R1b4O8VXzT3Wz
Zdjęcie przedstawia kamienny zegar słoneczny, na którym godziny zostały przedstawione za pomocą cyfr rzymskich..

Odcinki i kąty w bryłach

Źródło: dostępny w internecie: pxhere.com, domena publiczna.

4. Katy między odcinkami i kąty między ścianami w ostrosłupach

Zegar słoneczny to urządzenie, które wykorzystuje Słońce do mierzenia czasu. Jego działanie polega na wskazaniu odpowiedniej podziałki za pomocą cienia rzucanego przez nieruchomą wskazówkę na skalę czasu. Podstawowym i najbardziej pierwotnym rodzajem zegara słonecznego jest gnomon. Jest to pionowo ustawiona wskazówka – najczęściej osadzony pręt (kolumna, pionowy słup lub kijek wbity w ziemię), którego cień rzucany na tarczę umieszczoną w płaszczyźnie horyzontu, na podstawie położenia Słońca, wskazuje czas na odpowiedniej podziałce. Tarcza zegara słonecznego może również być pionowa, wówczas inaczej ustawia się wskazówkę.

R1ESnYAEl8Rpp
Źródło: Pixabay.com, dostępny w internecie: www.pixabay.com, domena publiczna.

Niezależnie od rodzaju zegara słonecznego zasada działania jest zawsze podobna. Używa się cienia, który zmienia swoje położenie i długość o różnych porach dnia. Taka sama idea przyświeca definicji kąta między prostą a płaszczyzną. Aby zdefiniować taki kąt używa się pojęcia rzutu prostokątnego prostej (czyli „cienia” prostej) na płaszczyźnie (czyli „tarczy zegara”).

W tym materiale przeanalizujesz możliwe kąty między odcinkami, między prostymi a płaszczyznami i kąty dwuścienne w ostrosłupach. 

Twoje cele
  • Zaznaczysz odpowiednie kąty między prostymi i płaszczyznami w ostrosłupach na podstawie ich opisu słownego.

  • Zaznaczysz odpowiednie kąty między płaszczyznami w ostrosłupach na podstawie ich opisu słownego.

  • Wyszukasz trójkąty zbudowane przez elementy ostrosłupa, dzięki którym będziesz mógł określić miarę odpowiedniego kąta.

  • Zastosujesz elementy trygonometrii do wyznaczania miar kątów w przestrzeni.

Kąty między odcinkami w ostrosłupach

Aby pracować z kątami w przestrzeni, przede wszystkim musimy je umieć dobrze opisać i zaznaczyć w modelu przestrzennym oraz na rysunku płaskim. Wykorzystaj poniższy aplet, aby poznać przykładowe katy i zaobserwować, w jakim położeniu najlepiej narysować ostrosłup, by zaznaczony kąt między danymi odcinkami był dobrze widoczny. (Bryłę z apletu możesz obracać)

Aby pracować z kątami w przestrzeni, przede wszystkim musimy je umieć dobrze opisać i zaznaczyć w modelu przestrzennym oraz na rysunku płaskim. Zapoznaj się z apletem i zastanów się  w jakim położeniu najlepiej narysować ostrosłup, by zaznaczony kąt między danymi odcinkami był dobrze widoczny.

R1O2AFp9q5voG
Aplet przedstawia ostrosłup, którego ilość wierzchołków podstawy można zmieniać za pomocą suwaka od 3 do dziesięć. Aplet daje nam możliwość zaznaczenia w ostrosłupie następujących kątów: kąt pomiędzy krawędzią podstawy i krawędzią boczną, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ostrosłupa, kąt pomiędzy wysokością ostrosłupa i  wysokością ściany bocznej, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ściany bocznej, kat pomiędzy sąsiednimi krawędziami podstawy, kat pomiędzy wysokością ostrosłupa i promieniem okręgu opisanego na podstawie, kąt pomiędzy wysokością ostrosłupa i promieniem okręgu wpisanego w podstawę. Aplet daje nam możliwość obracania ostrosłupem. Ustawiając ilość wierzchołów podstawy równą 8 otrzymujemy ostrosłup o wierzchołku górnym podpisanym literą W i następujących wierzchołkach podstawy: A B C D E F G H. Ustawiając ostrosłup w taki sposób, że ma on kształt trójkąta o wierzchołkach W H D ,a wszystkie pozostałe wierzchołki podstawy leżą w jednej linii między wierzchołkami H oraz D możemy odczytać kąt pomiędzy krawędzią podstawy i krawędzią boczną, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ostrosłupa, kąt pomiędzy wysokością ostrosłupa i wysokością ściany bocznej, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ściany bocznej, możliwe do odczytania są również kąty pomiędzy wysokością ostrosłupa a poszczególnymi promieniami, ale ramiona tych kątów są nieczytelne. Takie ułożenie nie daje nam możliwości odczytania wszystkich potrzebnych kątów. Ustawiając ostrosłup w taki sposób, że na rysunku pojawia się ośmiokąt o środku W, który jest połączony odcinkami ze wszystkimi wierzchołkami ośmiokąta możemy odczytać następujące kąty: kąt pomiędzy krawędzią podstawy i krawędzią boczną, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ściany bocznej oraz kąt pomiędzy sąsiednimi krawędziami podstawy. Takie ułożenie nie daje nam możliwości odczytania wszystkich potrzebnych kątów. Ustawiając ostrosłup w taki sposób, że na rysunku pojawia się ośmiokąt, a wierzchołek W, pokrywa się z wierzchołkiem F możemy odczytać następujące kąty: kąt pomiędzy krawędzią podstawy i krawędzią boczną, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ostrosłupa, kąt pomiędzy wysokością ostrosłupa i wysokością ściany bocznej, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ściany bocznej, kąt pomiędzy sąsiednimi krawędziami podstawy, możliwe jest również odczytanie kątów pomiędzy wysokością ostrosłupa i poszczególnymi promieniami. Takie ułożenie daje nam możliwość odczytania wszystkich potrzebnych kątów, jednak niektóre z nich mogą być trudne to odczytania ze względu na nakładające się krawędzie. Ustawiając ostrosłup w taki sposób, że widoczne są wszystkie ściany boczne oraz podstawa, ale krawędź WB pokrywa się z krawędzią FB mamy możliwość odczytania: kąta pomiędzy krawędzią podstawy i krawędzią boczną, krawędzią boczną i wysokością ostrosłupa, wysokością ostrosłupa i wysokością ściany bocznej, krawędzią boczną i wysokością ściany bocznej, sąsiednimi krawędziami podstawy oraz kąty pomiędzy wysokością ostrosłupa i promieniem poszczególnych okręgów. Takie ułożenie daje nam możliwość odczytania wszystkich potrzebnych kątów, jednak niektóre z nich mogą być trudne to odczytania ze względu na nakładające się krawędzie. Ustawiając ostrosłup w taki sposób, że widoczne są wszystkie ściany boczne oraz podstawa i dodatkowo ani krawędzie ścian bocznych ani krawędzi podstawy nie pokrywają się możemy odczytać wszystkie potrzebne kąty. Wszystkie ramiona rozpatrywanych kątów będą dla nas czytelne co znacznie ułatwi odczytywanie wartości kątów.

