część pierwsza.
Polecenie 5
Wyjaśnij znaczenie połączenia się ziem polskich i różnych doświadczeń Polaków pod zaborami dla kultury II Rzeczypospolitej.
Polecenie 6
Omów rozwój literatury polskiej w międzywojniu i podejmowane przez nią tematy. Jakie było znaczenie literatury popularnej?
Film. Kultura polska w miedzywojniu, cz.2
Źródło: domena publiczna.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1O92L5J1PO34
Film. Kultura polska w miedzywojniu, cz.2
Źródło: domena publiczna.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Kultura polska w międzywojniu — część druga.
Polecenie 7
Omów znaczenie rozwoju nowych środków komunikacji dla propagowania kultury masowej.
Polecenie 8
Wymień najsłynniejszych twórców i artystów teatralnych okresu międzywojennego w Polsce.
Polecenie 9
Zapoznaj się z dalszą częścią wykładu historyka Piotra Krolla i wykonaj polecenia.
Film. Kultura polska w międzywojniu, cz.3
Źródło: domena publiczna.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RFHCHEVX85TN4
Film. Kultura polska w międzywojniu, cz.3
Źródło: domena publiczna.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Kultura polska w międzywojniu — część trzecia.
Polecenie 10
Omów tematykę polskiego kina w II Rzeczpospolitej.
Polecenie 11
Omów znaczenie rozwoju radia dla upowszechnienia kultury – zarówno wysokiej, jak i masowej.
Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
Zapoznaj się z przytoczonym poniżej tekstem opracowania, a następnie określ, jaką techniczną nowinkę, mającą wielki wpływ na polską kulturę — radio czy telewizję — opisuje. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do wiedzy własnej.
Historia powszechna. Wiek XXStały program zaczęto emitować w USA i Francji w 1921 r. (…) Szybko powstały komercyjne stacje. Od połowy lat 20. wprowadzono wiadomości i bezpośrednie transmisje z wydarzeń sportowych.
Źródło: E. Czapiewski, Tyszkiewicz, Historia powszechna. Wiek XX, Warszawa 2011, s. 912.