Rzeczpospolita Polska - organizacja i funkcjonowanie
Rodzaje polityk publicznych
Wyjaśnisz pojęcie „polityka publiczna” w szerokim kontekście.
Scharakteryzujesz rodzaje polityk publicznych.
Przedstawisz korelację polityk publicznych z budżetem państwa.
Pojęcie „polityka” oznacza sztukę rządzenia państwem. Pisał już o tym Arystoteles, dla którego obowiązkiem obywatela Aten było zajmowanie się polityką. Z czasem definicja tego pojęcia zaczęła się zmieniać. Współcześnie jest ono wieloznaczne – obok polityki rozumianej w znaczeniu arystotelesowskim spotykamy pojęcie polityki publicznej, której zadaniem jest prowadzenie przez państwo działalności na rzecz swoich obywateli. Jednym z rodzajów polityki publicznej jest polityka gospodarcza realizowana przez państwo.
Polityka publiczna
Pojęcie „polityka publiczna” wywodzi się z angielskiego terminu public policy. W języku polskim polityka oznacza z jednej strony działalność władz państwowych, a z drugiej zaś działalność partii politycznych i polityków w walce o władzę. Politolodzy najczęściej wyróżniają cztery podstawowe znaczenia tego pojęcia:
Polityki publiczne stanowią zorganizowaną działalność państwa ukierunkowaną na rozwiązywanie problemów społecznych, gospodarczych i instytucjonalnych. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że mogą one przyjmować zróżnicowane formy, w zależności od obszaru życia publicznego, którego dotyczą. Do najczęściej wyróżnianych należą polityki sektorowe, obejmujące m.in. politykę społeczną, zdrowotną, edukacyjną, mieszkaniową, gospodarczą, transportową czy bezpieczeństwa publicznego. Każda z nich odpowiada na odmienny zestaw potrzeb społecznych oraz wykorzystuje odrębne instrumenty prawne, finansowe i organizacyjne. W ujęciu funkcjonalnym polityki publiczne różnią się także zakresem interwencji państwa - od działań regulacyjnych i nadzorczych po świadczenie usług publicznych i redystrybucję środków publicznych. Sposób ich prowadzenia odzwierciedla przyjęty model państwa, jego priorytety rozwojowe oraz sposób rozumienia roli administracji publicznej we współczesnym porządku demokratycznym.
Celem polityki publicznej jest identyfikowanie i rozwiązywanie problemów, jakie pojawiają się w przestrzeni publicznej państwa. Można to przedstawić w następujący sposób:
Rodzaje polityk publicznych
Istnieje wiele podziałów polityki publicznej. W ramach polityki sektorowej (przedmiotowej) państwo rozwija wybrane dziedziny gospodarki kosztem pozostałych.
W skład polityki publicznej sektorowej wchodzi:
Do polityki horyzontalnej zaliczamy:
W polskich realiach po 1989 r. bardzo ważną rolę odgrywała polityka rozwojowa, czyli zespół działań podejmowanych w celu zapewnienia zrównoważonego rozwoju państwa. W ramach niej występują elementy polityki: ekonomicznej, regionalnej, przemysłowej lub rolnej.
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów jest centralnym ośrodkiem koordynacji polityk publicznych w Polsce. Jej gmach stanowi symbol miejsca, w którym strategiczne decyzje przybierają formę konkretnych działań publicznych.
Artykuł 146 Konstytucji RP określa fundamentalny zakres działania Rady Ministrów, ustanawiając ją głównym organem odpowiedzialnym za prowadzenie polityki wewnętrznej i zagranicznej państwa.
Przepis ten precyzuje, że to rząd odpowiada zarówno za przygotowanie i realizację budżetu, jak i za wykonanie ustaw, wydawanie rozporządzeń oraz koordynowanie pracy całej administracji rządowej.
Rada Ministrów ponosi również odpowiedzialność za bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne państwa, reprezentację RP na arenie międzynarodowej oraz zawieranie umów międzynarodowych.
Artykuł ten ukazuje rząd jako centrum decyzyjne państwa, którego działania wyznaczają kierunek polityk publicznych i przesądzają o funkcjonowaniu kluczowych obszarów życia publicznego.
Choć budżet państwa będzie przedmiotem osobnych rozważań, warto już teraz zobaczyć jego praktyczne znaczenie dla polityk publicznych. Każda polityka - społeczna, edukacyjna, zdrowotna, gospodarcza czy bezpieczeństwa - wymaga finansowania. To właśnie budżet państwa określa, które działania publiczne zostaną zrealizowane, w jakiej skali i z jakim priorytetem.