Z działu planimetrii wiesz, że aby obliczyć miarę kąta, możesz posłużyć się między innymi następującymi metodami:

  1. Wykorzystać definicje funkcji trygonometrycznych w trójkącie prostokątnym.

  2. Wykorzystać twierdzenie cosinusówtwierdzenie cosinusówtwierdzenie cosinusów w trójkącie dowolnym.

  3. Wykorzystać metodę porównywania pól figur płaskich.

Pokażemy teraz przykłady, które zobrazują te metody w przypadku ostrosłupów.

Przykład 1

W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym krawędź podstawy jest dwa razy krótsza od krawędzi bocznej. Wyznacz kąt, jaki tworzy w tym ostrosłupie krawędź boczna z przekątną podstawy.

Rozwiązanie

Zaczniemy oczywiście od rysunku.

R1KMNausmEfwU

Aby wyznaczyć miarę kąta między krawędzią boczną ostrosłupa a przekątną jego podstawy wystarczy określić, w jakim pozostają one ze sobą stosunku. Oczywiście jeśli przyjmiemy, że krawędź podstawy ma długość a, to jej przekątna ma długość a2. Krawędź boczna ostrosłupa, to na podstawie tekstu zadania, odcinek długości 2a. Ostatecznie, korzystając z funkcji trygonometrycznych dla trójkąta CSW otrzymamy:

CSCW=cosα

a222a=cosα

24=cosα

0,3536cosα

Wykorzystując tablice matematyczne możemy podać już miarę kąta, o który pytają w zadaniu: SCW69. Odpowiedź jest przybliżona ze względu na wykorzystanie tablic trygonometrycznych. Dlatego często traktuje się samo wyznaczenie funkcji trygonometrycznej danego kąta ostrego, jako jednoznaczne określenie miary tego kąta i ostateczną odpowiedź do zadania.

Przykład 2

Dany jest ostrosłup prawidłowy sześciokątny, w którym krawędź podstawy ma długość 12 cm. Stosunek długości krawędzi podstawy do długości wysokości ostrosłupa jest równy 3:4. Oblicz sinus kąta między sąsiednimi krawędziami bocznymi tego ostrosłupa.

Rozwiązanie.

Zacznijmy od rysunku:

R1bDSxDvvnazy

Skoro ostrosłup jest prawidłowyostrosłup prawidłowyostrosłup jest prawidłowy, to jego podstawą jest sześciokąt foremny zbudowany z sześciu przystających trójkątów równobocznych o boku długości 12 cm. Skoro stosumek długości krawędzi podstawy do wysokości wynosi 3:4, to wysokość ostrosłupa ma długość 16. Korzystając z trójkąta WSA obliczymy krawędź boczną ostrosłupa:

WA2=WS2+AS2

WA2=122+162

WA2=144+256

WA2=400

WA=20

Mając długość krawędzi ściany bocznej, możemy obliczyć sinus kąta między krawędziami bocznymi ostrosłupa. Wykorzystamy w tym celu metodę porównywania pól. Po pierwsze, korzystając ze wzoru Herona,wzór Heronawzoru Herona, obliczymy pole ściany bocznej ostrosłupa.

P=26·6·6·14=1291

następnie wykorzystamy wzór na pole trójkąta używający funkcji trygonometrycznej sinus

P=12absinα.

Mamy zatem:

1291=12·20·20·sinAWB

1291=200·sinAWB

39125=sinAWB

Na koniec pokażemy jeszcze przykład, w którym wykorzystamy jednocześnie kilka opisanych we wstępie metod znanych z planimetrii pozwalających wyznaczyć miary kątów.

Kąty między prostymi a płaszczyznami w ostrosłupach

Ucząc się stereometrii spotkaliśmy się już z kątem między prostą a płaszczyzną. W tym materiale omówimy niełatwy, ale kluczowy moment w wielu zadaniach ze stereometrii, a mianowicie moment, w którym musimy zaznaczyć właściwy kąt w podanej bryle. Zajmiemy się oczywiście ostrosłupami.

Wykorzystaj poniższy aplet, aby zaobserwować, jak zaznaczyć w ostrosłupie kąt między krawędzią boczną ostrosłupa a płaszczyzną jego podstawy. Jest to jeden z najczęściej występujących kątów w zadaniach. Zmieniając położenie suwaka możesz obserwować różne nachylenia krawędzi bocznej ostrosłupa do jego podstawy.

R14ntnNscxq7l
Aplet przedstawia ostrosłup oraz prostą przechodzącą przez jedną z krawędzi bocznych bryły. Wewnątrz bryły zaznaczono kąt alfa znajdujący się pomiędzy krawędzią boczną a wysokością podstawy upuszczoną z tego samego wierzchołka. Poniżej ilustracji interaktywnej znajduje się suwak dotyczący wartości kąta nachylenia krawędzi bocznych graniastosłupa względem płaszczyzny zawartej w jego podstawie. Zakres suwaka zawiera się od jednego stopnia do osiemdziesięciu dziewięciu stopni. Każda zmiana wartości kąta alfa, zmienia kształt bryły, ściany są bardziej lub mniej nachylone do podstawy. Im większa miara kąta alfa tym ostrosłup jest wyższy, a ściany są mniej nachylone do płaszczyzny podstawy.

