Sejm Rzeczypospolitej Polskiej - spacer wirtualny

Zdjęcie przedstawia gmach sejmu, następnie pojawia się tekst. Po odczytaniu, którego przechodzimy do kolejnych elementów spaceru.

W Polsce przedrozbiorowej miejscem obrad Sejmu były siedziby królewskie. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku zaczęto szukać nowego, samodzielnego gmachu dla odradzającego się polskiego sejmu. Brano pod uwagę kilka siedzib, jednak ostatecznie postanowiono zaadoptować budynek dawnej średniej szkoły żeńskiej Instytutu Aleksandryjsko‑Maryjskiego przy ul. Wiejskiej w Warszawie. Ta antypolska szkoła została kilka lat wcześniej ewakuowana do Rosji.

Rozpoczęto przebudowę budynku i już 10 lutego 1919 roku odbyło się w nim pierwsze posiedzenie Sejmu II Rzeczypospolitej, kilka dni później uchwalano Małą Konstytucję, a Józefowi Piłsudskiemu przyznano tytuł Naczelnika Państwa.

W 1925 roku rozpoczęła się rozbudowa budynku sejmu według projektu Kazimierza Skórewicza. Dobudowano amfiteatralną Salę Posiedzeń oraz Dom Poselski.

Wojna poważnie uszkodziła sejmowe zabudowania, nieznacznie ucierpiał jedynie Dom Poselski. Do końca 1947 roku wyburzono XIX‑wieczne budynki i odbudowano Salę Posiedzeń.

Zaprojektowanie nowego kompleksu sejmowego powierzono znanemu architektowi, Bohdanowi Pniewskiemu. W latach 1949‑1952 powstały nawiązujące do architektury renesansu budynki obłożone białym piaskowcem.

Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej

Zwiedzanie budynku Sejmu powinno rozpoczynać oddanie hołdu żołnierzom Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego. Usytuowanie pomnika w pobliżu parlamentu podkreśla ciągłość państwa polskiego, którego najważniejsze instytucje, pomimo okupacji, ani na jeden dzień nie przerwały swojej działalności. Abstrakcyjna forma pomnika – wysoki na 32 metry obelisk – nie narzuca jednej interpretacji. Każdy może pokusić się o własną. Dumnie wygląda na nim kotwica, znak Polski Walczącej, który w czasie okupacji i powstania dodawał otuchy, był świadectwem Polski, która się nie poddała. Obok, na wykonanych ze strzegomskiego marmuru tablicach umieszczono nazwy wszystkich instytucji i przywódców Polski Podziemnej.

Laski marszałkowskie

Tuż przy wejściu do Sejmu znajduje się gablota z dawnymi laskami marszałkowskimi. Miały one od zawsze dwojakie przeznaczenie: z jednej strony symboliczne – jako znak władzy i godności marszałka, z drugiej strony praktyczne – uderzając laską w podłogę, marszałek starał się uspokoić zbyt rozdyskutowanych posłów. „Dzień cały nieszczęśliwy był, bo trzy laski marszałkowskie złamały się, gdy nimi bił o ziemię, aby się uciszyli” – opisywał pisarz i publicysta Stanisław Konarski w dziele „O skutecznym rad sposobie”. Nic więc dziwnego, że tak niewiele lasek zachowało się do naszych czasów. Dziś trzykrotne uderzenie laską marszałkowską w podłogę otwiera i zamyka obrady Sejmu i Senatu. Obok gabloty znajduje się tablica upamiętniająca wizytę papieża Jana Pawła II w polskim parlamencie 11 czerwca 1999 roku.

Sala Kolumnowa - wejście

Ta olbrzymia, prostokątna sala o powierzchni 600mIndeks górny 2² nazwę zawdzięcza dwóm rzędom kolumn. Zachwyca niezwykłą posadzką zdobioną rozetami z wielobarwnych marmurów i ich odbiciem w postaci stiukowych ozdób na suficie. Charakterystycznym elementem wnętrza są kryształowe kandelabry. Po przywróceniu senatu w 1989 roku przez dwa lata Sala Kolumnowa była miejscem obrad izby wyższej parlamentu.