Animacja pozwoli dostrzec, ze polityki publiczne nie funkcjonują w oderwaniu od rzeczywistości finansowej: są one współkształtowane przez decyzje budżetowe, a zarazem te decyzje odzwierciedlają cele i kierunki polityk państwa.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1H7SE5G5JOXF
Wyjaśnij, w jaki sposób struktura wydatków budżetowych przedstawiona w animacji odzwierciedla priorytety państwa. W odpowiedzi wskaż dwa obszary i pokaż, jak ich finansowanie wpisuje się w funkcje państwa.
Rozważ konsekwencje utrzymywania wysokiego deficytu budżetowego przez wiele lat. Odnieś się zarówno do finansów państwa, jak i życia obywateli.
Rozważ, czy państwo ma moralne prawo finansować bieżącą konsumpcję na kredyt, skoro koszty takich decyzji poniosą przede wszystkim obywatele, którzy się jeszcze nie urodzili. Czy zadłużenie publiczne może być formą naruszenia sprawiedliwości międzypokoleniowej?
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj polecenie.
Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2020Bezpieczeństwo energetyczne
4. Zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego państwa, opartego o tradycyjne źródła energii, poprzez tworzenie warunków do rozwoju ich alternatyw:
4.1. Rozbudować i zmodernizować moce wytwórcze oraz sieci przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej na rzecz zapewnienia ciągłości dostaw, w tym zapobiegania nieoczekiwanym przerwom w dostawach. Rozwijać rozproszone źródła energii elektrycznej, w sposób zrównoważony, z dostosowaniem Krajowego Systemu Elektroenergetycznego do charakterystyki pracy tych źródeł.
4.2. Zwiększyć dywersyfikację źródeł dostaw ropy naftowej i gazu ziemnego. Rozbudować istniejące zdolności importu gazu ziemnego (m.in. podniesienie zdolności odbiorczych terminala LNG w Świnoujściu) i budować nowe punkty wejścia do polskiego systemu przesyłowego (budowa gazociągu Baltic Pipe, budowa terminala LNG w Zatoce Gdańskiej). Kontynuować prace nad projektami dywersyfikującymi dostawy paliwa gazowego do państw regionu, w tym Trójmorza. Kontynuować prace związane z rozbudową systemów przesyłowego oraz magazynowania gazu ziemnego, w tym zakończyć budowę szlaku Północ–Południe, umożliwiając stworzenie w Polsce podstaw do funkcjonowania hubu gazowego.
4.3. Zwiększyć przepustowość, bezpieczeństwo pracy i zasięg rurociągów naftowych i paliwowych, a także pojemności baz paliw i ropy.
4.4. Kontynuować działania dyplomatyczne, prawne i administracyjne na rzecz powstrzymania budowy infrastruktury przesyłowej zwiększającej uzależnienie regionu Europy Środkowej od dostaw gazu z Federacji Rosyjskiej, wzmacniać odporność tego regionu na ryzyko wykorzystywania dostaw gazu jako instrumentu nacisku politycznego.
Źródło: Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2020, dostępny w internecie: bbn.gov.pl [dostęp 26.08.2020].
Podsumowanie
Polityki publiczne stanowią zorganizowane działania państwa ukierunkowane na rozwiązywanie problemów społecznych oraz realizację konkretnych zadań administracji publicznej. Ich różnorodność odzwierciedla wielowymiarowy charakter współczesnego państwa. Każda z polityk posługuje się odmiennymi instrumentami, ale wszystkie wymagają skoordynowanego planowania oraz zapewnienia środków budżetowych. Właściwe projektowanie i prowadzenie polityk publicznych decyduje o skuteczności państwa w zaspokajaniu potrzeb obywateli i kształtowaniu długofalowego rozwoju społeczno‑gospodarczego.
Słownik
sztuka rządzenia państwem i wywierania wpływu na obywateli, którzy tej władzy podlegają
działalność państwa polegająca na określaniu celów gospodarczych bieżących i przyszłych oraz metod i środków ich realizacji; świadome oddziaływanie władzy publicznej na procesy gospodarcze w państwie oraz relacje gospodarcze z zagranicą
różnica między wydatkami a dochodami budżetu państwa w danym roku budżetowym, polegająca na przewadze wydatków nad dochodami, wymagająca pokrycia zgodnie z zasadami określonymi w ustawie o finansach publicznych
umiejętność racjonalnego, oszczędnego i efektywnego zarządzania określonymi zasobami