Komunikowanie społeczne
Wizerunek państwa w polityce międzynarodowej
Zdefiniujesz pojęcie polityki zagranicznej.
Scharakteryzujesz subiektywne i obiektywne determinanty polityki zagranicznej.
Ocenisz pozycję państw na arenie międzynarodowej.
Wskażesz czynniki międzynarodowe determinujące znaczenie państw na arenie międzynarodowej.
Polityka zagraniczna państwa to zarówno stosunki dwustronne z państwami sąsiadującymi, jak i strategiczne sojusze oraz realizacja polityki gospodarczej i bezpieczeństwa dzięki współpracy w ramach organizacji międzynarodowych. Na kształt polityki zagranicznej mają wpływ zarówno interesy obywateli danego państwa, które możemy traktować jako determinanty subiektywne, złożone ze zdefiniowanych przez władzę interesów państwa i obywateli, jak i skuteczność działań rządzących. Nie można jednak zapominać również o determinantach obiektywnych, ponieważ każda polityka i relacje między państwami dzieją się w środowisku międzynarodowym, na które poza interesami państw mają również wpływ takie czynniki, jak środowisko, klimat, relacje gospodarcze.
Czym jest polityka zagraniczna?
Niewątpliwie przyjęcie właściwego podziału determinant nie jest rzeczą łatwą. Z tego punktu widzenia zakładamy podział na:
uwarunkowania wewnętrzne (krajowe);
uwarunkowania środowiska zewnętrznego (międzynarodowe).
Inny podział proponują naukowcy amerykańscy, którzy dodatkowo wyróżniają:
sferę psychologiczną (percepcji, wyobrażeń, ocen i oczekiwań);
sferę operacyjną rzeczywistości.
Podział taki został przyjęty na podstawie badań Herolda i Margaret Sprout. Niemniej przyjęta przez badaczy metoda przysparza wielu problemów w rozdzieleniu sfery psychologicznej i rzeczywistej. Na początku lat 70. XX wieku amerykański teoretyk James Rosenau zaproponował trzy sposoby analizy:
wertykalny;
horyzontalny;
diagonalny.
Pierwszy sposób zakłada, że działania państwa na arenie międzynarodowej są wynikiem, kontynuacją i rozszerzeniem działań z przeszłości. Drugi sposób zakłada uwzględnienie różnych przesłanek, istniejących w danym momencie. Jeżeli w badaniu okaże się, że takie przesłanki nie wyjaśniają w sposób czytelny uwarunkowań polityki zagranicznej, wówczas należy połączyć sposoby wertykalny i horyzontalny, co w terminologii Rosenau określa się jako system diagonalny – zatem ujęcie obecnej sytuacji, wraz ze spojrzeniem na historię, będzie bardzo użyteczne.
Uwarunkowania wewnętrzne obiektywne
Do wewnętrznych uwarunkowań o charakterze obiektywnym możemy zaliczyć następujące:
Środowisko geograficzne
Środowisko geograficzne Stanów Zjednoczonych i Chiśkiej Republiki Ludowej w zdecydowany sposób wpływa na kreowaną przez te państwa politykę zagraniczną.
Stany Zjednoczone, położone w zachodniej hemisferze, będą koncentrowały się na wzmacnianiu współpracy z sąsiadami i na polityce transatlantyckiej (działalność w ramach NATO i NAFTA).
Z kolei z punktu widzenia Pekinu zawieranie wielostronnych sojuszy będzie koncentrowało się wokół np. państw Azji Środkowej i Rosji, czego przykładem jest udział Chin w takich organizacjach, jak Szanghajska Organizacja Współpracy.
Ponadto ważnym czynnikiem geograficznym będzie wyznaczenie granic. Każde z państw będzie dążyło do ustalenia neutralnych, korzystnych dla siebie granic.