Tablice pamiątkowe

Z drugiej strony hallu (na pierwszym piętrze) znajdują się tablice ku czci poległych w czasie II wojny światowej parlamentarzystów: „Sejm Rzeczypospolitej oddaje głęboki hołd swoim poprzednikom, posłom II Rzeczypospolitej, którzy oddali życie za Polskę”. Na sąsiedniej ścianie znajduje się tablica upamiętniająca marszałka Sejmu, Macieja Płażyńskiego i 18 parlamentarzystów, zginęli tragicznie w katastrofie smoleńskiej.

Sala Posiedzeń - transmisje tv

Z prawej strony sejmowego balkonu (stojąc przodem do mównicy) ulokowali się operatorzy telewizyjni. To z tego miejsca najczęściej filmowane są debaty poselskie. Wyjście najbliższymi drzwiami przenosi nas w strefę niemal całkowicie opanowaną przez dziennikarzy. Tu na kanapie czekają oni na wypowiedzi posłów, konferencje prasowe, przygotowują relacje. To najlepszy punkt obserwacyjny, pozwala dostrzec, czy korytarzem sejmowym lub głównym wejściem wchodzi poseł, którego wypowiedź w tym dniu byłaby interesująca. Do budynku Senatu można przejść okazałym korytarzem. Po obu jego stronach usytuowane są sale, w których obradują komisje sejmowe. Noszą one imiona marszałków Sejmu: Wojciecha Trąmpczyńskiego, Ignacego Daszyńskiego, Macieja Rataja. W górnym hallu, przy barierce, organizowane są konferencje prasowe, najczęściej ad hoc, w celu skomentowania wydarzenia, odniesienia się do zarzutów. Posłowie mają wówczas za plecami wspaniałą panoramę. Widać przestrzeń podzieloną smukłymi kolumnami, charakterystyczną marmurową posadzkę, okazałe schody z ozdobną balustradą zakończoną mosiężną poręczą w kształcie węża.

Sala Posiedzeń

Sala Posiedzeń powstawała przez niemal trzy lata, od maja 1925 r. do marca 1928 r. Projektant Kazimierz Skórewicz doglądał wykonania wszystkich szczegółów wystroju. Kształt sali, zdobiące ją marmury, imponujące kolumny podtrzymujące sklepienie i wspaniały sufit ze świetlikiem najlepiej podziwiać właśnie z wysokości pierwszego piętra, czyli z balkonu dla gości i dziennikarzy. Warto powędrować na miejsce przeznaczone dla prezydenta RP (usytuowane z lewej strony, jeśli stoimy przodem do mównicy). Tu zasiada pierwsza osoba w państwie, kiedy przysłuchuje się ważnym debatom lub słucha przemówień zaproszonych gości, na przykład w 1994 roku Billa Clintona, prezydenta Stanów Zjednoczonych, a w czerwcu 1999 roku - papieża Jana Pawła II.

Sala Posiedzeń - wejście dla rządu

Przedstawiciele rządu mogą obserwować obrady Sejmu z niewielkiego podwyższenia. Ich ławy znajdują się blisko mównicy z lewej strony (jeśli stoimy do niej przodem), tak aby mogli szybko się na niej znaleźć oraz odpowiedzieć na pytania i interpelacje posłów.

Sala Posiedzeń - fotel Marszałka

Marszałek kieruje pracami Sejmu, stoi na straży jego godności i praw. Miejsce, które zajmuje w Sali Posiedzeń, odzwierciedla jego wyjątkową pozycję, a przy tym umożliwia ogarnięcie wzrokiem całej sali, będąc jednocześnie widocznym dla wszystkich posłów.

Sala Posiedzeń - ławy sejmowe

Fotele, stoły, mównicę i balustradę wykonano z drewna dębowego według projektów Stefana Sienickiego, płaskorzeźby na mównicy zaprojektował Aleksander Żurakowski. Z bliska łatwo dostrzec, jak rzetelnie i pieczołowicie zostały wykonane wszystkie meble Sali Posiedzeń.

Stanowiska dziennikarzy

W górnym hallu, przy barierce, organizowane są konferencje prasowe, najczęściej ad hoc, w celu skomentowania wydarzenia, odniesienia się do zarzutów. Posłowie mają wówczas za plecami wspaniałą panoramę. Widać przestrzeń podzieloną smukłymi kolumnami, charakterystyczną marmurową posadzkę, okazałe schody z ozdobną balustradą, zakończoną mosiężną poręczą w kształcie węża.

Sejm Dzieci i Młodzieży

Od ponad dwudziestu lat, raz do roku, 1 czerwca w Dzień Dziecka, władzę w Sejmie przejmuje młode pokolenie. Sejm Dzieci i Młodzieży także składa się z 460 posłów (16 województw otrzymuje liczbę mandatów proporcjonalną do liczby uczniów w gimnazjach i liceach). Obrady odbywają się w Sali Posiedzeń, jednak wcześniej, zgodnie z obowiązującymi procedurami, młodzi „parlamentarzyści” przygotowują w komisjach sejmowych projekt uchwały.

Senat - wirtualny spacer

Zdjęcie przedstawia gmach senatu, następnie pojawia się tekst. Po odczytaniu, którego przechodzimy do kolejnych elementów spaceru.

Senat, czyli izba wyższa parlamentu Rzeczypospolitej, powstał z Rady Królewskiej, która była organem doradczym władcy. Początki istnienia Rady sięgają wieku XIV. W tym czasie senatorami byli najwyżsi dostojnicy państwa i biskupi.

Trwałe uformowanie Senatu i ustalenie kompetencji tej izby historycy datują na początek wieku XVI. Obradom Senatu przewodniczył król za pośrednictwem marszałka wielkiego koronnego - pierwszego ministra państwa polskiego. Podczas nieobecności władcy obrady izby prowadził prymas, który w czasie bezkrólewia był interrexem, czyli zastępował panującego.

W czasie I Rzeczypospolitej senatorowie uczestniczyli w pracach ustawodawczych, w polityce zagranicznej i sądzie sejmowym.

Miejscem obrad izby od 1573 roku do czasu rozbiorów państwa były najczęściej siedziby władcy. Senat istniał do 1794 roku, tj. do powstania kościuszkowskiego.

W II Rzeczypospolitej instytucja Senatu została przywrócona dzięki zapisom konstytucji marcowej z 1921 roku. Senatorów wybierano w wyborach powszechnych - w sumie pięć razy, aż do wybuchu wojny w 1939 r.

W 1946 roku władze komunistyczne zniosły Senat na podstawie sfałszowanych wyników tzw. referendum ludowego. Przez ponad 40 lat Sejm był jedyną izbą polskiego parlamentu. 4 czerwca 1989 r., dzięki umowom zawartym przy Okrągłym Stole, odbyły się wybory nie tylko do Sejmu, ale też do Senatu pierwszej kadencji. Głosowanie zakończyło się ogromnym sukcesem „Solidarności”, której udało się wprowadzić aż 99 (na 100) przedstawicieli do izby wyższej parlamentu.

Miejscem posiedzeń nowopowstałego Senatu była początkowo Sala Kolumnowa w Sejmie. Obecnie Senat ma swoją własną siedzibę, usytuowaną tuż obok budynku Sejmu przy ulicy Wiejskiej.

Do izby wyższej parlamentu RP wybieranych jest 100 senatorów, w wyborach powszechnych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym, w jednomandatowych okręgach wyborczych, na czteroletnią kadencję.

Korytarz Marszałkowski

Budynki parlamentu łączy reprezentacyjny Korytarz Marszałkowski. Jego sufit wspiera się na dwóch rzędach kolumn zwężających się ku dołowi ustawionych wzdłuż ścian. Po jego obu stronach znajdują się wejścia do gabinetów prezydenta i premiera, a także do czterech dużych sal: Konstytucji 3 Maja, Wojciecha Trąmpczyńskiego, Ignacego Daszyńskiego oraz Macieja Rataja. Od strony Senatu korytarz zamyka ozdobna żelazna krata zaprojektowana przez architekta Jana Mizerskiego. Korytarz ten jest najdłuższym hallem w budynkach parlamentu – ma 176 m.

Wiszące schody

Ozdobą budynku Senatu są marmurowe, spiralne schody zaprojektowane na początku lat 50‑tych, przez architekta Bohdana Pniewskiego. Dzięki oryginalnemu pomysłowi sprawiają wrażenie niezwykle lekkich. „Serce hallu stanowi spiralna klatka schodowa. Ma niezależną konstrukcję i wygląda niczym rzeźba obłożona białym marmurem, ozdobiona kutymi balustradami z metalu. Jest też jednym z najciekawszych rozwiązań architektonicznych w całym kompleksie zabudowań polskiego parlamentu” – zachwyca się Jerzy S. Majewski w Spacerowniku po Senacie.

Sala Obrad

W 1989 roku izbie wyższej parlamentu RP – Senatowi, przydzielono jeden z budynków sejmowych, który zaprojektowano z przeznaczeniem na bibliotekę. Zespół architektów pod kierownictwem Andrzeja Kaliszewskiego zaplanował przebudowę i adaptację, z założeniem, że projekt nie może kontrastować z architekturą wnętrz sejmowych. Z trzech sal na I piętrze budynku stworzono jedną o powierzchni 220 m2. Na tej przestrzeni umieszczono 100 foteli dla senatorów w układzie amfiteatralnym, stół prezydialny z mównicą oraz około 40 miejsc dla gości. Wystrój i kolorystykę sali dostosowano do pozostałych wnętrz. Cechuje je staranne wykonanie detali i spokojna kolorystyka - połączenie bieli, szarości i brązu. Senatorowie mają przed sobą okna z widokiem na skarpę wiślaną. Podczas obrad okna są zasłaniane, ponieważ trudno byłoby przez wiele godzin patrzeć pod światło na mównicę i stół prezydialny umieszczone na tle okien. Salę upiększają lustra ze srebrnymi kandelabrami, które pełnią także funkcję użytkową: za nimi znajdują się pomieszczenia przeznaczone dla służb technicznych odpowiedzialnych za nagrania, nagłośnienie i oświetlenie. Godło i laska marszałkowska: Nad stołem prezydialnym w Sali Obrad zawieszono godło Polski zaprojektowane, podobnie jak laska marszałkowska, przez architektów, a wykonane przez Cech Rzemiosł Artystycznych w darze dla odrodzonego Senatu III Rzeczpospolitej. Laska marszałka Senatu została zrobiona z mahoniu i ze srebra, zdobią ją ważne dla historii Polski daty: 3 V 1791 r. - uchwalenie Konstytucji 3 maja, 11 XI 1918 r. - odzyskanie przez Polskę niepodległości, 4 VI 1989 r. - pierwsze po II wojnie światowej wolne wybory do Senatu. Laskę wieńczy stylizowana, pozłacana korona piastowska Kazimierza Wielkiego z czterema bursztynami. Za stołem prezydialnym zasiada marszałek prowadzący obrady oraz sekretarze Senatu. Miejsca poniżej stołu prezydialnego i mównicy przeznaczone są dla pracowników Kancelarii Senatu: stenografów, prawników i informatyków. Specjalne miejsce zostało przeznaczone dla prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Wyróżnia je flaga państwowa oraz wizerunek orła wyhaftowany według wzoru z przedwojennego sztandaru prezydenta. Każdy senator ma swoje miejsce oznaczone mosiężną tabliczką z wygrawerowanym imieniem i nazwiskiem. Na pulpicie znajduje się urządzenie do głosowania. Wyniki głosowań wyświetlane są na dwóch tablicach umieszczonych nad drzwiami sali. Rozmiary wnętrza przesądziły o ograniczeniu liczby miejsc przeznaczonych dla członków rządu, ekspertów, dziennikarzy i publiczności. Po drugiej stronie hallu znajduje się gabinet marszałka Senatu i jego sekretariat. Do sali obrad przylega obszerna sala recepcyjna. Po lewej stronie znajdują się kuluary, w których senatorowie w czasie przerwy w obradach mogą odpocząć, omówić różne sprawy, spotkać się z dziennikarzami. Na ścianie w kuluarach Senatu umieszczono portrety kolejnych marszałków Senatu od 1922 r.

Wiszące schody, piętro

Warto zatrzymać się na chwilę przy końcu schodów. Gdy spojrzymy w dół, zobaczymy, jak tworzą one tunel zakończony siedmioramienną gwiazdą. Z kolei gdy podniesiemy głowę do góry, ujrzymy kręgi na suficie. Tak jakby schody przeglądały się w wodzie. Warto przyjrzeć się też niezwykłemu układowi ornamentów umieszczonych w balustradzie. Wokół schodów, podobnie jak na niższej kondygnacji, widzimy obszerny hall i wejście do sali im. Władysława Raczkiewicza.

Sala im. Raczkiewicza

Sala konferencyjna im. Władysława Raczkiewicza mieści się na drugim piętrze budynku Senatu. Jest ona, jak wszystkie sale w budynku Senatu, nowoczesna i ascetyczna. Zdobią ją jedynie zdjęcia pokazujące najważniejsze wydarzenia z życia patrona sali. W. Raczkiewicz żył w latach 1885 – 1947, był działaczem politycznym i społecznym, uczestniczył w wojnie z bolszewikami w 1920 r., w dwudziestoleciu międzywojennym trzykrotnie sprawował funkcję ministra spraw wewnętrznych. Wybrany do Senatu w 1930 r., objął stanowisko marszałka izby wyższej. Od 30 września 1939 r. do 1947 r. był pierwszym Prezydentem RP na emigracji.

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów - wirtualny spacer

Tu zapadają najważniejsze decyzje w państwie, przyjmowani są szefowie innych państw i delegacje zagraniczne. Usytuowanie gmachu odzwierciedla jego rolę w państwie: mieści się w najbardziej prestiżowym rejonie Warszawy, przy Trakcie Królewskim, naprzeciwko jednego z najpiękniejszych parków w Europie - Łazienek.

Budynek KPRM nie był projektowany ani jako siedziba premiera rządu, ani nawet dla ważnego urzędu, ale dla rosyjskiej szkoły wojskowej, czyli Korpusu Kadetów.

Cały kompleks budynków miał kształt litery „C”, a najbardziej charakterystycznym elementem głównego gmachu była imponująca kopuła wejścia głównego od Alei Ujazdowskich.

W czasie I wojny światowej budynek zmienił swoje przeznaczenie, od 1914 do 1918 roku magistrat ulokował w nim szpital polowy na 1500 łóżek. Po wojnie budynek znów stał się polską szkołą podchorążych piechoty.

W czasie przewrotu majowego w 1926 roku batalion szkoły opowiedział się po stronie rządu, w związku z tym szkołę przeniesiono do innego miasta. Przebudowany wkrótce potem gmach stał się siedzibą Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych, na którego czele stanął Józef Piłsudski. W jednym ze skrzydeł budynku utworzono Centralną Bibliotekę Wojskową. We wrześniu 1939 gmach został zbombardowany, spłonęły ulokowane w nim zbiory biblioteki. Ocalał jedynie parter budynku i skrzydło północne.

W czasie wojny gmach był siedzibą SS. Rozegrały się w nim tragiczne wydarzenia. Tuż po rozpoczęciu powstania warszawskiego, w zrujnowanym skrzydle południowym SS dokonało egzekucji tysięcy mieszkańców Warszawy.

W styczniu 1945 roku zachowaną część budynku objęły w posiadanie władze Wojska Polskiego. Z końcem 1946 roku zapadła decyzja o przekazaniu całego kompleksu Radzie Państwa.

W 1947 roku rozpoczęła się odbudowa i przebudowa budynków. Powierzono ją Janowi Bogusławskiemu i Stanisławowi Odyńcowi‑Dobrowolskiemu.

Gmach stał się budynkiem reprezentacyjnym, nadbudowano salę kolumnową, co umożliwiło jego podwyższenie, a przed głównym wejściem stanęły wysunięte przed front kolumny. Po remoncie w 1948 roku w gmachu znajdowały się 384 pomieszczenia biurowe i reprezentacyjne. Teraz jest blisko 600 pokoi i trzy kilometry korytarzy.

Od 1953 roku do 1996 roku w budynku mieścił się Urząd Rady Ministrów, po reformie 1997 roku - Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.

W 1995 roku cały kompleks budynków wpisano do rejestru zabytków ówczesnego województwa warszawskiego jako przykład architektury reprezentacyjnej Warszawy.

Na zewnątrz

Od 1953 Urząd Rady Ministrów, który w 1997 zmienił nazwę na Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, mieści się w Al. Ujazdowskich 1/3.

Wejście

Zyskało reprezentacyjny charakter w czasie przebudowy w latach 1946‑1948. W czasie remontu w 2008 roku przybył w nim niezwykle nowoczesny element – szklana podłoga. Za szklaną taflą, podpartą dla lepszej ekspozycji także szklanymi belkami, widać schody z 1902 roku. Ta ekspozycja jest znakomitym przykładem, jak można w atrakcyjny, nowoczesny sposób wydobywać uroki przeszłości. Takie poszanowanie tradycji powinno obowiązywać nie tylko w architekturze.

Sala świetlikowa

Od 2014 roku im. Tadeusza Mazowieckiego. To w niej do 2003 roku odbywały się posiedzenia rządu. Przed wojną mieściła się tutaj kaplica prawosławna. Obecnie jest miejscem spotkań rządu i stałych komisji.

Hol

Olśniewa przestrzenią i elegancją. Do jego wykończenia użyto stonowanych kolorystycznie marmurów. Na ich tle dobrze prezentują się misterne kraty wykonane według projektu Henryka Grunwalda.

Sala kolumnowa

„Najmłodsza” i najbardziej reprezentacyjna sala w gmachu, powstała w czasie powojennego remontu, może pomieścić nawet tysiąc osób. Elementem wystroju są dekoracje rzeźbiarskie wykonane przez Stanisława Sikorę. „Oddano mu do dyspozycji cztery duże pomieszczenia na parterze budynku. Do pomocy przydzielono rzemieślników‑kamieniarzy, sztukatorów, cieśli i stolarzy” – napisał na portalu sztuka.net Paweł Giergoń, badacz architektury PRL. Dopełnieniem dekoracji są okucia balustrad zaprojektowane i wykonane przez Henryka Grunwalda. W sali kolumnowej organizowane są największe konferencje, uroczystości wręczania medali, dyplomów, ślubowania nowych urzędników.

Sala obrazowa

To miejsce oficjalnych ceremonii z udziałem zagranicznych gości premiera. Tu zapraszani są dziennikarze, gdy szefowie rządu mają zamiar wygłosić ważne oświadczenie. Na ścianach wiszą XX‑wieczne obrazy polskich malarzy, wypożyczone z Muzeum Narodowego, m.in. Tadeusza Makowskiego, Kazimierza Sichulskiego, Witolda Rzegocińskiego.

Sala zegarowa

Gdy spotkanie premiera z szefami rządów czy ambasadorami wymaga rozmów jedynie kilku osób – najczęściej odbywa się właśnie w Sali Zegarowej. