Zdjęcie przedstawia kamienny zegar słoneczny, na którym godziny zostały przedstawione za pomocą cyfr rzymskich..
Zdjęcie przedstawia kamienny zegar słoneczny, na którym godziny zostały przedstawione za pomocą cyfr rzymskich..
Odcinki i kąty w bryłach
Źródło: dostępny w internecie: pxhere.com, domena publiczna.
4. Katy między odcinkami i kąty między ścianami w ostrosłupach
Zegar słoneczny to urządzenie, które wykorzystuje Słońce do mierzenia czasu. Jego działanie polega na wskazaniu odpowiedniej podziałki za pomocą cienia rzucanego przez nieruchomą wskazówkę na skalę czasu. Podstawowym i najbardziej pierwotnym rodzajem zegara słonecznego jest gnomon. Jest to pionowo ustawiona wskazówka – najczęściej osadzony pręt (kolumna, pionowy słup lub kijek wbity w ziemię), którego cień rzucany na tarczę umieszczoną w płaszczyźnie horyzontu, na podstawie położenia Słońca, wskazuje czas na odpowiedniej podziałce. Tarcza zegara słonecznego może również być pionowa, wówczas inaczej ustawia się wskazówkę.
R1ESnYAEl8Rpp
Zdjęcie przedstawia zdobiony gliniany zegar słoneczny dwóch różnych ujęć (od góry i pod skosem).
Źródło: Pixabay.com, dostępny w internecie: www.pixabay.com, domena publiczna.
Niezależnie od rodzaju zegara słonecznego zasada działania jest zawsze podobna. Używa się cienia, który zmienia swoje położenie i długość o różnych porach dnia. Taka sama idea przyświeca definicji kąta między prostą a płaszczyzną. Aby zdefiniować taki kąt używa się pojęcia rzutu prostokątnego prostej (czyli „cienia” prostej) na płaszczyźnie (czyli „tarczy zegara”).
W tym materiale przeanalizujesz możliwe kąty między odcinkami, między prostymi a płaszczyznami i kąty dwuścienne w ostrosłupach.
Twoje cele
Zaznaczysz odpowiednie kąty między prostymi i płaszczyznami w ostrosłupach na podstawie ich opisu słownego.
Zaznaczysz odpowiednie kąty między płaszczyznami w ostrosłupach na podstawie ich opisu słownego.
Wyszukasz trójkąty zbudowane przez elementy ostrosłupa, dzięki którym będziesz mógł określić miarę odpowiedniego kąta.
Zastosujesz elementy trygonometrii do wyznaczania miar kątów w przestrzeni.
Kąty między odcinkami w ostrosłupach
Aby pracować z kątami w przestrzeni, przede wszystkim musimy je umieć dobrze opisać i zaznaczyć w modelu przestrzennym oraz na rysunku płaskim. Wykorzystaj poniższy aplet, aby poznać przykładowe katy i zaobserwować, w jakim położeniu najlepiej narysować ostrosłup, by zaznaczony kąt między danymi odcinkami był dobrze widoczny. (Bryłę z apletu możesz obracać)
Aby pracować z kątami w przestrzeni, przede wszystkim musimy je umieć dobrze opisać i zaznaczyć w modelu przestrzennym oraz na rysunku płaskim. Zapoznaj się z apletem i zastanów się w jakim położeniu najlepiej narysować ostrosłup, by zaznaczony kąt między danymi odcinkami był dobrze widoczny.
R1O2AFp9q5voG
Aplet przedstawia ostrosłup, którego ilość wierzchołków podstawy można zmieniać za pomocą suwaka od 3 do dziesięć. Aplet daje nam możliwość zaznaczenia w ostrosłupie następujących kątów: kąt pomiędzy krawędzią podstawy i krawędzią boczną, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ostrosłupa, kąt pomiędzy wysokością ostrosłupa i wysokością ściany bocznej, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ściany bocznej, kat pomiędzy sąsiednimi krawędziami podstawy, kat pomiędzy wysokością ostrosłupa i promieniem okręgu opisanego na podstawie, kąt pomiędzy wysokością ostrosłupa i promieniem okręgu wpisanego w podstawę. Aplet daje nam możliwość obracania ostrosłupem. Ustawiając ilość wierzchołów podstawy równą 8 otrzymujemy ostrosłup o wierzchołku górnym podpisanym literą W i następujących wierzchołkach podstawy: A B C D E F G H. Ustawiając ostrosłup w taki sposób, że ma on kształt trójkąta o wierzchołkach W H D ,a wszystkie pozostałe wierzchołki podstawy leżą w jednej linii między wierzchołkami H oraz D możemy odczytać kąt pomiędzy krawędzią podstawy i krawędzią boczną, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ostrosłupa, kąt pomiędzy wysokością ostrosłupa i wysokością ściany bocznej, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ściany bocznej, możliwe do odczytania są również kąty pomiędzy wysokością ostrosłupa a poszczególnymi promieniami, ale ramiona tych kątów są nieczytelne. Takie ułożenie nie daje nam możliwości odczytania wszystkich potrzebnych kątów. Ustawiając ostrosłup w taki sposób, że na rysunku pojawia się ośmiokąt o środku W, który jest połączony odcinkami ze wszystkimi wierzchołkami ośmiokąta możemy odczytać następujące kąty: kąt pomiędzy krawędzią podstawy i krawędzią boczną, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ściany bocznej oraz kąt pomiędzy sąsiednimi krawędziami podstawy. Takie ułożenie nie daje nam możliwości odczytania wszystkich potrzebnych kątów. Ustawiając ostrosłup w taki sposób, że na rysunku pojawia się ośmiokąt, a wierzchołek W, pokrywa się z wierzchołkiem F możemy odczytać następujące kąty: kąt pomiędzy krawędzią podstawy i krawędzią boczną, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ostrosłupa, kąt pomiędzy wysokością ostrosłupa i wysokością ściany bocznej, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ściany bocznej, kąt pomiędzy sąsiednimi krawędziami podstawy, możliwe jest również odczytanie kątów pomiędzy wysokością ostrosłupa i poszczególnymi promieniami. Takie ułożenie daje nam możliwość odczytania wszystkich potrzebnych kątów, jednak niektóre z nich mogą być trudne to odczytania ze względu na nakładające się krawędzie. Ustawiając ostrosłup w taki sposób, że widoczne są wszystkie ściany boczne oraz podstawa, ale krawędź WB pokrywa się z krawędzią FB mamy możliwość odczytania: kąta pomiędzy krawędzią podstawy i krawędzią boczną, krawędzią boczną i wysokością ostrosłupa, wysokością ostrosłupa i wysokością ściany bocznej, krawędzią boczną i wysokością ściany bocznej, sąsiednimi krawędziami podstawy oraz kąty pomiędzy wysokością ostrosłupa i promieniem poszczególnych okręgów. Takie ułożenie daje nam możliwość odczytania wszystkich potrzebnych kątów, jednak niektóre z nich mogą być trudne to odczytania ze względu na nakładające się krawędzie. Ustawiając ostrosłup w taki sposób, że widoczne są wszystkie ściany boczne oraz podstawa i dodatkowo ani krawędzie ścian bocznych ani krawędzi podstawy nie pokrywają się możemy odczytać wszystkie potrzebne kąty. Wszystkie ramiona rozpatrywanych kątów będą dla nas czytelne co znacznie ułatwi odczytywanie wartości kątów.
Aplet przedstawia ostrosłup, którego ilość wierzchołków podstawy można zmieniać za pomocą suwaka od 3 do dziesięć. Aplet daje nam możliwość zaznaczenia w ostrosłupie następujących kątów: kąt pomiędzy krawędzią podstawy i krawędzią boczną, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ostrosłupa, kąt pomiędzy wysokością ostrosłupa i wysokością ściany bocznej, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ściany bocznej, kat pomiędzy sąsiednimi krawędziami podstawy, kat pomiędzy wysokością ostrosłupa i promieniem okręgu opisanego na podstawie, kąt pomiędzy wysokością ostrosłupa i promieniem okręgu wpisanego w podstawę. Aplet daje nam możliwość obracania ostrosłupem. Ustawiając ilość wierzchołów podstawy równą 8 otrzymujemy ostrosłup o wierzchołku górnym podpisanym literą W i następujących wierzchołkach podstawy: A B C D E F G H. Ustawiając ostrosłup w taki sposób, że ma on kształt trójkąta o wierzchołkach W H D ,a wszystkie pozostałe wierzchołki podstawy leżą w jednej linii między wierzchołkami H oraz D możemy odczytać kąt pomiędzy krawędzią podstawy i krawędzią boczną, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ostrosłupa, kąt pomiędzy wysokością ostrosłupa i wysokością ściany bocznej, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ściany bocznej, możliwe do odczytania są również kąty pomiędzy wysokością ostrosłupa a poszczególnymi promieniami, ale ramiona tych kątów są nieczytelne. Takie ułożenie nie daje nam możliwości odczytania wszystkich potrzebnych kątów. Ustawiając ostrosłup w taki sposób, że na rysunku pojawia się ośmiokąt o środku W, który jest połączony odcinkami ze wszystkimi wierzchołkami ośmiokąta możemy odczytać następujące kąty: kąt pomiędzy krawędzią podstawy i krawędzią boczną, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ściany bocznej oraz kąt pomiędzy sąsiednimi krawędziami podstawy. Takie ułożenie nie daje nam możliwości odczytania wszystkich potrzebnych kątów. Ustawiając ostrosłup w taki sposób, że na rysunku pojawia się ośmiokąt, a wierzchołek W, pokrywa się z wierzchołkiem F możemy odczytać następujące kąty: kąt pomiędzy krawędzią podstawy i krawędzią boczną, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ostrosłupa, kąt pomiędzy wysokością ostrosłupa i wysokością ściany bocznej, kąt pomiędzy krawędzią boczną i wysokością ściany bocznej, kąt pomiędzy sąsiednimi krawędziami podstawy, możliwe jest również odczytanie kątów pomiędzy wysokością ostrosłupa i poszczególnymi promieniami. Takie ułożenie daje nam możliwość odczytania wszystkich potrzebnych kątów, jednak niektóre z nich mogą być trudne to odczytania ze względu na nakładające się krawędzie. Ustawiając ostrosłup w taki sposób, że widoczne są wszystkie ściany boczne oraz podstawa, ale krawędź WB pokrywa się z krawędzią FB mamy możliwość odczytania: kąta pomiędzy krawędzią podstawy i krawędzią boczną, krawędzią boczną i wysokością ostrosłupa, wysokością ostrosłupa i wysokością ściany bocznej, krawędzią boczną i wysokością ściany bocznej, sąsiednimi krawędziami podstawy oraz kąty pomiędzy wysokością ostrosłupa i promieniem poszczególnych okręgów. Takie ułożenie daje nam możliwość odczytania wszystkich potrzebnych kątów, jednak niektóre z nich mogą być trudne to odczytania ze względu na nakładające się krawędzie. Ustawiając ostrosłup w taki sposób, że widoczne są wszystkie ściany boczne oraz podstawa i dodatkowo ani krawędzie ścian bocznych ani krawędzi podstawy nie pokrywają się możemy odczytać wszystkie potrzebne kąty. Wszystkie ramiona rozpatrywanych kątów będą dla nas czytelne co znacznie ułatwi odczytywanie wartości kątów.
Pokażemy teraz przykłady, które zobrazują te metody w przypadku ostrosłupów.
Przykład 1
W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym krawędź podstawy jest dwa razy krótsza od krawędzi bocznej. Wyznacz kąt, jaki tworzy w tym ostrosłupie krawędź boczna z przekątną podstawy.
Rozwiązanie
Zaczniemy oczywiście od rysunku.
R1KMNausmEfwU
Ilustracja przedstawia ostrosłup o podstawie czworokąta. Wierzchołki podstawy to A B C D , a wierzchołek ostrosłupa podpisano literą W. Krawędź podstawy podpisano literą a. Krawędź ściany bocznej podpisano literą 2a. W ostrosłupie zaznaczono jego wysokość, a spodek wysokości podpisano literą S. W podstawie zaznaczono jej przekątne. Pomiędzy wysokością a jedną z przekątnych zaznaczono kąt prosty. Pomiędzy krawędzią boczną WB a przekątną AC zaznaczono kąt i podpisano go literą alfa.
Aby wyznaczyć miarę kąta między krawędzią boczną ostrosłupa a przekątną jego podstawy wystarczy określić, w jakim pozostają one ze sobą stosunku. Oczywiście jeśli przyjmiemy, że krawędź podstawy ma długość , to jej przekątna ma długość . Krawędź boczna ostrosłupa, to na podstawie tekstu zadania, odcinek długości . Ostatecznie, korzystając z funkcji trygonometrycznych dla trójkąta otrzymamy:
Wykorzystując tablice matematyczne możemy podać już miarę kąta, o który pytają w zadaniu: . Odpowiedź jest przybliżona ze względu na wykorzystanie tablic trygonometrycznych. Dlatego często traktuje się samo wyznaczenie funkcji trygonometrycznej danego kąta ostrego, jako jednoznaczne określenie miary tego kąta i ostateczną odpowiedź do zadania.
Przykład 2
Dany jest ostrosłup prawidłowy sześciokątny, w którym krawędź podstawy ma długość . Stosunek długości krawędzi podstawy do długości wysokości ostrosłupa jest równy . Oblicz sinus kąta między sąsiednimi krawędziami bocznymi tego ostrosłupa.
Rozwiązanie.
Zacznijmy od rysunku:
R1bDSxDvvnazy
Ilustracja przedstawia ostrosłup o podstawie sześciokąta. Wierzchołki podstawy to A B C D E F , a wierzchołek ostrosłupa podpisano literą W. W ostrosłupie zaznaczono jego wysokość i podpisano ją literą H, a spodek wysokości podpisano literą S. W podstawie zaznaczono jej wszystkie przekątne. Pomiędzy wysokością a przekątną FC zaznaczono kąt prosty. W ostrosłupie zaznaczono kąt pomiędzy krawędziami bocznymi AW i BW.
Skoro ostrosłup jest prawidłowyostrosłup prawidłowyostrosłup jest prawidłowy, to jego podstawą jest sześciokąt foremny zbudowany z sześciu przystających trójkątów równobocznych o boku długości . Skoro stosumek długości krawędzi podstawy do wysokości wynosi , to wysokość ostrosłupa ma długość . Korzystając z trójkąta obliczymy krawędź boczną ostrosłupa:
Mając długość krawędzi ściany bocznej, możemy obliczyć sinus kąta między krawędziami bocznymi ostrosłupa. Wykorzystamy w tym celu metodę porównywania pól. Po pierwsze, korzystając ze wzoru Herona,wzór Heronawzoru Herona, obliczymy pole ściany bocznej ostrosłupa.
następnie wykorzystamy wzór na pole trójkąta używający funkcji trygonometrycznej sinus
.
Mamy zatem:
Na koniec pokażemy jeszcze przykład, w którym wykorzystamy jednocześnie kilka opisanych we wstępie metod znanych z planimetrii pozwalających wyznaczyć miary kątów.
Kąty między prostymi a płaszczyznami w ostrosłupach
Ucząc się stereometrii spotkaliśmy się już z kątem między prostą a płaszczyzną. W tym materiale omówimy niełatwy, ale kluczowy moment w wielu zadaniach ze stereometrii, a mianowicie moment, w którym musimy zaznaczyć właściwy kąt w podanej bryle. Zajmiemy się oczywiście ostrosłupami.
Wykorzystaj poniższy aplet, aby zaobserwować, jak zaznaczyć w ostrosłupie kąt między krawędzią boczną ostrosłupa a płaszczyzną jego podstawy. Jest to jeden z najczęściej występujących kątów w zadaniach. Zmieniając położenie suwaka możesz obserwować różne nachylenia krawędzi bocznej ostrosłupa do jego podstawy.
R14ntnNscxq7l
Aplet przedstawia ostrosłup oraz prostą przechodzącą przez jedną z krawędzi bocznych bryły. Wewnątrz bryły zaznaczono kąt alfa znajdujący się pomiędzy krawędzią boczną a wysokością podstawy upuszczoną z tego samego wierzchołka. Poniżej ilustracji interaktywnej znajduje się suwak dotyczący wartości kąta nachylenia krawędzi bocznych graniastosłupa względem płaszczyzny zawartej w jego podstawie. Zakres suwaka zawiera się od jednego stopnia do osiemdziesięciu dziewięciu stopni. Każda zmiana wartości kąta alfa, zmienia kształt bryły, ściany są bardziej lub mniej nachylone do podstawy. Im większa miara kąta alfa tym ostrosłup jest wyższy, a ściany są mniej nachylone do płaszczyzny podstawy.
Aplet przedstawia ostrosłup oraz prostą przechodzącą przez jedną z krawędzi bocznych bryły. Wewnątrz bryły zaznaczono kąt alfa znajdujący się pomiędzy krawędzią boczną a wysokością podstawy upuszczoną z tego samego wierzchołka. Poniżej ilustracji interaktywnej znajduje się suwak dotyczący wartości kąta nachylenia krawędzi bocznych graniastosłupa względem płaszczyzny zawartej w jego podstawie. Zakres suwaka zawiera się od jednego stopnia do osiemdziesięciu dziewięciu stopni. Każda zmiana wartości kąta alfa, zmienia kształt bryły, ściany są bardziej lub mniej nachylone do podstawy. Im większa miara kąta alfa tym ostrosłup jest wyższy, a ściany są mniej nachylone do płaszczyzny podstawy.
Powyższy aplet przedstawia jedynie obserwacje dotyczące kąta między krawędzią boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego. Możemy jednak analogicznie pracować na kącie między wysokością ściany bocznej poprowadzonej z wierzchołka (tzw. apotemą) a podstawą ostrosłupa:
R1evDH3d3fOi7
Ilustracja przedstawia ostrosłup A B C W. Z wierzchołka W na krawędź A C w punkcie M upuszczono wysokość ściany bocznej W M. Z tego samego wierzchołka na wysokość podstawy M B w punkcie S upuszczono wysokość bryły. Powstał trójkąt prostokątny M S W z kątem prostym przy wierzchołku S. Zaznaczono również kąt alfa pomiędzy odcinkiem W M a odcinkiem M S.
albo między wysokością ostrosłupa a jego ścianą boczną:
R1MBHZQEAEobe
Ilustracja przedstawia ostrosłup A B C W. Z wierzchołka W na krawędź A C w punkcie M upuszczono wysokość ściany bocznej W M. Z tego samego wierzchołka na wysokość podstawy M B w punkcie S upuszczono wysokość bryły. Powstał trójkąt prostokątny M S W z kątem prostym przy wierzchołku S. Zaznaczono również kąt beta pomiędzy odcinkiem W M a odcinkiem W S.
W każdym z tych przypadków musimy pamiętać, aby starannie przemyśleć, co jest rzutem prostokątnym danej prostej na wskazaną płaszczyznę. Aby ułatwić ten proces, na powyższych rysunkach każdorazowo na różowo zaznaczono odcinek uwzględniony w definicji kąta a na zielono jego rzut prostokątny na ścianę.
Przykład 3
Narysujemy ostrosłup prawidłowy trójkątny o podstawie i wierzchołku . Zaznaczymy kąt nachylenia krawędzi bocznej do płaszczyzny podstawy. Wiedząc, że jest on równy kątowi między krawędziami bocznymi i tego ostrosłupa, obliczymy miarę kąta .
Rozwiązanie:
Zaczniemy oczywiście od rysunku:
RFlbBXQVwV59X
Ilustracja przedstawia ostrosłup A B C W. Z wierzchołka W upuszczono wysokość bryły. Powstał odcinek W S. Wierzchołek A połączono z wierzchołkiem S. Powstał trójkąt A S W z zaznaczonym kątem alfa przy wierzchołku A oraz W.
Aby zaznaczyć kąt nachylenia krawędzi bocznej do płaszczyzny podstawy, określamy najpierw rzut prostokątny tej krawędzi na podstawę. Punkt już do niej należy, natomiast rzutem prostokątnym punktu na podstawę jest oczywiście spodek wysokości ostrosłupa. Ostatecznie opisany w zadaniu kąt to kąt . Aby wyznaczyć miarę tego kąta wykorzystamy definicję funkcji trygonometrycznej cosinus w trójkącie prostokątnym . Oznaczmy długość krawędzi podstawy ostrosłupa jako , zaś długość jego krawędzi bocznej jako :
Wykorzystując informację z tekstu zadania, że kąt jest równy kątowi i stosując twierdzenie cosinusówtwierdzenie cosinusówtwierdzenie cosinusów w trójkącie , otrzymujemy związek:
.
Podstawiając teraz poprzednio otrzymaną zależność między , oraz otrzymujemy:
.
Traktując ostatnie równanie jak równanie kwadratowe o niewiadomej , otrzymujemy:
lub
Ponieważ jednak wartość pierwszego rozwiązania jest mniejsza od , rozpatrujemy jedynie drugie rozwiązanie, które w przybliżeniu jest równe .
Wykorzystując tablice matematyczne, odczytujemy, że kąt , który mieliśmy wyznaczyć, ma w przybliżeniu miarę .
Przykład 4
Dany jest ostrosłup prawidłowy sześciokątny . Wiedząc, że tangens kąta nachylenia krawędzi bocznej tego ostrosłupa do płaszczyzny jego podstawy jest równy , obliczymy miary kątów wewnętrznych trójkąta , gdzie , są środkami równoległych krawędzi podstawy ostrosłupa.
Rozwiązanie:
Zacznijmy ponownie od rysunku bryły. W przypadku ostrosłupa prawidłowego wszystkie ściany boczne są trójkątami równoramiennymi przystającymi. Stąd nie ma znaczenia, przy których krawędziach zaznaczymy opisane w zadaniu kąty. Ważne jest jedynie poprawne naniesienie na rysunek rzutu prostokątnego krawędzi bocznej na płaszczyznę podstawy.
RANaiZeuUQWoL
Ilustracja przedstawia ostrosłup prawidłowy A B C D E F W. Z wierzchołka W upuszczono dwie wysokości naprzeciwległych ścian bocznych A B W oraz E D W. Na środku odcinka A B utworzono punkt P, natomiast na środku odcinka E D utworzono punkt R. Powstał nowy trójkąt równoramienny P R W. Z wierzchołka W na środek podstawy bryły w punkcie S upuszczono wysokość. Punkt S znajduje się na środku prostej P R. Powstał nowy trójkąt W S C z zaznaczonym kątem alfa przy wierzchołku C. W trójkącie P R W zaznaczono również kąt beta znajdujący się przy wierzchołku P i R.
Ponownie przyjmijmy oznaczenia dla krawędzi podstawy , zaś dla wysokości ostrosłupa . Litery te pojawią się w rozwiązaniu dla poprawienia czytelności przekształceń, nie traktujemy ich jednak jako danych. W końcowej odpowiedzi nie mogą się zatem pojawić.
Wykorzystamy definicję funkcji trygonometrycznej tangens w trójkącie prostokątnym :
.
Zauważmy teraz, że jeżeli jest środkiem krawędzi podstawy, to odcinek jest wysokością trójkąta równobocznego o boku długości . Ostatecznie wykorzystując w trójkącie definicję funkcji trygonometrycznej tangens otrzymamy:
.
To oczywiście oznacza, że kąt ma miarę , jako kąt wewnętrzny trójkąta prostokątnego . Ponieważ jednak trójkąt jest trójkątem równoramiennym, bo wysokości ścian bocznych są sobie równe, to ostatecznie kąty wewnętrzne tego trójkąta są równe odpowiednio:
oraz .
Zaznaczanie kątów w ostrosłupach prawidłowychostrosłup prawidłowyostrosłupach prawidłowych jest dość powtarzalne. Po rozwiązaniu kilku zadań można zapamiętać, gdzie znajdują się rzuty najczęściej wykorzystywanych odcinków. Dlatego aby sprawdzić swoją umiejętność pracy z kątem między prostą a płaszczyzną w ostrosłupach, warto popracować z zadaniami, w których rozpatrywany ostrosłup nie jest prawidłowy.
Przykład 5
Podstawą ostrosłupa jest kwadrat . Krawędź boczna tego ostrosłupa jest prostopadła do płaszczyzny podstawy. Najdłuższa i najkrótsza krawędź boczna tego ostrosłupa pozostają ze sobą w stosunku . Obliczymy sinusy kątów nachylenia krawędzi bocznych ostrosłupa do jego płaszczyzny podstawy.
Rozwiązanie:
Zacznijmy od rysunku:
R6oC8XRWpQVsa
Ilustracja przedstawia ostrosłup A B C D W z kwadratem w podstawie. Krawędź W D ma długość a natomiast odcinek W B ma długość a pierwiastków z siedmiu. Powstał trójkąt prostokątny W D B o kącie prostym przy wierzchołku D.
Przeanalizujemy najpierw kąty nachylenia poszczególnych krawędzi bocznych do płaszczyzny podstawy. Jeżeli krawędź jest prostopadła do podstawy, to pierwszy z poszukiwanych sinusów kątów to . Dla pozostałych krawędzi bocznych jeden ich koniec już należy do podstawy, zaś drugim końcem jest punkt . Rzutem prostokątnym tego punktu na płaszczyznę jest punkt . Konsekwentnie rzutem prostokątnym odcinka na podstawę jest odcinek , dla odcinka jest to odcinek i dla odcinka jest to odcinek .
Na rysunku sytuację możemy przedstawić następująco:
R1N1qJLgo1Za5
Ilustracja przedstawia ostrosłup A B C D W z kwadratem w podstawie. Krawędź W D ma długość a natomiast odcinek W B ma długość a pierwiastków z siedmiu. Powstał trójkąt prostokątny W D B o kącie prostym przy wierzchołku D. W trójkącie zaznaczono kąt alfa, który znajduje się przy wierzchołku B. Zaznaczono również dwa kąty beta, pierwszy umiejscowiony pomiędzy odcinkami A W i A D oraz drugi pomiędzy odcinkami D C i W C.
Musimy zatem obliczyć sinus kąta między krawędzią boczną a przekątną podstawy:
.
Analogicznie postępujemy obliczając sinus kąta nachylenia krawędzi oraz krawędzi do płaszczyzny podstawy:
.
Brakującą długość krawędzi bocznej wyznaczymy na mocy twierdzenia Pitagorasa stosowanego kolejno w trójkątach , oraz :
Możemy już obliczyć sinus kąta :
.
Kąty dwuścienne w ostrosłupach
Rozpoczniemy od omówienia dwóch podstawowych kątów między płaszczyznami, charakterystycznych dla ostrosłupów.
W tych wielościanach wyróżniamy dwa rodzaje ścian:
podstawę,
ścianę boczną.
Dlatego w ostrosłupach możemy definiować dwa rodzaje kątów dwuściennych. Pierwszym z nich jest kąt między płaszczyzną podstawy ostrosłupa a jego ścianą boczną. Drugi kąt, to kąt między dwiema sąsiednimi ścianami bocznymi ostrosłupa.
Wykorzystaj poniższy aplet, aby zaobserwować, jak zaznaczyć w ostrosłupie kąt liniowy kąta dwuściennego między płaszczyzną podstawy ostrosłupa i płaszczyzną jego ściany bocznej. Zmieniając aktywne okienko możesz obserwować kąt między dwiema sąsiednimi ścianami bocznymi ostrosłupa.
RsgfvDue3V6DI
W aplecie zamieszczono ostrosłup prawidłowy trójkątny A B C S. Wysokość ostrosłupa mająca długość H, upuszczona została na spodek wysokości oznaczony literą G. Z wierzchołka A natomiast poprowadzona została wysokość padająca na krawędź podstawy BC w punkcie D, mająca długość h indeks dolny, p, koniec indeksu dolnego. Wierzchołek C jest punktem, dzięki któremu możemy zmieniać długości boków naszego ostrosłupa, wydłużać bądź skracać. Niemniej jednak zmiany wprowadzane są w taki sposób aby zostały zachowane odpowiednie proporcje, a ostrosłup w dalszej mierze był prawidłowy. Poniżej interaktywnej ilustracji znajduje się komentarz do apletu. Są tutaj do wyboru dwie opcje kątów między ścianami w ostrosłupie trójkątnym. Pierwsza z nich pokazuje kąt między podstawą a ścianą boczną, natomiast druga kąt między sąsiednimi ścianami bocznymi. Po wybraniu pierwszej opcji kolorem fioletowym zaznaczony zostaje trójkątny przekrój A D S. Bok AS opisano literą b, natomiast bok DS, który jednocześnie jest wysokością ściany bocznej B S C, oznaczono jako h indeks dolny, s, koniec indeksu dolnego. Kąt, o którym była mowa jest zawarty między h indeks dolny, p, koniec indeksu dolnego a h indeks dolny, s, koniec indeksu dolnego. W przypadku wybrania opcji: kąt między sąsiednimi ścianami bocznymi, pojawia się nowy fioletowy, trójkątny przekrój B F C. Punkt F znajduje się na krawędzi AS, w takim miejscu iż kąty B F A oraz C F S są kątami prostymi. Natomiast kąt, który wybraliśmy w opcji drugiej to kąt B F C.
W aplecie zamieszczono ostrosłup prawidłowy trójkątny A B C S. Wysokość ostrosłupa mająca długość H, upuszczona została na spodek wysokości oznaczony literą G. Z wierzchołka A natomiast poprowadzona została wysokość padająca na krawędź podstawy BC w punkcie D, mająca długość h indeks dolny, p, koniec indeksu dolnego. Wierzchołek C jest punktem, dzięki któremu możemy zmieniać długości boków naszego ostrosłupa, wydłużać bądź skracać. Niemniej jednak zmiany wprowadzane są w taki sposób aby zostały zachowane odpowiednie proporcje, a ostrosłup w dalszej mierze był prawidłowy. Poniżej interaktywnej ilustracji znajduje się komentarz do apletu. Są tutaj do wyboru dwie opcje kątów między ścianami w ostrosłupie trójkątnym. Pierwsza z nich pokazuje kąt między podstawą a ścianą boczną, natomiast druga kąt między sąsiednimi ścianami bocznymi. Po wybraniu pierwszej opcji kolorem fioletowym zaznaczony zostaje trójkątny przekrój A D S. Bok AS opisano literą b, natomiast bok DS, który jednocześnie jest wysokością ściany bocznej B S C, oznaczono jako h indeks dolny, s, koniec indeksu dolnego. Kąt, o którym była mowa jest zawarty między h indeks dolny, p, koniec indeksu dolnego a h indeks dolny, s, koniec indeksu dolnego. W przypadku wybrania opcji: kąt między sąsiednimi ścianami bocznymi, pojawia się nowy fioletowy, trójkątny przekrój B F C. Punkt F znajduje się na krawędzi AS, w takim miejscu iż kąty B F A oraz C F S są kątami prostymi. Natomiast kąt, który wybraliśmy w opcji drugiej to kąt B F C.
Pamiętaj, że powyższy aplet przedstawia jedynie przykładowy ostrosłup. W zależności od rodzaju ostrosłupa kąt liniowy kąta dwuściennego może być definiowany za pomocą inaczej położonych ramion. Najważniejszym jest to, by zapamiętać, że ramiona takiego kąta muszą być prostopadłe do prostej wspólnej dla płaszczyzn definiujących kąt dwuścienny.
Przykład 6
Narysuj ostrosłup prawidłowyostrosłup prawidłowyostrosłup prawidłowy czworokątny i zaznacz w nim kąt między płaszczyzną podstawy a ścianą boczną ostrosłupa. Wiedząc, że wysokość ostrosłupa jest trzy razy krótsza od wysokości jego ściany bocznej, oblicz miarę kąta liniowego zaznaczonego kąta dwuściennegokąt między płaszczyznami (kąt dwuścienny)kąta dwuściennego.
Rozwiązanie:
Zaczniemy oczywiście od rysunku:
R1KcCZakg9i87
Ilustracja przedstawia ostrosłup prawidłowy czworokątny . Wysokość ostrosłupa, mająca długość H, upuszczona jest na spodek wysokości oznaczony literą S. Wysokość ściany bocznej upuszczona jest na krawędź BC w punkcie F i ma długość h. Kolorem różowym wyróżniono trójkąt . Kąty BFS i CFS są kątami prostymi. Kąt jest kątem prostymi. Natomiast kąt ma miarę .
Aby zaznaczyć kąt między płaszczyzną podstawy a płaszczyzną ściany bocznej ostrosłupa, określamy najpierw prostą wspólną dla tych dwóch płaszczyzn.
Dla ściany bocznej jest to oczywiście prosta .
Kąt liniowykąt liniowy kąta dwuściennegoKąt liniowy naszego kąta dwuściennego można zatem zaznaczyć jako kąt między wysokością ściany bocznej prostopadłą do krawędzi podstawy ostrosłupa a odcinkiem podstawy prostopadłym do tej samej krawędzi.
Aby wyznaczyć miarę tego kąta wystarczy wykorzystać definicję funkcji trygonometrycznej sinus w trójkącie prostokątnym :
Wykorzystując tablice matematyczne możemy podać już miarę kąta, o który pytają w zadaniu: . Odpowiedź jest przybliżona ze względu na wykorzystanie tablic trygonometrycznych.
W zadaniach nie zawsze należy obliczyć miarę kąta dwuściennegomiara kąta liniowego kąta dwuściennegomiarę kąta dwuściennego. Niekiedy podaje się pewien kąt w celu zdefiniowania ostrosłupa i dzięki tej informacji oblicza długości elementów ostrosłupa. Najistotniejszą częścią rozwiązania jest wtedy poprawne zaznaczenie opisanego w treści kąta dwuściennego.
Przykład 7
W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym o podstawie krawędź podstawy jest równa , a kąt między sąsiednimi ścianami bocznymi ostrosłupa ma miarę . Oblicz sumę długości wszystkich krawędzi tego ostrosłupa.
Rozwiązanie:
Zacznijmy ponownie od rysunku bryły.
R1GlMwtcCr4Qw
Ilustracja przedstawia ostrosłup prawidłowy czworokątny . Wysokość ostrosłupa upuszczona jest na spodek wysokości oznaczony literą S i leżący na przecięciu przekątnych kwadratu w podstawie. Wysokość ostrosłupa ma długość H. Kąt nachylenia wysokości do płaszczyzny podstawy to . Na krawędzi bocznej CW zaznaczony został punkt G. Powstał trójkąt , który wyróżniono kolorem różowym. Kąt przy wierzchołku G w tym trójkącie ma miarę . Natomiast kąty oraz są kątami prostymi.
W przypadku ostrosłupa prawidłowego wszystkie ściany boczne są przystającymi trójkątami równoramiennymi.
Stąd długości wysokości oraz ścian bocznych są identyczne.
Ponieważ dodatkowo przekątna kwadratu o boku długości to odcinek o długości , możemy wykorzystać twierdzenie cosinusów, by obliczyć opisaną wcześniej wysokość ściany bocznej.
Wykorzystamy twierdzenie cosinusówtwierdzenie cosinusówtwierdzenie cosinusów w trójkącie :
.
Zauważmy teraz, że trójkąt jest podobny do trójkąta .
Istotnie, oba są trójkątami prostokątnymi o wspólnym kącie ostrym przy wierzchołku .
Wystarczy zatem obliczyć długość odcinka i potem , aby wyznaczyć długość krawędzi bocznej ostrosłupa.
Długość obliczymy z trójkąta prostokątnego :
.
Rozpatrzmy teraz tylko część przekroju ostrosłupa, trójkąt
R17C61hxIItTa
Ilustracja przedstawia trójkąt prostokątny . Pionowa przyprostokątna WS ma długość H. Z wierzchołka kąta prostego, przy wierzchołku S poprowadzona jest wysokość padająca na przeciwprostokątną CW w punkcie G. Ma ona długość d. Ponadto zaznaczono również miarę kąta czyli .
W tym trójkącie znamy oraz .
Z twierdzenia Pitagorasa możemy obliczyć długość :
.
Ostatecznie wykorzystując podobieństwo trójkątów oraz możemy obliczyć długość krawędzi bocznej ostrosłupa:
.
Zgodnie z poleceniem, mamy obliczyć sumę wszystkich krawędzi ostrosłupa. Ponieważ ostrosłup czworokątny ma cztery krawędzie podstawy i cztery krawędzie boczne, otrzymujemy ostateczny wynik:
Po rozwiązaniu kilku zadań można zauważyć, że kąt między ścianami bocznymi, to kąt między wysokościami ścian bocznych opuszczonymi na wspólną krawędź tych ścian. Analogicznie kąt między podstawą a ścianą boczną, to kąt między wysokością ściany bocznej opuszczoną na krawędź podstawy a odpowiednim odcinkiem podstawy. Jednak nie zawsze mamy do czynienia z ostrosłupami prawidłowymi. W rozwiązaniu niektórych zadań szczególną uwagę musimy przywiązać do analizy własności ostrosłupa, aby poprawnie zaznaczyć kąt dwuścienny.
Animacje multimedialne
Polecenie 1
Zapoznaj się z poniższą animacją. Prezentuje ona różnego rodzaju kąty między odcinkami w ostrosłupie. Obserwuj, jak definiować zaznaczone w bryle kąty oraz jak samodzielnie zaznaczać kąty, dla których podano opis słowny. Po zapoznaniu się z materiałem, spróbuj rozwiązać ćwiczenia problemowe umieszczone pod animacją.
Zapoznaj się z poniższą animacją. Prezentuje ona różnego rodzaju kąty między odcinkami w ostrosłupie.
Rt1Q63o0bw6O4
Film nawiązujący do treści materiału dotyczący kątów między odcnikami w ostrosłupie.
Film nawiązujący do treści materiału dotyczący kątów między odcnikami w ostrosłupie.
Film nawiązujący do treści materiału dotyczący kątów między odcnikami w ostrosłupie.
Polecenie 2
Na poniższym rzucie zaznaczono wierzchołki ostrosłupa. Zaznacz opisane przez autora w zadaniu kąty, wskazując odpowiednie wierzchołki. Pamiętaj, aby wskazać w kolejności najpierw wierzchołek ostrosłupa należący do jednego ramienia kąta, następnie wierzchołek ostrosłupa będący jednocześnie wierzchołkiem definiowanego kąta, w końcu wierzchołek ostrosłupa należący do drugiego ramienia kąta.
1. – Kąt o wierzchołku między krawędziami podstawy.
2. – Kąt o wierzchołku między krawędzią boczną i krawędzią podstawy.
3. – Kąt o wierzchołku między sąsiednimi krawędziami bocznymi ostrosłupa.
4. – Kąt o wierzchołku między przeciwległymi krawędziami bocznymi ostrosłupa.
R1Cffjy6Rjutn
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
RiXFs2J2OAHSg
Dany jest ostrosłup o podstawie czworokąta. Wierzchołki podstawy to A B C D , a wierzchołek ostrosłupa podpisano literą S. W ostrosłupie zaznaczono jego wysokość, a spodek wysokości podpisano literą W. W podstawie zaznaczono jej przekątne. Pomiędzy wysokością a jedną z przekątnych zaznaczono kąt prosty. Jak nazywa się kąt BSW? Zaznacz prawidłową odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt pomiędzy wysokością i krawędzią boczną, 2. Kąt pomiędzy wysokością i przekątną podstawy, 3. Kąt pomiędzy krawędzią boczną i krawędzią podstawy, 4. Kąt pomiędzy krawędzią boczną i przekątną podstawy
Polecenie 3
Na rysunku zaznaczono pewne kąty. Używając słów umieszczonych poniżej, uzupełnij poniższy tekst.
RP3MHogu7rDQu
Ilustracja przedstawia ostrosłup o podstawie czworokąta. Wierzchołki podstawy to A B C D , a wierzchołek ostrosłupa podpisano literą S. W ostrosłupie zaznaczono jego wysokość, a spodek wysokości podpisano literą W. W podstawie zaznaczono jej przekątne. Pomiędzy wysokością a jedną z przekątnych zaznaczono kąt prosty. Pomiędzy krawędzią boczną AS i krawędzią podstawy AB zaznaczono kąt i podpisano go literą alfa. Pomiędzy krawędzią podstawy AB i krawędzią podstawy BC zaznaczono kąt i podpisano go literą beta. Pomiędzy krawędzią boczną CS i krawędzią boczną BS zaznaczono kąt i podpisano go literą gamma.
R1NynTGdD8puC
Kąt alfa jest kątem między dwiema sąsiednimi 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym bocznymi. Jeżeli ostrosłup jest prawidłowy, to kąt ten jest kątem 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym.
Kąt BETA jest kątem 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym ściany bocznej. Jeżeli ostrosłup jest prawidłowy, to ten kąt jest kątem 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym.
Kąt GAMMA jest kątem przy 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym ostrosłupa. Jeżeli ostrosłup jest prawidłowy, to kąt ten nie może być kątem 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym.
Kąt alfa jest kątem między dwiema sąsiednimi 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym bocznymi. Jeżeli ostrosłup jest prawidłowy, to kąt ten jest kątem 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym.
Kąt BETA jest kątem 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym ściany bocznej. Jeżeli ostrosłup jest prawidłowy, to ten kąt jest kątem 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym.
Kąt GAMMA jest kątem przy 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym ostrosłupa. Jeżeli ostrosłup jest prawidłowy, to kąt ten nie może być kątem 1. płaskim, 2. krawędziami, 3. prostym, 4. wierzchołku, 5. ostrym, 6. rozwartym.
Zapoznaj się z animacją 3D. Prezentuje ona zadanie, w którym celem jest wyznaczenie miar różnego rodzaju kątów w ostrosłupie. Obserwuj, jak definiować zaznaczone w bryle kąty oraz jak samodzielnie zaznaczać kąty, dla których podano opis słowny. Po zapoznaniu się z materiałem, spróbuj rozwiązać polecenia problemowe umieszczone pod animacją.
R1NvwXecR0ACq
Film nawiązujący do treści materiału dotyczącego miary kątów między odcinkami i płaszczyznami w ostrosłupach.
Film nawiązujący do treści materiału dotyczącego miary kątów między odcinkami i płaszczyznami w ostrosłupach.
Film nawiązujący do treści materiału dotyczącego miary kątów między odcinkami i płaszczyznami w ostrosłupach.
Polecenie 4
Dany jest ostrosłup prawidłowy czworokątny. Opisz zaznaczony w nim kąt używając trzech różnych pojęć:
a) kąta między odcinkami,
b) kąta między płaszczyznami,
c) kąta między odcinkiem a płaszczyzną.
R10ZJ1EwkIToK
Ilustracja przedstawia ostrosłup prawidłowy czworokątny A B C D W. Z wierzchołka W upuszczono wysokość bryły na środek przekątnej D B w punkcie S. Z wierzchołka B i D upuszczono wysokość dwóch sąsiednich ścian bocznych. Obie wysokości łączą się w punkcie G na odcinku W C. Powstał trójkąt równoramienny B G D z zaznaczonym kątem alfa pomiędzy odcinkiem B G i D G.
a) Kąt , to kąt między wysokościami sąsiednich ścian bocznych opuszczonymi na ich wspólną krawędź.
b) Kąt , to kąt między sąsiednimi ścianami bocznymi ostrosłupa.
c) Kąt , to kąt między ścianą boczną a wysokością sąsiedniej ściany bocznej opuszczoną na krawędź boczną ostrosłupa.
Polecenie 5
Dany jest ostrosłup prawidłowy trójkątny, w którym zaznaczono trzy kąty.
RuQhdFVuafIim
Ilustracja przedstawia ostrosłup prawidłowy trójkątny A B C W. Z wierzchołka W upuszczono wysokość bryły na podstawę w punkcie S. Z wierzchołka B upuszczono wysokość podstawy bryły. Wysokość ta przechodzi przez punkt S i pada na odcinek A C pod kątem prostym w punkcie D. Powstał trójkąt D B W z zaznaczonymi kątami alfa przy wierzchołku B, gamma przy wierzchołku W oraz beta przy wierzchołku D.
R14MrkkGGX3yQ
Połącz nazwy kątów z ich opisami. alfa Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między krawędzią boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 2. Kąt między ścianą boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 3. Kąt między krawędzią boczną a ścianą boczną ostrosłupa prawidłowego trójkątnego. BETA Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między krawędzią boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 2. Kąt między ścianą boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 3. Kąt między krawędzią boczną a ścianą boczną ostrosłupa prawidłowego trójkątnego. GAMMA Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między krawędzią boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 2. Kąt między ścianą boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 3. Kąt między krawędzią boczną a ścianą boczną ostrosłupa prawidłowego trójkątnego.
Połącz nazwy kątów z ich opisami. alfa Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między krawędzią boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 2. Kąt między ścianą boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 3. Kąt między krawędzią boczną a ścianą boczną ostrosłupa prawidłowego trójkątnego. BETA Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między krawędzią boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 2. Kąt między ścianą boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 3. Kąt między krawędzią boczną a ścianą boczną ostrosłupa prawidłowego trójkątnego. GAMMA Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między krawędzią boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 2. Kąt między ścianą boczną a podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego., 3. Kąt między krawędzią boczną a ścianą boczną ostrosłupa prawidłowego trójkątnego.
Zestaw ćwiczeń interaktywnych
1
Pokaż ćwiczenia:
1
Ćwiczenie 1
Na rysunku dany jest ostrosłup prawidłowy czworokątny.
R1R03E8TMCT2F
Ilustracja przedstawia ostrosłup prawidłowy czworokątny A B C D W. Z wierzchołka W poprowadzono wysokość ściany bocznej W B C upuszczonej na środek odcinka B C w punkcie G. Punkt G połączono z punktem F znajdującym się na środku przeciwległego odcinka A D. Zaznaczono kąt pomiędzy odcinkami W G i F G. Z wierzchołka B poprowadzono przekątną podstawy B D i tam także zaznaczono kąt pomiędzy odcinkami W B i B D.
R1GMeHQa32ygN
Który z wymienionych kątów jest kątem między krawędzią boczną i płaszczyzną podstawy? Zaznacz poprawną odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. kąt W B D, 2. kąt W G F, 3. kąt W C B
1
Ćwiczenie 2
RzbbA1P3V4BoB
Grafika przedstawia trzy różne kąty w trzech różnych ostrosłupach. Ilustracja pierwsza przedstawia ostrosłup z narysowaną wysokością podstawy. Kąt alfa został zaznaczony pomiędzy wysokością podstawy a krawędzią ściany bocznej. Ilustracja druga przedstawia ostrosłup z narysowaną przekątną podstawy. Kąt alfa został zaznaczony pomiędzy przekątną podstawy a krawędzią boczną bryły. Ilustracja trzecia przedstawia ostrosłup z zaznaczonym kątem alfa pomiędzy krawędzią boczną bryły a krawędzią podstawy.
R1KUgJUiavoHV
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
1
Ćwiczenie 3
W sześcianie o krawędzi połączono wierzchołki podstawy dolnej z jednym z wierzchołków podstawy górnej otrzymując ostrosłup .
R1Qh8RkUqexAD
Ilustracja przedstawia sześcian o podstawie . Krawędź sześcianu ma długość a. W lewym górnym wierzchołku zaznaczono punkt S, który stał się z kolei wierzchołkiem nowo powstałego ostrosłupa prawidłowego czworokątnego. Ostrosłup wyróżniono kolorem różowym.
R8cYhJ6M5w06P
Dostępne opcje do wyboru: a, sto dwadzieścia, a pierwiastek kwadratowy z trzy koniec pierwiastka, a początek ułamka, pierwiastek kwadratowy z sześć koniec pierwiastka, mianownik, dwa, koniec ułamka, a pierwiastek kwadratowy z dwa koniec pierwiastka. Polecenie: Uzupełnij poniższe rozumowanie, pozwalające obliczyć miarę kąta dwuściennego między tymi ścianami bocznymi ostrosłupa, które nie są prostopadłe do jego płaszczyzny podstawy. Krawędź sześcianu ma długość luka do uzupełnienia , zatem przekątna jego ściany bocznej ma długość luka do uzupełnienia . Jednocześnie przekątna sześcianu ma długość luka do uzupełnienia . Ściana boczna ostrosłupa, która nie jest prostopadła do płaszczyzny podstawy jest więc trójkątem prostokątnym, którego wysokość opuszczona na przeciwprostokątną ma długość luka do uzupełnienia . Aby obliczyć miarę kąta dwuściennego między ścianami bocznymi ostrosłupa, które nie są prostopadłe do jego płaszczyzny podstawy, wystarczy zastosować twierdzenie cosinusów dla trójkąta zawierającego jego kąt liniowy, otrzymując jego miarę równą luka do uzupełnienia stopień.
Dostępne opcje do wyboru: a, sto dwadzieścia, a pierwiastek kwadratowy z trzy koniec pierwiastka, a początek ułamka, pierwiastek kwadratowy z sześć koniec pierwiastka, mianownik, dwa, koniec ułamka, a pierwiastek kwadratowy z dwa koniec pierwiastka. Polecenie: Uzupełnij poniższe rozumowanie, pozwalające obliczyć miarę kąta dwuściennego między tymi ścianami bocznymi ostrosłupa, które nie są prostopadłe do jego płaszczyzny podstawy. Krawędź sześcianu ma długość luka do uzupełnienia , zatem przekątna jego ściany bocznej ma długość luka do uzupełnienia . Jednocześnie przekątna sześcianu ma długość luka do uzupełnienia . Ściana boczna ostrosłupa, która nie jest prostopadła do płaszczyzny podstawy jest więc trójkątem prostokątnym, którego wysokość opuszczona na przeciwprostokątną ma długość luka do uzupełnienia . Aby obliczyć miarę kąta dwuściennego między ścianami bocznymi ostrosłupa, które nie są prostopadłe do jego płaszczyzny podstawy, wystarczy zastosować twierdzenie cosinusów dla trójkąta zawierającego jego kąt liniowy, otrzymując jego miarę równą luka do uzupełnienia stopień.
RKraquUqJi32Q2
Ćwiczenie 4
Dostępne opcje do wyboru: krawędź boczna, odcinek, odcinek, krawędź boczna, odcinek, punkt, odcinek, prosta, prosta, prosta, prosta, punkt. Polecenie: Uzupełnij poniższy tekst wyrazami podanymi poniżej, aby otrzymać kompletny dowód twierdzenia. Rzutem prostokątnym prostej na płaszczyznę może być albo luka do uzupełnienia albo punkt. Jeżeli tym rzutem jest luka do uzupełnienia , to dana luka do uzupełnienia jest prostopadła do płaszczyzny. Wynika stąd, że rzutem prostokątnym krawędzi bocznej ostrosłupa na płaszczyznę jego podstawy może być albo luka do uzupełnienia albo punkt. Jeżeli tym rzutem jest luka do uzupełnienia , to dana luka do uzupełnienia jest prostopadła do płaszczyzny podstawy ostrosłupa. Ponieważ tylko jedna luka do uzupełnienia ostrosłupa może mieć taką własność, to prawdziwe jest twierdzenie:
"W każdym ostrosłupie n–kątnym rzutem prostokątnym co najmniej n, minus, jeden krawędzi bocznych na płaszczyznę podstawy są odcinki".
Dostępne opcje do wyboru: krawędź boczna, odcinek, odcinek, krawędź boczna, odcinek, punkt, odcinek, prosta, prosta, prosta, prosta, punkt. Polecenie: Uzupełnij poniższy tekst wyrazami podanymi poniżej, aby otrzymać kompletny dowód twierdzenia. Rzutem prostokątnym prostej na płaszczyznę może być albo luka do uzupełnienia albo punkt. Jeżeli tym rzutem jest luka do uzupełnienia , to dana luka do uzupełnienia jest prostopadła do płaszczyzny. Wynika stąd, że rzutem prostokątnym krawędzi bocznej ostrosłupa na płaszczyznę jego podstawy może być albo luka do uzupełnienia albo punkt. Jeżeli tym rzutem jest luka do uzupełnienia , to dana luka do uzupełnienia jest prostopadła do płaszczyzny podstawy ostrosłupa. Ponieważ tylko jedna luka do uzupełnienia ostrosłupa może mieć taką własność, to prawdziwe jest twierdzenie:
"W każdym ostrosłupie n–kątnym rzutem prostokątnym co najmniej n, minus, jeden krawędzi bocznych na płaszczyznę podstawy są odcinki".
Ćwiczenie 5
RVP4E6Iv0Xom4
Zaznacz wszystkie zdania prawdziwe. Czworościanem foremnym nazywamy ostrosłup prawidłowy trójkątny, którego wszystkie ściany są przystającymi trójkątami. Które z opisanych kątów są kątami miary sześćdziesiąt °? Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między sąsiednimi krawędziami ostrosłupa., 2. Kąt między sąsiednimi ścianami ostrosłupa., 3. Kąt między wysokościami sąsiednich ścian opuszczonymi na ich wspólną krawędź., 4. Kąt między wysokościami sąsiednich ścian wychodzącymi z ich wspólnego wierzchołka., 5. Kąt płaski przy wierzchołku ostrosłupa.
RmJAgRkTcKBIL2
Ćwiczenie 6
Zaznacz wszystkie poprawne odpowiedzi. Podstawą ostrosłupa jest prostokąt. Punkt przecięcia przekątnych podstawy jest spodkiem wysokości tego ostrosłupa. Wynika stąd, że: Możliwe odpowiedzi: 1. Krawędzie boczne ostrosłupa są równej długości., 2. Krawędzie boczne ostrosłupa tworzą z podstawą równe kąty., 3. Ściany boczne ostrosłupa tworzą z podstawą równe kąty.
RfeD7faBVQWIq2
Ćwiczenie 7
Zaznacz poprawną odpowiedź. Punkt S jest spodkiem wysokości ostrosłupa A B C W, a krawędzie boczne A W, B W, C W tworzą z podstawą kąty o równych miarach. Która własność musi być prawdziwa: Możliwe odpowiedzi: 1. Punkt S jest punktem przecięcia środkowych trójkąta A B C., 2. Punkt S jest środkiem okręgu wpisanego w trójkąt A B C., 3. Punkt S jest środkiem okręgu opisanego na trójkącie A B C.
2
Ćwiczenie 8
W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym o krawędzi podstawy , wysokość ściany bocznej jest nachylona do płaszczyzny podstawy pod kątem . Oblicz kąt nachylenia krawędzi bocznej tego ostrosłupa do płaszczyzny jego podstawy.
Oto szkic do zadania:
R1DbNRphuvEYh
Ilustracja przedstawia ostrosłup prawidłowy czworokątny A B C D W. Z wierzchołka W poprowadzono wysokość bryły padającej na środek podstawy w punkcie S. Z tego samego wierzchołka W poprowadzono również wysokość ściany bocznej upuszczonej na środek boku B C w punkcie E. Powstał nowy trójkąt prostokątny W S E z kątem prostym przy wierzchołku S oraz kątem alfa przy wierzchołku E. Zaznaczono również trójkąt S B W oraz kąt beta przy wierzchołku B.
Z trójkąta mamy:
Z trójkąta mamy:
.
3
Ćwiczenie 9
Podstawą ostrosłupa jest romb o boku długości i kącie rozwartym . Przeciwległe krawędzie boczne ostrosłupa są parami równe. Krótsza krawędź boczna jest dwa razy dłuższa od krawędzi podstawy bryły. Oblicz cosinusy kątów nachylenia krawędzi bocznych tego ostrosłupa do płaszczyzny jego podstawy.
Rozpatrzmy ostrosłup przyjmując następujące oznaczenia jego wierzchołków:
R62vNNPOMoNLd
Ilustracja przedstawia ostrosłup A B C D W z rombem w podstawie o długości boków równej dwadzieścia cztery. Z wierzchołka W poprowadzono wysokość bryły padającej na środek podstawy w punkcie S. Na ilustracji znajdują się także dwie przekątne podstawy, przekątna A C oraz przekątna B D. Odcinek A C ma długość dwadzieścia cztery pierwiastki z trzech, natomiast odcinek B D ma długość dwadzieścia cztery.
Ponieważ kąt rozwarty rombu jest równy , to romb ten jest zbudowany z dwóch trójkątów równobocznych o boku . Zatem krótsza przekątna rombu ma również długość a dłuższa przekątna rombu ma długość . Jednocześnie z warunków zadania wynika, że krótsza krawędź boczna ostrosłupa ma długość .
Z twierdzenia Pitagorasa w trójkącie wyznaczamy wysokość ostrosłupa .
Ponownie z tego twierdzenia w trójkącie wyznaczamy długość dłuższej krawędzi bocznej ostrosłupa .
Ostatecznie cosinusy kątów nachylenia krawędzi bocznych do płaszczyzny podstawy są równe odpowiednio:
Analogicznie:
.
3
Ćwiczenie 10
W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym o podstawie , trójkąt jest prostokątny. Udowodnij, że wszystkie krawędzie ostrosłupa są takiej samej długości i oblicz cosinus kąta nachylenia wysokości ściany bocznej do płaszczyzny podstawy ostrosłupa.
RTP0Bdl0Z2EIo
Ilustracja przedstawia ostrosłup prawidłowy czworokątny A B C D W. Z wierzchołka W poprowadzono wysokość bryły padającej na środek podstawy w punkcie S. Na ilustracji znajduje się także przekątna podstawy A C przechodząca przez punkt S. Powstał trójkąt prostokątny równoramienny W A C z kątem prostym przy wierzchołku W.
Skoro ostrosłup jest prawidłowy, to jego krawędzie boczne są równej długości. Przyjmijmy oznaczenie – długość krawędzi bocznej ostrosłupa. Wówczas z założenia zadania przekątna podstawy ostrosłupa ma długość . Konsekwentnie wykorzystując fakt, że podstawa ostrosłupa jest kwadratem, krawędź podstawy musi mieć długość . Oznacza to, że wszystkie krawędzie naszego ostrosłupa są równe.
Ściana boczna ostrosłupa jest zatem trójkątem równobocznym o wysokości . Cosinus kąta nachylenia tej wysokości do płaszczyzny podstawy ostrosłupa jest zatem równy: .
R1NtJ8kuIMYAP1
Ćwiczenie 11
Odcinki K W, L W, M W są wysokościami ścian bocznych ostrosłupa A B C W, a punkt S spodkiem wysokości tego ostrosłupa. Które odcinki będą równej długości, jeżeli wszystkie ściany boczne tworzą z płaszczyzną podstawy kąty o równych miarach? Zaznacz wszystkie poprawne odpowiedzi. Możliwe odpowiedzi: 1. K W, przecinek, L W, przecinek, M W, 2. K S, przecinek, L S, przecinek, M S, 3. A S, przecinek, B S, przecinek, C S
R1Y2h2J4ipM1n2
Ćwiczenie 12
Dokończ zdanie, wybierając poprawną odpowiedź. Istnieje taki ostrosłup, którego wszystkie ściany boczne tworzą z podstawą kąty o równych miarach, a jego spodek wysokości: Możliwe odpowiedzi: 1. nie należy do podstawy., 2. należy do krawędzi podstawy., 3. należy do wnętrza podstawy.
REXB8P70rCw8U2
Ćwiczenie 13
Podstawą ostrosłupa jest czworokąt P. Wszystkie ściany boczne tego ostrosłupa tworzą z podstawą kąty o równych miarach. Uzupełnij poniższe implikacje, wpisując nazwy odpowiednich czworokątów w mianowniku, (małymi literami) aby otrzymać zdania prawdziwe. Jeżeli P jest równoległobokiem, to jest to Tu uzupełnij. Jeżeli P jest prostokątem, to jest to Tu uzupełnij.
Podstawą ostrosłupa jest czworokąt P. Wszystkie ściany boczne tego ostrosłupa tworzą z podstawą kąty o równych miarach. Uzupełnij poniższe implikacje, wpisując nazwy odpowiednich czworokątów w mianowniku, (małymi literami) aby otrzymać zdania prawdziwe. Jeżeli P jest równoległobokiem, to jest to Tu uzupełnij. Jeżeli P jest prostokątem, to jest to Tu uzupełnij.
2
Ćwiczenie 14
RrxzWybKRpT2C
Zaznacz wszystkie poprawne odpowiedzi. Punkt S jest spodkiem wysokości ostrosłupa A B C W, w którym wysokości K W, przecinek, L W, przecinek, M W ścian bocznych mają równe długości. Wynika stąd, że: Możliwe odpowiedzi: 1. krawędzie A W, przecinek, B W, przecinek, C W mają tę samą długość., 2. trójkąty K S W, przecinek, L S W, przecinek, M S W są przystające., 3. punkt S jest środkiem okręgu wpisanego w trójkąt A B C.
Jeżeli wysokości ścian bocznych są tej samej długości, mają jeden wspólny koniec a pozostałe należą do jednej płaszczyzny, to wszystkie ściany boczne są nachylone do płaszczyzny podstawy pod tym samym kątem.
2
Ćwiczenie 15
W ostrosłupie prawidłowym trójkątnym pole powierzchni ściany bocznej wynosi , a krawędź podstawy ma długość . Cosinus kąta zawartego między dwiema ścianami bocznymi jest równy . Oblicz długość krawędzi bocznej tego ostrosłupa.
Oto szkic do zadania:
RDUYmUCquPg84
Ilustracja przedstawia ostrosłup prawidłowy trójkątny A B C W. Długość krawędzi podstawy tego ostrosłupa jest oznaczona literą a, długość krawędzi bocznej jest oznaczona literą b. Na krawędzi bocznej CW zaznaczono punkt D. W ostrosłupie kolorem różowym zaznaczono trójkąt ABD, odcinki BD i AD mają długość x, są prostopadłe do krawędzi ostrosłupa CW i zawierają się w płaszczyznach ścian bocznych. Bok AB jest także krawędzią podstawy ostrosłupa i ma długość a. Kąt pomiędzy odcinkami BD i AD w trójkącie ma miarę alfa.
Z twierdzenia cosinusów dla trójkąta otrzymujemy:
Z pola ściany bocznej możemy zatem obliczyć długość krawędzi bocznej:
.
3
Ćwiczenie 16
W ostrosłupie prawidłowym sześciokątnym o krawędzi podstawy długości kąt nachylenia ściany bocznej do płaszczyzny podstawy ma miarę . Oblicz długość krawędzi bocznej ostrosłupa.
Rozpatrzmy ostrosłup przyjmując następujące oznaczenia jego wierzchołków:
R1X8xKCXxKstx
Ilustracja przedstawia ostrosłup prawidłowy sześciokątny . Wysokość ostrosłupa upuszczona jest na spodek wysokości, oznaczony literą W. Wysokość ściany bocznej trójkąta upuszczona jest na krawędź AB w punkcie M. Kąt między wysokością tej ściany bocznej a płaszczyzną podstawy ma miarę . Kolorem różowym wyróżniono trójkąt .
Z trójkąta obliczamy wysokość ściany bocznej ostrosłupa:
Zatem z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta otrzymujemy długość krawędzi bocznej :
.
3
Ćwiczenie 17
Podstawą ostrosłupa jest prostokąt o polu . Dwie ściany boczne ostrosłupa są prostopadłe do płaszczyzny podstawy, a dwie pozostałe ściany boczne są nachylone do płaszczyzny podstawy pod kątami oraz . Oblicz wysokość ostrosłupa.
RH17c9vBO30vI
Ilustracja przedstawia ostrosłup czworokątny . Trójkąty oraz , będące ścianami bocznymi, są prostokątne. Kąty proste znajdują przy wierzchołku D. Kąt ma miarę , natomiast kąt .
Przyjmijmy oznaczenia: – wysokość ostrosłupa, , – długości krawędzi podstawy ostrosłupa.
Z trójkąta prostokątnego mamy , zatem .
Z trójkąta prostokątnego mamy , zatem .
Podstawiając do pola podstawy otrzymujemy , zatem .
1
Pokaż ćwiczenia:
1
Ćwiczenie 18
Na rysunku zaznaczono cztery kąty. Połącz nazwę kąta z jego opisem.
R10g3V9RtI29H
Ilustracja przedstawia ostrosłup o podstawie czworokąta o wierzchołkach A B C D oraz wierzchołku górnym ostrosłupa W. W ostrosłupie zaznaczono wysokość, której spodek podpisano literą S. W podstawie ostrosłupa zaznaczono jej przekątną DS. W ostrosłupie zaznaczono następujące kąt: kąt SWB podpisano literą alfa, kąt WBS podpisano literą beta, kąt WAB podpisano literą gamma, kąt CWD podpisano literą delta.
R19vWbb6C4H4W
alfa Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między dwiema sąsiednimi krawędziami bocznymi ostrosłupa., 2. Kąt między krawędzią podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa., 3. Kąt między wysokością a krawędzią boczną ostrosłupa., 4. Kąt między przekątną podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa. BETA Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między dwiema sąsiednimi krawędziami bocznymi ostrosłupa., 2. Kąt między krawędzią podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa., 3. Kąt między wysokością a krawędzią boczną ostrosłupa., 4. Kąt między przekątną podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa. GAMMA Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między dwiema sąsiednimi krawędziami bocznymi ostrosłupa., 2. Kąt między krawędzią podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa., 3. Kąt między wysokością a krawędzią boczną ostrosłupa., 4. Kąt między przekątną podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa. DELTA Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między dwiema sąsiednimi krawędziami bocznymi ostrosłupa., 2. Kąt między krawędzią podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa., 3. Kąt między wysokością a krawędzią boczną ostrosłupa., 4. Kąt między przekątną podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa.
alfa Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między dwiema sąsiednimi krawędziami bocznymi ostrosłupa., 2. Kąt między krawędzią podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa., 3. Kąt między wysokością a krawędzią boczną ostrosłupa., 4. Kąt między przekątną podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa. BETA Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między dwiema sąsiednimi krawędziami bocznymi ostrosłupa., 2. Kąt między krawędzią podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa., 3. Kąt między wysokością a krawędzią boczną ostrosłupa., 4. Kąt między przekątną podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa. GAMMA Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między dwiema sąsiednimi krawędziami bocznymi ostrosłupa., 2. Kąt między krawędzią podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa., 3. Kąt między wysokością a krawędzią boczną ostrosłupa., 4. Kąt między przekątną podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa. DELTA Możliwe odpowiedzi: 1. Kąt między dwiema sąsiednimi krawędziami bocznymi ostrosłupa., 2. Kąt między krawędzią podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa., 3. Kąt między wysokością a krawędzią boczną ostrosłupa., 4. Kąt między przekątną podstawy a krawędzią boczną ostrosłupa.
R1PmFs6douq9u1
Ćwiczenie 19
Uzupełnij tekst pojęciami umieszczonymi poniżej tak, aby otrzymać poprawną i logiczną wypowiedź: W ostrosłupie prawidłowym wszystkie krawędzie boczne są równej 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości i wszystkie kąty
płaskie ścian bocznych przy wierzchołku są równej 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości. Kąty te możemy nazwać kątami między sąsiednimi 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości bocznymi. Ich suma nie może przekroczyć miary 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości pełnego. Analogicznie kąt płaski 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości
bocznej przy podstawie ostrosłupa możemy opisać jako kąt między 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości boczną a krawędzią 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości
ostrosłupa.
Uzupełnij tekst pojęciami umieszczonymi poniżej tak, aby otrzymać poprawną i logiczną wypowiedź: W ostrosłupie prawidłowym wszystkie krawędzie boczne są równej 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości i wszystkie kąty
płaskie ścian bocznych przy wierzchołku są równej 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości. Kąty te możemy nazwać kątami między sąsiednimi 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości bocznymi. Ich suma nie może przekroczyć miary 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości pełnego. Analogicznie kąt płaski 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości
bocznej przy podstawie ostrosłupa możemy opisać jako kąt między 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości boczną a krawędzią 1. ściany, 2. krawędzią, 3. podstawy, 4. miary, 5. kąta, 6. krawędziami, 7. długości
ostrosłupa.
R1JeRaa2IAM171
Ćwiczenie 20
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
2
Ćwiczenie 21
Krawędź ostrosłupa o podstawie kwadratowej jest prostopadła do płaszczyzny podstawy. Tworzy ona z najdłuższą krawędzią boczną ostrosłupa kąt o mierze (patrz rysunek). Odcinek łączący punkt ze środkiem krawędzi ma długość .
R1Sc7P0VMyOT1
Ilustracja przedstawia ostrosłup, którego podstawą jest kwadrat o wierzchołkach A B C D, wierzchołek górny ostrosłupa podpisano literą W. W podstawie zaznaczono jej przekątną BD oraz wysokość, która pokrywa się z krawędzią boczną WB. Pomiędzy wysokością WB i przekątną podstawy BD zaznaczono kąt prosty. Pomiędzy krawędzią WB i krawędzią WD zaznaczono kat i podpisano go literą alfa.
R1I2R6WKBkZm3
Pole trójkąta B D W jest równe: Możliwe odpowiedzi: 1. Prawidłowa odpowiedź, 2. Nieprawidłowa odpowiedź A, 3. Nieprawidłowa odpowiedź B, 4. Nieprawidłowa odpowiedź B
Poprawna odpowiedź, to odpowiedź trzecia .
Zauważmy, że jeśli krawędź jest prostopadła do podstawy, to trójkąt W jest trójkątem prostokątnym. Przyjmijmy oznaczenia jak na rysunku:
R1DqX0wXjrZOS
Ilustracja przedstawia trójkąt prostokątny o wierzchołkach W B D, odcinek WB jest jedną z przyprostokątnych i został podpisany literą h, druga przyprostokątna BD jest podpisana literą m. Z wierzchołka B do przeciwprostokątnej WD poprowadzono docinek BM, który dzieli przeciwprostokątną na dwa odcinki WM i DM, każdy z odcinków jest podpisany litera a. Odcinek BM również jest podpisany literą A. Pomiędzy odcinkiem BW i odcinkiem DW zaznaczono kąt i podpisano go literą alfa.
Odcinek opisany w treści zadania, łączący wierzchołek ze środkiem przeciwległego boku, jest środkową trójkąta prostokątnego. Wynika stąd, że przeciwprostokątna tego trójkąta ma długość . Korzystając z definicji funkcji trygonometrycznych kąta ostrego w trójkącie prostokątnym, przy wprowadzonych oznaczeniach, otrzymamy:
oraz analogicznie:
.
Możemy już obliczyć pole trójkąta :
.
2
Ćwiczenie 22
Krawędź ostrosłupa o podstawie kwadratowej jest prostopadła do płaszczyzny podstawy. Tworzy ona z najdłuższą krawędzią boczną ostrosłupa kąt o mierze (patrz rysunek). Odległość punktu od krawędzi ostrosłupa jest równa .
Rsj0ixKMkRPRF
Ilustracja przedstawia ostrosłup, którego podstawą jest kwadrat o wierzchołkach A B C D, wierzchołek górny ostrosłupa podpisano literą W. W podstawie zaznaczono jej przekątną BD oraz wysokość, która pokrywa się z krawędzią boczną WD. Pomiędzy wysokością WD i przekątną podstawy BD zaznaczono kąt prosty. Pomiędzy krawędzią WD i krawędzią WB zaznaczono kat i podpisano go literą alfa.
Oblicz pole trójkąta .
Zauważmy, że jeśli krawędź jest prostopadła do podstawy, to trójkąt jest trójkątem prostokątnym. Przyjmijmy oznaczenia jak na rysunku:
RC33CjNjR3VXg
Ilustracja przedstawia trójkąt prostokątny o wierzchołkach W B D, odcinek WD jest jedną z przyprostokątnych i został podpisany literą h, druga przyprostokątna DB jest podpisana literą m. Z wierzchołka D na przeciwprostokątną WB upuszczono wysokość DE, która dzieli przeciwprostokątną na dwa odcinki WE i BE. Odcinek DE jest pod kątem prostym do przeciwprostokątnej WB. Odcinek DE jest podpisany literą a. Pomiędzy odcinkiem BW i odcinkiem DW zaznaczono kąt i podpisano go literą alfa.
Odcinek opisany w treści zadania, łączy wierzchołek z krawędzią ostrosłupa pod kątem prostym. Korzystając z definicji funkcji trygonometrycznych kąta ostrego w trójkącie prostokątnym , przy wprowadzonych oznaczeniach, otrzymamy:
oraz analogicznie dla trójkąta mamy:
Możemy już obliczyć pole trójkąta W :
.
2
Ćwiczenie 23
Dany jest sześcian . Rozpatrzmy ostrosłup , gdzie punkt jest środkiem krawędzi . Oblicz miary kątów płaskich wszystkich ścian tego ostrosłupa.
RPpT4XSEVDbtZ
Ilustracja przedstawia sześcian, którego dolna podstawa ma wierzchołki A B C D, a górna podstawa ma wierzchołki oraz . W sześcian wpisano trójkąt o wierzchołkach A C S, przy czym punkt S jest środkiem odcinka D .
Po pierwsze zauważmy, że z własności sześcianu i definicji naszego ostrosłupa wynika, że ma on w podstawie trójkąt równoramienny o kątach wewnętrznych , , .
Dwie przystające ściany boczne prostopadłe do płaszczyzny podstawy mają przyprostokątne pozostające w stosunku . Oznacza to, że tangens kąta między dłuższą krawędzią boczną a krótszą krawędzią podstwawy tego ostrosłupa jest równy . Stąd kąty wewnętrzne tych ścian bocznych ostrosłupa to około , , .
Pozostała do zbadania ściana boczna , która jest trójkątem równoramiennym. Jego podstawą jest przekątna kwadratu o boku , stąd .
Z twierdzenia Pitagorasa dla możemy obliczyć:
.
Z twierdzenia cosinusów dla trójkąta wyznaczymy miarę kąta płaskiego przy wierzchołku ostrosłupa:
Finalnie kąty płaskie ostatniej ściany ostrosłupa są równe w przybliżeniu: , , .
3
Ćwiczenie 24
Dany jest ostrosłup prosty, którego podstawą jest prostokąt o bokach długości i . Wysokość tego ostrosłupa jest o większa od długości przekątnej podstawy. Oblicz różnicę między miarą kąta jaki tworzy krawędź boczna ostrosłupa z przekątną podstawy a miarą kąta jaki tworzy ta krawędź boczna z dłuższą krawędzią podstawy.
Rozpatrzmy ostrosłup przyjmując następujące oznaczenia jego wierzchołków:
RT8HdJpkcyXeU
Ilustracja przedstawia ostrosłup o podstawie prostokąta, którego wierzchołki opisano A B C D, a wierzchołek górny ostrosłupa podpisano literą W. W ostrosłupie zaznaczono wysokość, spodek wysokości podpisano literą S. W podstawie ostrosłupa zaznaczono jej obie prostokątne. Między wysokością WS a jedną z przekątnych zaznaczono kąt prosty. Pomiędzy krawędzią boczną WC a przekątną podstawy AC zaznaczono kąt alfa. Pomiędzy krawędzią boczną WC a krawędzią podstawy zaznaczono kąt beta.
Z trójkąta korzystając z twierdzenia Pitagorasa, obliczamy długość przekątnej podstawy ostrosłupa:
.
Oznacza to, że wysokość ostrosłupa ma długość .
Dany ostrosłup jest prosty, zatem spodek wysokości tego ostrosłupa jest punktem przecięcia przekątnych podstawy, a wszystkie krawędzie boczne ostrosłupa są równej długości. Obliczymy zatem długość krawędzi bocznej ostrosłupa, w tym celu wykorzystamy twierdzenie Pitagorasa w trójkącie :
Z definicji funkcji trygonometrycznych w trójkącie prostokątnym wyznaczymy miarę kąta między krawędzią boczną a przekątną podstawy:
Następnie korzystając z twierdzenia cosinusów w trójkącie możemy obliczyć miarę kąta między krawędzią boczną a dłuższą krawędzią podstawy ostrosłupa:
Możemy zatem zauważyć, że różnica między kątami opisanymi w zadaniu to różnica około jednego stopnia.
3
Ćwiczenie 25
W ostrosłupie trójkątnym krawędź jest prostopadła do płaszczyzny podstawy i kąty oraz są proste (zobacz rysunek). Udowodnij, że .
R28YrUhbHKYud
Ilustracja przedstawia ostrosłup o podstawie trójkąta, którego wierzchołki to A B C, wierzchołek górny ostrosłupa podpisano literą D. Krawędź boczna CD jest pod kątem prostym do krawędzi podstawy BC. Z wierzchołka C poprowadzono linią przerywaną odcinek, który ma swój punkt końcowy w punkcie E, który leży na krawędzi podstawy AB. Pomiędzy krawędzią podstawy AC a krawędzią boczną AD zaznaczono kąt alfa. Pomiędzy krawędzią podstawy CB a krawędzią BD zaznaczono kąt beta. Pomiędzy odcinkiem CE a odcinkiem DE zaznaczono kąt gamma.
Aby wykazać prawdziwość równości z zadania, osobno przekształcimy stronę lewą, osobno stronę prawą równości, doprowadzając je do tej samej postaci.
Przyjmijmy oznaczenia dla długości krawędzi ostrosłupa: , , , . Korzystając z faktu, że ściany boczne ostrosłupa oraz są trójkątami prostokątnymi możemy lewą stronę równości przekształcić do postaci:
.
Aby przekształcić stronę prawą równości wykorzystamy metodę porównywania pól. Ściana ostrosłupa jest trójkątem prostokątnym, zatem jej pole można obliczyć na dwa sposoby:
,
gdzie jest długością odcinka .
Ponieważ dodatkowo z trójkąta prostokątnego mamy równość , to podstawiając za otrzymamy w równości pól:
.
Stąd już łatwo wynika, że
.
Mamy zatem inny zapis prawej strony równości z tezy zadania:
,
a zatem , co należało wykazać.
Słownik
kąt między prostą a płaszczyzną
kąt między prostą a płaszczyzną
kąt między prostą a jej rzutem prostopadłym na daną płaszczyznę
kąt między płaszczyznami (kąt dwuścienny)
kąt między płaszczyznami (kąt dwuścienny)
każda z dwóch części przestrzeni, na jakie dzielą ją dwie półpłaszczyzny, nazywane ścianami kąta dwuściennego, mające wspólną krawędź nazywaną krawędzią kąta dwuściennego, wraz z punktami każdej półpłaszczyzny
twierdzenie cosinusów
twierdzenie cosinusów
twierdzenie określające związek między kątem wewnętrznym trójkąta i bokami tego trójkąta:
w dowolnym trójkącie kwadrat długości jednego z boków jest równy sumie kwadratów długości pozostałych dwóch boków pomniejszonej o podwojony iloczyn tych boków i cosinusa kąta między nimi zawartego
ostrosłup prawidłowy
ostrosłup prawidłowy
ostrosłup prosty, którego podstawa jest wielokątem foremnym
kąt środkowy wielokąta foremnego
kąt środkowy wielokąta foremnego
kąt, którego wierzchołkiem jest środek okręgu opisanego na tym wielokącie, a ramiona zawierają promienie tego okręgu poprowadzone do dwóch sąsiednich wierzchołków wielokąta
kąt między płaszczyznami (kąt dwuścienny)
kąt między płaszczyznami (kąt dwuścienny)
każda z dwóch części przestrzeni, na jakie dzielą ją dwie półpłaszczyzny, nazywane ścianami kąta dwuściennego, mające wspólną krawędź nazywaną krawędzią kąta dwuściennego, wraz z punktami każdej półpłaszczyzny
kąt liniowy kąta dwuściennego
kąt liniowy kąta dwuściennego
kątem liniowym kąta dwuściennego nazywa się kąt płaski będący częścią wspólną tego kąta dwuściennego oraz płaszczyzny prostopadłej do jego krawędzi
miara kąta liniowego kąta dwuściennego
miara kąta liniowego kąta dwuściennego
miarą kąta dwuściennego nazywa się miarę jego dowolnego kąta liniowego (wszystkie są przystające)
twierdzenie cosinusów
twierdzenie cosinusów
twierdzenie określające związek między kątem wewnętrznym trójkąta i bokami tego trójkąta:
w dowolnym trójkącie kwadrat długości jednego z boków jest równy sumie kwadratów długości pozostałych dwóch boków pomniejszonej o podwojony iloczyn tych boków i cosinusa kąta między nimi zawartego
ostrosłup prawidłowy
ostrosłup prawidłowy
ostrosłupem prawidłowym nazywamy taki ostrosłup prosty, którego podstawa jest wielokątem foremnym
ostrosłup prosty
ostrosłup prosty
ostrosłupem prostym nazywamy taki ostrosłup, którego wszystkie krawędzie boczne są tej samej długości
wzór Herona
wzór Herona
wzór pozwalający obliczyć pole dowolnego trójkąta, jeżeli znamy długości wszystkich boków tego trójkąta
Jeżeli boki trójkąta są odpowiednio równe , , , a przez oznaczymy połowę obwodu tego trójkąta, to pole tego trójkąta jest równe