Powyższy aplet przedstawia jedynie obserwacje dotyczące kąta między krawędzią boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego. Możemy jednak analogicznie pracować na kącie między wysokością ściany bocznej poprowadzonej z wierzchołka W (tzw. apotemą) a podstawą ostrosłupa:

R1evDH3d3fOi7

albo między wysokością ostrosłupa a jego ścianą boczną:

R1MBHZQEAEobe

W każdym z tych przypadków musimy pamiętać, aby starannie przemyśleć, co jest rzutem prostokątnym danej prostej na wskazaną płaszczyznę. Aby ułatwić ten proces, na powyższych rysunkach każdorazowo na różowo zaznaczono odcinek uwzględniony w definicji kąta a na zielono jego rzut prostokątny na ścianę.

Przykład 3

Narysujemy ostrosłup prawidłowy trójkątny o podstawie ABC i wierzchołku W. Zaznaczymy kąt α nachylenia krawędzi bocznej AW do płaszczyzny podstawy. Wiedząc, że jest on równy kątowi między krawędziami bocznymi AWBW tego ostrosłupa, obliczymy miarę kąta α.

Rozwiązanie:

Zaczniemy oczywiście od rysunku:

RFlbBXQVwV59X

Aby zaznaczyć kąt α nachylenia krawędzi bocznej AW do płaszczyzny podstawy, określamy najpierw rzut prostokątny tej krawędzi na podstawę. Punkt A już do niej należy, natomiast rzutem prostokątnym punktu W na podstawę jest oczywiście spodek wysokości S ostrosłupa. Ostatecznie opisany w zadaniu kąt α to kąt WAS. Aby wyznaczyć miarę tego kąta wykorzystamy definicję funkcji trygonometrycznej cosinus w trójkącie prostokątnym WSA. Oznaczmy długość krawędzi podstawy ostrosłupa jako a, zaś długość jego krawędzi bocznej jako b:

ASAW=cosα

23·a32b=cosα

a33b=cosα

ab3=cosα

a=b3cosα

Wykorzystując informację z tekstu zadania, że kąt α jest równy kątowi AWB i stosując twierdzenie cosinusówtwierdzenie cosinusówtwierdzenie cosinusów w trójkącie AWB, otrzymujemy związek:

AB2=AW2+WB2-2·AW·WB·cosAWB

a2=2b2-2b2cosα.

Podstawiając teraz poprzednio otrzymaną zależność między a, b oraz α otrzymujemy:

3b2cos2α=2b2-2b2cosα

3cos2α=2-2cosα

3cos2α+2cosα-2=0.

Traktując ostatnie równanie jak równanie kwadratowe o niewiadomej cosα, otrzymujemy:

cosα=-1-73 lub cosα=-1+73

Ponieważ jednak wartość pierwszego rozwiązania jest mniejsza od -1, rozpatrujemy jedynie drugie rozwiązanie, które w przybliżeniu jest równe 0,54858.

Wykorzystując tablice matematyczne, odczytujemy, że kąt α, który mieliśmy wyznaczyć, ma w przybliżeniu miarę 57°.

Przykład 4

Dany jest ostrosłup prawidłowy sześciokątny ABCDEFW. Wiedząc, że tangens kąta nachylenia krawędzi bocznej tego ostrosłupa do płaszczyzny jego podstawy jest równy 32, obliczymy miary kątów wewnętrznych trójkąta PWR, gdzie P, R są środkami równoległych krawędzi podstawy ostrosłupa.

Rozwiązanie:

Zacznijmy ponownie od rysunku bryły. W przypadku ostrosłupa prawidłowego wszystkie ściany boczne są trójkątami równoramiennymi przystającymi. Stąd nie ma znaczenia, przy których krawędziach zaznaczymy opisane w zadaniu kąty. Ważne jest jedynie poprawne naniesienie na rysunek rzutu prostokątnego krawędzi bocznej na płaszczyznę podstawy.

RANaiZeuUQWoL

Ponownie przyjmijmy oznaczenia dla krawędzi podstawy a, zaś dla wysokości ostrosłupa H. Litery te pojawią się w rozwiązaniu dla poprawienia czytelności przekształceń, nie traktujemy ich jednak jako danych. W końcowej odpowiedzi nie mogą się zatem pojawić.

Wykorzystamy definicję funkcji trygonometrycznej tangens w trójkącie prostokątnym WSC:

Ha=tgα

Ha=32

H=a32.

Zauważmy teraz, że jeżeli P jest środkiem krawędzi podstawy, to odcinek PS jest wysokością trójkąta równobocznego ABS o boku długości a. Ostatecznie wykorzystując w trójkącie WSP definicję funkcji trygonometrycznej tangens otrzymamy:

WSPS=tgβ

Ha32=tgβ

a32a32=tgβ

1=tgβ.

To oczywiście oznacza, że kąt β ma miarę 45°, jako kąt wewnętrzny trójkąta prostokątnego WSP. Ponieważ jednak trójkąt PWR jest trójkątem równoramiennym, bo wysokości ścian bocznych są sobie równe, to ostatecznie kąty wewnętrzne tego trójkąta są równe odpowiednio:

WPR=PRW=45° oraz PWR=90°.

Zaznaczanie kątów w ostrosłupach prawidłowychostrosłup prawidłowyostrosłupach prawidłowych jest dość powtarzalne. Po rozwiązaniu kilku zadań można zapamiętać, gdzie znajdują się rzuty najczęściej wykorzystywanych odcinków. Dlatego aby sprawdzić swoją umiejętność pracy z kątem między prostą a płaszczyzną w ostrosłupach, warto popracować z zadaniami, w których rozpatrywany ostrosłup nie jest prawidłowy.

Przykład 5

Podstawą ostrosłupa jest kwadrat ABCD. Krawędź boczna DW tego ostrosłupa jest prostopadła do płaszczyzny podstawy. Najdłuższa i najkrótsza krawędź boczna tego ostrosłupa pozostają ze sobą w stosunku 1:7. Obliczymy sinusy kątów nachylenia krawędzi bocznych ostrosłupa do jego płaszczyzny podstawy.

Rozwiązanie:

Zacznijmy od rysunku:

R6oC8XRWpQVsa

Przeanalizujemy najpierw kąty nachylenia poszczególnych krawędzi bocznych do płaszczyzny podstawy. Jeżeli krawędź WD jest prostopadła do podstawy, to pierwszy z poszukiwanych sinusów kątów to sin90°=1. Dla pozostałych krawędzi bocznych jeden ich koniec już należy do podstawy, zaś drugim końcem jest punkt W. Rzutem prostokątnym tego punktu na płaszczyznę jest punkt D. Konsekwentnie rzutem prostokątnym odcinka AW na podstawę jest odcinek AD, dla odcinka BW jest to odcinek BD i dla odcinka CW jest to odcinek CD.

Na rysunku sytuację możemy przedstawić następująco:

R1N1qJLgo1Za5

Musimy zatem obliczyć sinus kąta α między krawędzią boczną BW a przekątną BD podstawy:

WDWB=sinα

aa7=sinα

77=sinα.

Analogicznie postępujemy obliczając sinus kąta nachylenia krawędzi WA oraz krawędzi WC do płaszczyzny podstawy:

WDWA=WDWC=sinβ

aWA=aWC=sinβ.

Brakującą długość krawędzi bocznej wyznaczymy na mocy twierdzenia Pitagorasa stosowanego kolejno w trójkątach WDA, DAB oraz WDB:

WA2=DW2+DA2

WA2=a2+DB22

WA2=a2+DB22

WA2=a2+WB2-WD22

WA2=a2+a72-a22

WA2=a2+6a22

WA2=4a2

WA=2a

Możemy już obliczyć sinus kąta β:

aWA=aWC=sinβ

a2a=sinβ

12=sinβ.

Kąty dwuścienne w ostrosłupach

Rozpoczniemy od omówienia dwóch podstawowych kątów między płaszczyznami, charakterystycznych dla ostrosłupów.

W tych wielościanach wyróżniamy dwa rodzaje ścian:

  • podstawę,

  • ścianę boczną.

Dlatego w ostrosłupach możemy definiować dwa rodzaje kątów dwuściennych. Pierwszym z nich jest kąt między płaszczyzną podstawy ostrosłupa a jego ścianą boczną. Drugi kąt, to kąt między dwiema sąsiednimi ścianami bocznymi ostrosłupa.

Wykorzystaj poniższy aplet, aby zaobserwować, jak zaznaczyć w ostrosłupie kąt liniowy kąta dwuściennego między płaszczyzną podstawy ostrosłupa i płaszczyzną jego ściany bocznej. Zmieniając aktywne okienko możesz obserwować kąt między dwiema sąsiednimi ścianami bocznymi ostrosłupa.

RsgfvDue3V6DI
W aplecie zamieszczono ostrosłup prawidłowy trójkątny A B C S. Wysokość ostrosłupa mająca długość H, upuszczona została na spodek wysokości oznaczony literą G. Z wierzchołka A natomiast poprowadzona została wysokość padająca na krawędź podstawy BC w punkcie D, mająca długość h indeks dolny, p, koniec indeksu dolnego. Wierzchołek C jest punktem, dzięki któremu możemy zmieniać długości boków naszego ostrosłupa, wydłużać bądź skracać. Niemniej jednak zmiany wprowadzane są w taki sposób aby zostały zachowane odpowiednie proporcje, a ostrosłup w dalszej mierze był prawidłowy. Poniżej interaktywnej ilustracji znajduje się komentarz do apletu. Są tutaj do wyboru dwie opcje kątów między ścianami w ostrosłupie trójkątnym. Pierwsza z nich pokazuje kąt między podstawą a ścianą boczną, natomiast druga kąt między sąsiednimi ścianami bocznymi. Po wybraniu pierwszej opcji kolorem fioletowym zaznaczony zostaje trójkątny przekrój A D S. Bok AS opisano literą b, natomiast bok DS, który jednocześnie jest wysokością ściany bocznej B S C, oznaczono jako h indeks dolny, s, koniec indeksu dolnego. Kąt, o którym była mowa jest zawarty między h indeks dolny, p, koniec indeksu dolnego a h indeks dolny, s, koniec indeksu dolnego. W przypadku wybrania opcji: kąt między sąsiednimi ścianami bocznymi, pojawia się nowy fioletowy, trójkątny przekrój B F C. Punkt F znajduje się na krawędzi AS, w takim miejscu iż kąty B F A oraz C F S są kątami prostymi. Natomiast kąt, który wybraliśmy w opcji drugiej to kąt B F C.

Pamiętaj, że powyższy aplet przedstawia jedynie przykładowy ostrosłup. W zależności od rodzaju ostrosłupa kąt liniowy kąta dwuściennego może być definiowany za pomocą inaczej położonych ramion. Najważniejszym jest to, by zapamiętać, że ramiona takiego kąta muszą być prostopadłe do prostej wspólnej dla płaszczyzn definiujących kąt dwuścienny.

Przykład 6

Narysuj ostrosłup prawidłowyostrosłup prawidłowyostrosłup prawidłowy czworokątny i zaznacz w nim kąt między płaszczyzną podstawy a ścianą boczną ostrosłupa. Wiedząc, że wysokość ostrosłupa jest trzy razy krótsza od wysokości jego ściany bocznej, oblicz miarę kąta liniowego zaznaczonego kąta dwuściennegokąt między płaszczyznami (kąt dwuścienny)kąta dwuściennego.

Rozwiązanie:

Zaczniemy oczywiście od rysunku:

R1KcCZakg9i87

Aby zaznaczyć kąt między płaszczyzną podstawy a płaszczyzną ściany bocznej ostrosłupa, określamy najpierw prostą wspólną dla tych dwóch płaszczyzn.

Dla ściany bocznej BCW jest to oczywiście prosta BC.

Kąt liniowykąt liniowy kąta dwuściennegoKąt liniowy naszego kąta dwuściennego można zatem zaznaczyć jako kąt między wysokością ściany bocznej prostopadłą do krawędzi podstawy ostrosłupa a odcinkiem podstawy SF prostopadłym do tej samej krawędzi.

Aby wyznaczyć miarę tego kąta wystarczy wykorzystać definicję funkcji trygonometrycznej sinus w trójkącie prostokątnym WSF:

WSWF=sinα

x3x=sinα

13=sinα

0,3333sinα

Wykorzystując tablice matematyczne możemy podać już miarę kąta, o który pytają w zadaniu: WFS19°. Odpowiedź jest przybliżona ze względu na wykorzystanie tablic trygonometrycznych.