Potencjał ludnościowy
W zdecydowany sposób na politykę zagraniczną Chin będzie wpływała duża liczba obywateli (1,3 mld) i struktura demograficzna. Jeżeli w zachodniej prowincji Xinjiang powstaną grupy przestępcze powiązane z Ujgurami w Kazachstanie czy Tadżykistanie, wówczas chińska dyplomacja będzie dążyła do dwustronnych lub wielostronnych układów zapewniających koordynację wspólnych akcji antyprzestępczych. Podobnie sytuacja będzie wyglądała w Stanach Zjednoczonych. Stany południowe, licznie zamieszkane przez obywateli Meksyku, często zorganizowanych w grupy przestępcze, będą prowadziły do porozumień z rządem meksykańskim w sprawie ściślejszej kontroli granicznej.
Potencjał gospodarczy i naukowo‑techniczny
Porównanie potencjałów gospodarczych Chin i Stanów Zjednoczonych napotyka na poważne problemy natury metodologicznej. Jeżeli weźmiemy pod uwagę wzrost gospodarczy oraz skalę inwestycji zagranicznych, Chiny nie mają na świecie konkurencji. Jeżeli jednak weźmiemy pod uwagę potencjał technologiczny, zdecydowanie wypada on korzystniej w przypadku Stanów Zjednoczonych. Dlatego USA mogą aktywnie angażować się w światową politykę, Chiny natomiast pozostają tylko mocarstwem regionalnym. W Stanach Zjednoczonych kierowanie polityką zagraniczną, podobnie jak w Chinach, wkomponowane jest w system polityczny. Podczas gdy w USA politykę prowadzi się tylko na szczeblu państwowym, w Chinach występuje ona na dwóch szczeblach – państwowym i partyjnym. W Komunistycznej Partii Chin występuje specjalny Wydział Spraw Zagranicznych, który prowadzi politykę skoordynowaną z Ministerstwem Spraw Zagranicznych Chińskiej Republiki Ludowej. W USA z powodu oddzielności aparatu partyjnego i państwowego taki proces nie występuje.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.
Polityka zagraniczna – uwarunkowania i instrumentyNajbardziej dynamiczny charakter mają uwarunkowania ekonomiczne, w których mieszczą się bogactwa naturalne, ogólny potencjał gospodarczy, poziom rozwoju, zaawansowanie technologiczne, typ ustroju i polityki gospodarczej, polityka pieniężna, inwestycje i handel zagraniczny, przynależność do określonych ugrupowań gospodarczych. Potencjał, struktura i dynamika gospodarki pozwalają nierzadko przełamywać niedostatek lub „mankamenty” innych czynników. Górzysta i uboga w przeszłości Szwajcaria stała się potęgą finansową oraz w przemyśle precyzyjnym. Niewielkie i pustynne terytorium Izraela Żydzi zamienili w kraj dobrobytu, zaawansowanych technologii oraz eksportujący żywność na rynki europejskie. Chociaż Federacja Rosyjska posiada największe na świecie terytorium oraz największe zasoby naturalne jest krajem gospodarczo słabo rozwiniętym, gdzie dziesiątki milionów ludzi żyją w ubóstwie, a silne uzależnienie od kapitału obcego ogranicza politykę zagraniczną Moskwy (i to pomimo mocarstwowego potencjału nuklearnego i własnego programu kosmicznego). Jest to spuścizna po ustroju politycznym i gospodarczym komunistycznego ZSRR.
Źródło: Polityka zagraniczna – uwarunkowania i instrumenty, dostępny w internecie: stosunki-miedzynarodowe.pl [dostęp 1.10.2020].
Wewnętrzne determinanty subiektywne
Najistotniejsze wewnętrzne determinanty o charakterze subiektywnym to:
W przypadku Pekinu zachodzące zmiany są wynikiem westernizacji myślenia o świecie zewnętrznym oraz aktualnego układu w chińskim kierownictwie. Przykładem tego może być odłożenie koncepcji pokojowego wzrastania na rzecz pozostania przy starych koncepcjach pokoju i rozwoju., Jakość i aktywność dyplomacji Z pewnością dużą rolę odgrywa tu organizacja aparatu administracyjnego odpowiedzialnego za politykę zagraniczną. Przywołując historyczne doświadczenia Chin, należy zauważyć, że anarchia wewnętrzna doby rewolucji kulturalnej rzutowała na funkcjonowanie chińskich przedstawicielstw zagranicznych. Rewolucyjnie nastawieni dyplomaci byli wydalani z państw trzecich i w ten sposób Chiny nie miały swoich reprezentantów w tych państwach.
Uwarunkowania międzynarodowe obiektywne
Do obiektywnych uwarunkowań zewnętrznych zaliczamy trzy podstawowe determinanty:
Przykładowo, jeśli w Nepalu rozpocznie się działalność partyzancka, mająca na celu oswobodzenie Tybetu, chińskie władze będą z pewnością interweniowały w Kathmandu. Ponadto władze w Pekinie mogą wysyłać nowe oddziały w celu wzmocnienia granic. Realna sytuacja zagrożenia Chin miała miejsce na przełomie lat 60. i 70. XX wieku, kiedy ZSRS wzmacniał liczebnie oddziały Armii Czerwonej na północnych granicach Chin. W konsekwencji, mimo korespondencji dyplomatycznej, doszło do zbrojnego konfliktu na wyspie Zhenbao‑Damanskijw marcu 1969 r. W przypadku Stanów Zjednoczonych wariant geograficzny nie odgrywa zbyt wielkiej roli. Przykładem tego jest chociażby interwencja w Afganistanie i Iraku po atakach terrorystycznych na WTC.
W omawianym przypadku Stany Zjednoczone działają w skali globalnej, chociażby na forum różnych organizacji międzynarodowych. Podobnie Chiny, jednak ich pozycja jest słabsza z powodu uwarunkowań wewnętrznych. Oba państwa są członkami stałymi Rady Bezpieczeństwa ONZ i w ramach jej działania mają prawo weta, co daje im realny wpływ na decyzję tego organu.
Należy wziąć pod uwagę stan bilateralnych umów oraz wielostronne traktaty sojusznicze. Zdecydowaną przewagę mają tutaj Stany Zjednoczone, będące członkiem NATO. Chiny, które dopiero wchodzą na arenę międzynarodową, próbują zapewnić sobie coraz silniejszą pozycję przez udział w organizacjach międzynarodowych, takich jak ASEAN czy Szanghajska Organizacja Współpracy.
Uwarunkowania międzynarodowe subiektywne
Do zewnętrznych uwarunkowań subiektywnych zaliczamy:
Jest ona kształtowana na podstawie obserwacji wszystkich innych uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych. W tym procesie powstaje wizerunek państwa. Przykładem może tu być wizerunek Polski w Europie Zachodniej przed przystąpieniem do Unii Europejskiej. Polacy postrzegani byli przez społeczność kontynentu jako państwo hamujące proces integracji oraz naród przywiązany do własnej historii. W przypadku Bułgarii na jej wizerunek podczas starań o przyjęcie do grona członków UE wpływ miały słowa Władimira Czyżowa, ambasadora Rosji przy Unii. Stwierdził on, że Bułgaria będzie koniem trojańskim jego kraju w UE.
Powstają na bazie historycznych i cywilizacyjnych doświadczeń, tworzą ważny element w formułowaniu celów na arenie międzynarodowej.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.
Polityka bezpieczeństwaZwykło się mówić, że litewska polityka bezpieczeństwa jest euroatlantycka, oparta o członkostwo naszego kraju w Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO). To jest najważniejszym gwarantem naszego bezpieczeństwa, jednak sama polityka bezpieczeństwa zewnętrznego jest znacznie bardziej szeroka. Litwa również aktywnie działa w ramach Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony, jest członkiem Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE), uczestnikiem wielu umów i konwencji, które przyczyniają się do zwiększenia bezpieczeństwa i stabilności.
Litwa stała się członkiem NATO i Unii Europejskiej w czasie, gdy w systemie bezpieczeństwa transatlantyckiego zachodzą istotne zmiany. Pozwala to jej wspólnie z innymi sojusznikami aktywnie uczestniczyć w procesie określania nowej definicji NATO i tworzeniu Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony. Z innej strony, członkostwo w organizacjach europejskich i euroatlantyckich zapewnienia polityce bezpieczeństwa zewnętrznego Litwy takie możliwości i dźwignie, których wcześniej nie posiadaliśmy. Należyte ich wykorzystanie – to codzienna praca dyplomatów pracujących w dziedzinie polityki bezpieczeństwa.
Źródło: Polityka bezpieczeństwa, 24.11.2015, dostępny w internecie: urm.lt [dostęp 1.10.2020].
Wizerunek Polski na arenie międzynarodowej w kontekście członkostwa w Unii Europejskiej.
Zamieszczony poniżej film przedstawi Ci jakie znaczenie dla wizerunku Polski ma przynależność naszego kraju do Unii Europejskiej.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1H85q5XsebhX
Film opowiada o korzyściach płynących z członkostwa Polski w Unii Europejskiej w kontekście polityki zagranicznej.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.
Strategia Polskiej Polityki Zagranicznej 2017–2021Do globalnego osłabienia autorytetu Zachodu doszło na tle dynamicznego rozwoju świata niezachodniego oraz głębokich przemian cywilizacyjnych związanych z rewolucją cyfrową, gwałtowną urbanizacją, zmianami demograficznymi i migracjami. Unia Europejska i Stany Zjednoczone nadal pozostają globalnymi potęgami gospodarczymi i politycznymi, jednak krajobraz ulega zmianom. Wzrost współzależności pomiędzy różnymi regionami świata, szybkość i głębokość zmian cywilizacyjnych stwarzają grunt pod coraz silniejszą konkurencję gospodarczą między państwami i pod rywalizację polityczną mocarstw. Wydarzenia, które mają miejsce w odległych punktach globu – w Azji, Afryce, Ameryce Łacińskiej – już dzisiaj silnie oddziałują na położenie Europy, w tym Polski. W miarę upływu czasu tendencja ta będzie się nasilać, niosąc z sobą zjawiska zarówno pozytywne, takie choćby jak globalne porozumienia handlowe czy zacieśnianie więzi gospodarczych, jak i negatywne – konflikty zbrojne i napięcia polityczne.
Źródło: Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Strategia Polskiej Polityki Zagranicznej 2017–2021, s. 4.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.
Uwarunkowania polityki zagranicznej Polski w strefie euroatlantyckiejUwarunkowania polityki zagranicznej państw można podzielić na wewnętrzne i zewnętrzne (międzynarodowe), a w ramach tych dwóch grup na obiektywne i subiektywne. Wewnętrzne uwarunkowania obiektywne polityki zagranicznej Polski obejmują w miarę stałe charakterystyki państwa polskiego jako podmiotu prowadzącego politykę zagraniczną, takie jak: położenie geograficzne i geopolityczne, potencjał demograficzny, gospodarczy, naukowo‑techniczny i militarny oraz system polityczny. Natomiast w grupie uwarunkowań wewnętrznych subiektywnych należy uwzględnić percepcję środowiska międzynarodowego przez społeczeństwo, media i polityków, reprezentowane koncepcje polityki zagranicznej przez różne siły polityczne oraz jakość i aktywność własnej służby zagranicznej i dyplomacji. Jako uwarunkowania zewnętrzne o charakterze obiektywnym można będzie potraktować: trendy ewolucji sytuacji międzynarodowej wokół Polski, pozycję międzynarodową Polski oraz umowne powiązania z innymi państwami i obowiązujące prawo międzynarodowe. Ostatnią grupę stanowią uwarunkowania zewnętrzne (międzynarodowe) subiektywne, takie jak: postrzeganie Polski i Polaków przez otoczenie międzynarodowe, koncepcje polityki zagranicznej innych państw adresowane do lub dotyczące Polski, oraz jakość i aktywność służby zagranicznej i dyplomacji innych państw, z którymi Polska utrzymuje stosunki.
Źródło: Ryszard Zięba, Uwarunkowania polityki zagranicznej Polski w strefie euroatlantyckiej, [w:] tegoż, Polityka zagraniczna Polski w strefie euroatlantyckiej, Warszawa 2013.
Podsumowanie
Prowadzenie polityki zagranicznej jest konieczne dla sprawnego funkcjonowania państwa na arenie międzynarodowej. Jej zadaniem jest formułowanie i realizowanie najważniejszych celów i interesów państwa w stosunkach z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi.
Uczestnicy stosunków międzynarodowych to bardzo zróżnicowana grupa. Począwszy od państwa jako podstawowego ogniwa relacji politycznych, a skończywszy na organizacjach międzynarodowych czy prywatnych. Przedstawienie tych uczestników – państw, narodów, organizacji pozarządowych oraz opinii publicznej daje pełny obraz politycznego układu w stosunkach światowych.
Każde państwo stara się osiągnąć cele, które wynikają z jego konstytucji i funkcji, jakie ma do zrealizowania i zarazem stworzyć swój jak najlepszy wizerunek na arenie międzynarodowej.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.
Polityka zagraniczna: cele, instrumenty i osiągnięcia28 czerwca 2016 r. Wysoka Przedstawiciel przedstawiła Radzie Europejskiej globalną strategię UE w dziedzinie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Skupiająca się na bezpieczeństwie, aspirująca do strategicznej niezależności i charakteryzująca się pryncypialnym, choć pragmatycznym podejściem do sąsiedztwa Europy globalna strategia UE oznacza istotną zmianę sposobu myślenia w porównaniu z europejską strategią bezpieczeństwa z 2003 r. W globalnej strategii UE określono pięć priorytetów w dziedzinie polityki zagranicznej UE:
bezpieczeństwo naszej Unii,
odporność państw i społeczeństw na wschód i na południe od UE,
zintegrowane podejście do sytuacji konfliktowych,
łady regionalne oparte na współpracy;
globalne rządzenie w XXI wieku.
Źródło: Polityka zagraniczna: cele, instrumenty i osiągnięcia, dostępny w internecie: europarl.europa.eu [dostęp 1.10.2020].
Polityka zagraniczna Unii Europejskiej... Możliwe odpowiedzi: 1. oparta jest na budowaniu współpracy z państwami sąsiadującymi z UE., 2. jest strategią globalną, uzależniającą bezpieczeństwo państw UE od stabilizacji globalnej., 3. jest sumą polityk zagranicznych państw członkowskich., 4. polega na mediowaniu Wysokiego Przedstawiciela UE w rozwiązywaniu konfliktów lokalnych.
Słownik
(ang. Association of South‑East Asian Nations – Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo‑Wschodniej); organizacja polityczno‑gospodarcza, powstała na gruzach Association of South‑East Asia, utworzonej przez Malezję, Filipiny i Tajlandię w 1961 r.; celami działania organizacji są:
przyspieszanie wzrostu ekonomicznego, rozwoju socjalnego i kulturalnego w regionie: fundacja ma budować pokojową i dobrze współpracującą wspólnotę narodów południowoazjatyckich;
promowanie regionalnego pokoju i stabilizacji przez trwałe respektowanie sprawiedliwości i reguł prawa w stosunkach między krajami w regionie i dochowywanie zasad Karty Narodów Zjednoczonych
(ang. North American Free Trade Agreement – Północnoamerykańska Strefa Wolnego Handlu); umowa zawarta między Stanami Zjednoczonymi, Kanadą i Meksykiem, tworząca między tymi państwami strefę wolnego handlu; od 2020 r. zastąpiona przez USMCA
(ang. North Atlantic Treaty Organization – Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego); potocznie Sojusz Północnoatlantycki lub (zwłaszcza dawniej) Pakt Północnoatlantycki – układ wojskowy zawarty 24 sierpnia 1949 r.
rodzaj sztuki rządzenia państwem, której celem jest dobro wspólne
(ang. Shanghai Cooperation Organisation); regionalna organizacja międzynarodowa, powołana 15 czerwca 2001 r. przez Rosję, Chiny, Kazachstan, Kirgistan i Tadżykistan, w 2001 r. dołączył do niej Uzbekistan, natomiast w 2017 r. szeregi organizacji zasiliły Indie i Pakistan; celami działania organizacji są:
współdziałanie w celu utrzymania w regionie pokoju, bezpieczeństwa i stabilności;
rozwój efektywnej współpracy w obszarach handlu, polityki, gospodarki, kultury, nauki, edukacji, ochrony środowiska, transportu itd.;
budowanie i promocja nowego politycznego i ekonomicznego porządku międzynarodowego na zasadach demokracji i sprawiedliwości