W zadaniach nie zawsze należy obliczyć miarę kąta dwuściennegomiara kąta liniowego kąta dwuściennegomiarę kąta dwuściennego. Niekiedy podaje się pewien kąt w celu zdefiniowania ostrosłupa i dzięki tej informacji oblicza długości elementów ostrosłupa. Najistotniejszą częścią rozwiązania jest wtedy poprawne zaznaczenie opisanego w treści kąta dwuściennego.

Przykład 7

W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym ABCDW o podstawie ABCD krawędź podstawy AB jest równa 15, a kąt między sąsiednimi ścianami bocznymi ostrosłupa ma miarę 120°. Oblicz sumę długości wszystkich krawędzi tego ostrosłupa.

Rozwiązanie:

Zacznijmy ponownie od rysunku bryły.

R1GlMwtcCr4Qw

W przypadku ostrosłupa prawidłowego wszystkie ściany boczne są przystającymi trójkątami równoramiennymi.

Stąd długości wysokości BG oraz DG ścian bocznych są identyczne.

Ponieważ dodatkowo przekątna kwadratu ABCD o boku długości 15 to odcinek BD o długości 152, możemy wykorzystać twierdzenie cosinusów, by obliczyć opisaną wcześniej wysokość ściany bocznej.

Wykorzystamy twierdzenie cosinusówtwierdzenie cosinusówtwierdzenie cosinusów w trójkącie DGB:

BD2=x2+x2-2·x·x·cosDGB

1522=2x2-2x2cos120°

450=2x2+2x2cos60°

450=2x2+2x2·12

450=3x2

x=150

x=56.

Zauważmy teraz, że trójkąt SGC jest podobny do trójkąta WSC.

Istotnie, oba są trójkątami prostokątnymi o wspólnym kącie ostrym przy wierzchołku C.

Wystarczy zatem obliczyć długość odcinka GS i potem GC, aby wyznaczyć długość krawędzi bocznej ostrosłupa.

Długość GS obliczymy z trójkąta prostokątnego GSB:

BSGS=tg120°2

1522GS=tg60°

1522GS=3

23GS=152

GS=15223

GS=1566.

Rozpatrzmy teraz tylko część przekroju ostrosłupa, trójkąt WSC

R17C61hxIItTa

W tym trójkącie znamy GS=1566 oraz SC=1522.

Z twierdzenia Pitagorasa możemy obliczyć długość GC:

GC2=SC2-GS2

GC2=15222-15662

GC2=2252-2256

GC2=4506

GC=75

GC=53.

Ostatecznie wykorzystując podobieństwo trójkątów SGC oraz WSC możemy obliczyć długość krawędzi bocznej CW ostrosłupa:

GCSC=SCCW

CW=SC2GC

CW=1522253

CW=225253

CW=225103

CW=1532.

Zgodnie z poleceniem, mamy obliczyć sumę wszystkich krawędzi ostrosłupa. Ponieważ ostrosłup czworokątny ma cztery krawędzie podstawy i cztery krawędzie boczne, otrzymujemy ostateczny wynik:

s=4·15+4·1532=60+303

Po rozwiązaniu kilku zadań można zauważyć, że kąt między ścianami bocznymi, to kąt między wysokościami ścian bocznych opuszczonymi na wspólną krawędź tych ścian. Analogicznie kąt między podstawą a ścianą boczną, to kąt między wysokością ściany bocznej opuszczoną na krawędź podstawy a odpowiednim odcinkiem podstawy. Jednak nie zawsze mamy do czynienia z ostrosłupami prawidłowymi. W rozwiązaniu niektórych zadań szczególną uwagę musimy przywiązać do analizy własności ostrosłupa, aby poprawnie zaznaczyć kąt dwuścienny.

Animacje multimedialne

Polecenie 1

Zapoznaj się z poniższą animacją. Prezentuje ona różnego rodzaju kąty między odcinkami w ostrosłupie. Obserwuj, jak definiować zaznaczone w bryle kąty oraz jak samodzielnie zaznaczać kąty, dla których podano opis słowny. Po zapoznaniu się z materiałem, spróbuj rozwiązać ćwiczenia problemowe umieszczone pod animacją.

Zapoznaj się z poniższą animacją. Prezentuje ona różnego rodzaju kąty między odcinkami w ostrosłupie.

Rt1Q63o0bw6O4
Film nawiązujący do treści materiału dotyczący kątów między odcnikami w ostrosłupie.
Polecenie 2

Na poniższym rzucie zaznaczono wierzchołki ostrosłupa. Zaznacz opisane przez autora w zadaniu kąty, wskazując odpowiednie wierzchołki. Pamiętaj, aby wskazać w kolejności najpierw wierzchołek ostrosłupa należący do jednego ramienia kąta, następnie wierzchołek ostrosłupa będący jednocześnie wierzchołkiem definiowanego kąta, w końcu wierzchołek ostrosłupa należący do drugiego ramienia kąta.

1. α – Kąt o wierzchołku B między krawędziami podstawy.

2. β – Kąt o wierzchołku A między krawędzią boczną i krawędzią podstawy.

3. γ – Kąt o wierzchołku S między sąsiednimi krawędziami bocznymi ostrosłupa.

4. δ – Kąt o wierzchołku S między przeciwległymi krawędziami bocznymi ostrosłupa.

R1Cffjy6Rjutn
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
RiXFs2J2OAHSg
Dany jest ostrosłup o podstawie czworokąta. Wierzchołki podstawy to A B C D , a wierzchołek ostrosłupa podpisano literą S. W ostrosłupie zaznaczono jego wysokość, a spodek wysokości podpisano literą W. W podstawie zaznaczono jej przekątne. Pomiędzy wysokością a jedną z przekątnych zaznaczono kąt prosty. Jak nazywa się kąt BSW? Zaznacz prawidłową odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt pomiędzy wysokością i krawędzią boczną, 2. Kąt pomiędzy wysokością i przekątną podstawy, 3. Kąt pomiędzy krawędzią boczną i krawędzią podstawy, 4. Kąt pomiędzy krawędzią boczną i przekątną podstawy
Polecenie 3

Na rysunku zaznaczono pewne kąty. Używając słów umieszczonych poniżej, uzupełnij poniższy tekst.

RP3MHogu7rDQu
R1NynTGdD8puC
Kąt alfa jest kątem między dwiema sąsiednimi 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym bocznymi. Jeżeli ostrosłup jest prawidłowy, to kąt ten jest kątem 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym.
Kąt BETA jest kątem 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym ściany bocznej. Jeżeli ostrosłup jest prawidłowy, to ten kąt jest kątem 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym.
Kąt GAMMA jest kątem przy 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym ostrosłupa. Jeżeli ostrosłup jest prawidłowy, to kąt ten nie może być kątem 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym.

Zapoznaj się z animacją 3D. Prezentuje ona zadanie, w którym celem jest wyznaczenie miar różnego rodzaju kątów w ostrosłupie. Obserwuj, jak definiować zaznaczone w bryle kąty oraz jak samodzielnie zaznaczać kąty, dla których podano opis słowny. Po zapoznaniu się z materiałem, spróbuj rozwiązać polecenia problemowe umieszczone pod animacją.

R1NvwXecR0ACq
Film nawiązujący do treści materiału dotyczącego miary kątów między odcinkami i płaszczyznami w ostrosłupach.
Polecenie 4

Dany jest ostrosłup prawidłowy czworokątny. Opisz zaznaczony w nim kąt α używając trzech różnych pojęć:

a) kąta między odcinkami,

b) kąta między płaszczyznami,

c) kąta między odcinkiem a płaszczyzną.

R10ZJ1EwkIToK
Polecenie 5

Dany jest ostrosłup prawidłowy trójkątny, w którym zaznaczono trzy kąty.

RuQhdFVuafIim
R14MrkkGGX3yQ
Połącz nazwy kątów z ich opisami. alfa Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między krawędzią boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 2. Kąt między ścianą boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 3. Kąt między krawędzią boczną a ścianą boczną ostrosłupa prawidłowego trójkątnego. BETA Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między krawędzią boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 2. Kąt między ścianą boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 3. Kąt między krawędzią boczną a ścianą boczną ostrosłupa prawidłowego trójkątnego. GAMMA Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między krawędzią boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 2. Kąt między ścianą boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 3. Kąt między krawędzią boczną a ścianą boczną ostrosłupa prawidłowego trójkątnego.

Zestaw ćwiczeń interaktywnych

1
Pokaż ćwiczenia:
1
Ćwiczenie 1

Na rysunku dany jest ostrosłup prawidłowy czworokątny.

R1R03E8TMCT2F
R1GMeHQa32ygN
Który z wymienionych kątów jest kątem między krawędzią boczną i płaszczyzną podstawy? Zaznacz poprawną odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. kąt W B D, 2. kąt W G F, 3. kąt W C B
1
Ćwiczenie 2
RzbbA1P3V4BoB
R1KUgJUiavoHV
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
1
Ćwiczenie 3

W sześcianie o krawędzi a połączono wierzchołki podstawy dolnej z jednym z wierzchołków podstawy górnej otrzymując ostrosłup ABCDS.

R1Qh8RkUqexAD
R8cYhJ6M5w06P
Dostępne opcje do wyboru: a, sto dwadzieścia, a pierwiastek kwadratowy z trzy koniec pierwiastka, a początek ułamka, pierwiastek kwadratowy z sześć koniec pierwiastka, mianownik, dwa, koniec ułamka, a pierwiastek kwadratowy z dwa koniec pierwiastka. Polecenie: Uzupełnij poniższe rozumowanie, pozwalające obliczyć miarę kąta dwuściennego między tymi ścianami bocznymi ostrosłupa, które nie są prostopadłe do jego płaszczyzny podstawy. Krawędź sześcianu ma długość luka do uzupełnienia , zatem przekątna jego ściany bocznej ma długość luka do uzupełnienia . Jednocześnie przekątna sześcianu ma długość luka do uzupełnienia . Ściana boczna ostrosłupa, która nie jest prostopadła do płaszczyzny podstawy jest więc trójkątem prostokątnym, którego wysokość opuszczona na przeciwprostokątną ma długość luka do uzupełnienia . Aby obliczyć miarę kąta dwuściennego między ścianami bocznymi ostrosłupa, które nie są prostopadłe do jego płaszczyzny podstawy, wystarczy zastosować twierdzenie cosinusów dla trójkąta zawierającego jego kąt liniowy, otrzymując jego miarę równą luka do uzupełnienia stopień.
RKraquUqJi32Q2
Ćwiczenie 4
Dostępne opcje do wyboru: krawędź boczna, odcinek, odcinek, krawędź boczna, odcinek, punkt, odcinek, prosta, prosta, prosta, prosta, punkt. Polecenie: Uzupełnij poniższy tekst wyrazami podanymi poniżej, aby otrzymać kompletny dowód twierdzenia. Rzutem prostokątnym prostej na płaszczyznę może być albo luka do uzupełnienia albo punkt. Jeżeli tym rzutem jest luka do uzupełnienia , to dana luka do uzupełnienia jest prostopadła do płaszczyzny. Wynika stąd, że rzutem prostokątnym krawędzi bocznej ostrosłupa na płaszczyznę jego podstawy może być albo luka do uzupełnienia albo punkt. Jeżeli tym rzutem jest luka do uzupełnienia , to dana luka do uzupełnienia jest prostopadła do płaszczyzny podstawy ostrosłupa. Ponieważ tylko jedna luka do uzupełnienia ostrosłupa może mieć taką własność, to prawdziwe jest twierdzenie:
"W każdym ostrosłupie n–kątnym rzutem prostokątnym co najmniej n, minus, jeden krawędzi bocznych na płaszczyznę podstawy są odcinki".
Ćwiczenie 5
RVP4E6Iv0Xom4
Zaznacz wszystkie zdania prawdziwe. Czworościanem foremnym nazywamy ostrosłup prawidłowy trójkątny, którego wszystkie ściany są przystającymi trójkątami. Które z opisanych kątów są kątami miary sześćdziesiąt °? Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między sąsiednimi krawędziami ostrosłupa., 2. Kąt między sąsiednimi ścianami ostrosłupa., 3. Kąt między wysokościami sąsiednich ścian opuszczonymi na ich wspólną krawędź., 4. Kąt między wysokościami sąsiednich ścian wychodzącymi z ich wspólnego wierzchołka., 5. Kąt płaski przy wierzchołku ostrosłupa.
RmJAgRkTcKBIL2
Ćwiczenie 6
Zaznacz wszystkie poprawne odpowiedzi. Podstawą ostrosłupa jest prostokąt. Punkt przecięcia przekątnych podstawy jest spodkiem wysokości tego ostrosłupa. Wynika stąd, że: Możliwe odpowiedzi: 1. Krawędzie boczne ostrosłupa są równej długości., 2. Krawędzie boczne ostrosłupa tworzą z podstawą równe kąty., 3. Ściany boczne ostrosłupa tworzą z podstawą równe kąty.
RfeD7faBVQWIq2
Ćwiczenie 7
Zaznacz poprawną odpowiedź. Punkt S jest spodkiem wysokości ostrosłupa A B C W, a krawędzie boczne A W, B W, C W tworzą z podstawą kąty o równych miarach. Która własność musi być prawdziwa: Możliwe odpowiedzi: 1. Punkt S jest punktem przecięcia środkowych trójkąta A B C., 2. Punkt S jest środkiem okręgu wpisanego w trójkąt A B C., 3. Punkt S jest środkiem okręgu opisanego na trójkącie A B C.
2
Ćwiczenie 8

W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym o krawędzi podstawy a, wysokość ściany bocznej jest nachylona do płaszczyzny podstawy pod kątem 45°. Oblicz kąt nachylenia krawędzi bocznej tego ostrosłupa do płaszczyzny jego podstawy.

3
Ćwiczenie 9

Podstawą ostrosłupa jest romb o boku długości 24 i kącie rozwartym 120°. Przeciwległe krawędzie boczne ostrosłupa są parami równe. Krótsza krawędź boczna jest dwa razy dłuższa od krawędzi podstawy bryły. Oblicz cosinusy kątów nachylenia krawędzi bocznych tego ostrosłupa do płaszczyzny jego podstawy.

3
Ćwiczenie 10

W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym ABCDW o podstawie ABCD, trójkąt AWC jest prostokątny. Udowodnij, że wszystkie krawędzie ostrosłupa są takiej samej długości i oblicz cosinus kąta nachylenia wysokości ściany bocznej do płaszczyzny podstawy ostrosłupa.

RTP0Bdl0Z2EIo
R1NtJ8kuIMYAP1
Ćwiczenie 11
Odcinki K W, L W, M W są wysokościami ścian bocznych ostrosłupa A B C W, a punkt S spodkiem wysokości tego ostrosłupa. Które odcinki będą równej długości, jeżeli wszystkie ściany boczne tworzą z płaszczyzną podstawy kąty o równych miarach? Zaznacz wszystkie poprawne odpowiedzi. Możliwe odpowiedzi: 1. K W, przecinek, L W, przecinek, M W, 2. K S, przecinek, L S, przecinek, M S, 3. A S, przecinek, B S, przecinek, C S
R1Y2h2J4ipM1n2
Ćwiczenie 12
Dokończ zdanie, wybierając poprawną odpowiedź.
Istnieje taki ostrosłup, którego wszystkie ściany boczne tworzą z podstawą kąty o równych miarach, a jego spodek wysokości: Możliwe odpowiedzi: 1. nie należy do podstawy., 2. należy do krawędzi podstawy., 3. należy do wnętrza podstawy.
REXB8P70rCw8U2
Ćwiczenie 13
Podstawą ostrosłupa jest czworokąt P. Wszystkie ściany boczne tego ostrosłupa tworzą z podstawą kąty o równych miarach. Uzupełnij poniższe implikacje, wpisując nazwy odpowiednich czworokątów w mianowniku, (małymi literami) aby otrzymać zdania prawdziwe. Jeżeli P jest równoległobokiem, to jest to Tu uzupełnij. Jeżeli P jest prostokątem, to jest to Tu uzupełnij.
2
Ćwiczenie 14
RrxzWybKRpT2C
Zaznacz wszystkie poprawne odpowiedzi. Punkt S jest spodkiem wysokości ostrosłupa A B C W, w którym wysokości K W, przecinek, L W, przecinek, M W ścian bocznych mają równe długości. Wynika stąd, że: Możliwe odpowiedzi: 1. krawędzie A W, przecinek, B W, przecinek, C W mają tę samą długość., 2. trójkąty K S W, przecinek, L S W, przecinek, M S W są przystające., 3. punkt S jest środkiem okręgu wpisanego w trójkąt A B C.
2
Ćwiczenie 15

W ostrosłupie prawidłowym trójkątnym pole powierzchni ściany bocznej wynosi 18 cm2, a krawędź podstawy ma długość 22 cm. Cosinus kąta zawartego między dwiema ścianami bocznymi jest równy 0,75. Oblicz długość krawędzi bocznej tego ostrosłupa.

3
Ćwiczenie 16

W ostrosłupie prawidłowym sześciokątnym o krawędzi podstawy długości 16 kąt nachylenia ściany bocznej do płaszczyzny podstawy ma miarę 30°. Oblicz długość krawędzi bocznej ostrosłupa.

3
Ćwiczenie 17

Podstawą ostrosłupa jest prostokąt o polu 9 dm2. Dwie ściany boczne ostrosłupa są prostopadłe do płaszczyzny podstawy, a dwie pozostałe ściany boczne są nachylone do płaszczyzny podstawy pod kątami π3 oraz π6. Oblicz wysokość ostrosłupa.

RH17c9vBO30vI
1
Pokaż ćwiczenia:
1
Ćwiczenie 18

Na rysunku zaznaczono cztery kąty. Połącz nazwę kąta z jego opisem.

R10g3V9RtI29H
R19vWbb6C4H4W
alfa Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między dwiema sąsiednimi krawędziami bocznymi ostrosłupa., 2. Kąt między krawędzią podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa., 3. Kąt między wysokością a krawędzią boczną ostrosłupa., 4. Kąt między przekątną podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa. BETA Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między dwiema sąsiednimi krawędziami bocznymi ostrosłupa., 2. Kąt między krawędzią podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa., 3. Kąt między wysokością a krawędzią boczną ostrosłupa., 4. Kąt między przekątną podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa. GAMMA Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między dwiema sąsiednimi krawędziami bocznymi ostrosłupa., 2. Kąt między krawędzią podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa., 3. Kąt między wysokością a krawędzią boczną ostrosłupa., 4. Kąt między przekątną podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa. DELTA Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między dwiema sąsiednimi krawędziami bocznymi ostrosłupa., 2. Kąt między krawędzią podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa., 3. Kąt między wysokością a krawędzią boczną ostrosłupa., 4. Kąt między przekątną podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa.
R1PmFs6douq9u1
Ćwiczenie 19
Uzupełnij tekst pojęciami umieszczonymi poniżej tak, aby otrzymać poprawną i logiczną wypowiedź: W ostrosłupie prawidłowym wszystkie krawędzie boczne są równej 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości i wszystkie kąty
płaskie ścian bocznych przy wierzchołku są równej 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości. Kąty te możemy nazwać kątami między sąsiednimi 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości bocznymi. Ich suma nie może przekroczyć miary 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości pełnego. Analogicznie kąt płaski 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości
bocznej przy podstawie ostrosłupa możemy opisać jako kąt między 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości boczną a krawędzią 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości
ostrosłupa.
R1JeRaa2IAM171
Ćwiczenie 20
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
2
Ćwiczenie 21

Krawędź BW ostrosłupa o podstawie kwadratowej ABCD jest prostopadła do płaszczyzny podstawy. Tworzy ona z najdłuższą krawędzią boczną ostrosłupa kąt o mierze α (patrz rysunek). Odcinek łączący punkt B ze środkiem krawędzi DW ma długość a.

R1Sc7P0VMyOT1
R1I2R6WKBkZm3
Pole trójkąta B D W jest równe: Możliwe odpowiedzi: 1. Prawidłowa odpowiedź, 2. Nieprawidłowa odpowiedź A, 3. Nieprawidłowa odpowiedź B, 4. Nieprawidłowa odpowiedź B
2
Ćwiczenie 22

Krawędź DW ostrosłupa o podstawie kwadratowej ABCD jest prostopadła do płaszczyzny podstawy. Tworzy ona z najdłuższą krawędzią boczną ostrosłupa kąt o mierze α (patrz rysunek). Odległość punktu D od krawędzi BW ostrosłupa jest równa a.

Rsj0ixKMkRPRF

Oblicz pole trójkąta BDW.

2
Ćwiczenie 23

Dany jest sześcian ABCDA'B'C'D'. Rozpatrzmy ostrosłup ACDS, gdzie punkt S jest środkiem krawędzi DD'. Oblicz miary kątów płaskich wszystkich ścian tego ostrosłupa.

RPpT4XSEVDbtZ
3
Ćwiczenie 24

Dany jest ostrosłup prosty, którego podstawą jest prostokąt o bokach długości 1024. Wysokość tego ostrosłupa jest o 58 większa od długości przekątnej podstawy. Oblicz różnicę między miarą kąta jaki tworzy krawędź boczna ostrosłupa z przekątną podstawy a miarą kąta jaki tworzy ta krawędź boczna z dłuższą krawędzią podstawy.

3
Ćwiczenie 25

W ostrosłupie trójkątnym ABCD krawędź CD jest prostopadła do płaszczyzny podstawy i kąty ADB oraz BED są proste (zobacz rysunek). Udowodnij, że sin2α+sin2β=sin2γ.

R28YrUhbHKYud

Słownik

kąt między prostą a płaszczyzną
kąt między prostą a płaszczyzną

kąt między prostą a jej rzutem prostopadłym na daną płaszczyznę

kąt między płaszczyznami (kąt dwuścienny)
kąt między płaszczyznami (kąt dwuścienny)

każda z dwóch części przestrzeni, na jakie dzielą ją dwie półpłaszczyzny, nazywane ścianami kąta dwuściennego, mające wspólną krawędź nazywaną krawędzią kąta dwuściennego, wraz z punktami każdej półpłaszczyzny

twierdzenie cosinusów
twierdzenie cosinusów

twierdzenie określające związek między kątem wewnętrznym trójkąta i bokami tego trójkąta:

w dowolnym trójkącie kwadrat długości jednego z boków jest równy sumie kwadratów długości pozostałych dwóch boków pomniejszonej o podwojony iloczyn tych boków i cosinusa kąta między nimi zawartego

ostrosłup prawidłowy
ostrosłup prawidłowy

ostrosłup prosty, którego podstawa jest wielokątem foremnym

kąt środkowy wielokąta foremnego
kąt środkowy wielokąta foremnego

kąt, którego wierzchołkiem jest środek okręgu opisanego na tym wielokącie, a ramiona zawierają promienie tego okręgu poprowadzone do dwóch sąsiednich wierzchołków wielokąta

kąt między płaszczyznami (kąt dwuścienny)
kąt między płaszczyznami (kąt dwuścienny)

każda z dwóch części przestrzeni, na jakie dzielą ją dwie półpłaszczyzny, nazywane ścianami kąta dwuściennego, mające wspólną krawędź nazywaną krawędzią kąta dwuściennego, wraz z punktami każdej półpłaszczyzny

kąt liniowy kąta dwuściennego
kąt liniowy kąta dwuściennego

kątem liniowym kąta dwuściennego nazywa się kąt płaski będący częścią wspólną tego kąta dwuściennego oraz płaszczyzny prostopadłej do jego krawędzi

miara kąta liniowego kąta dwuściennego
miara kąta liniowego kąta dwuściennego

miarą kąta dwuściennego nazywa się miarę jego dowolnego kąta liniowego (wszystkie są przystające)

twierdzenie cosinusów
twierdzenie cosinusów

twierdzenie określające związek między kątem wewnętrznym trójkąta i bokami tego trójkąta:

w dowolnym trójkącie kwadrat długości jednego z boków jest równy sumie kwadratów długości pozostałych dwóch boków pomniejszonej o podwojony iloczyn tych boków i cosinusa kąta między nimi zawartego

ostrosłup prawidłowy
ostrosłup prawidłowy

ostrosłupem prawidłowym nazywamy taki ostrosłup prosty, którego podstawa jest wielokątem foremnym

ostrosłup prosty
ostrosłup prosty

ostrosłupem prostym nazywamy taki ostrosłup, którego wszystkie krawędzie boczne są tej samej długości

wzór Herona
wzór Herona

wzór pozwalający obliczyć pole dowolnego trójkąta, jeżeli znamy długości wszystkich boków tego trójkąta

Jeżeli boki trójkąta są odpowiednio równe a, b, c, a przez p oznaczymy połowę obwodu tego trójkąta, to pole tego trójkąta jest równe P=pp-ap-bp-c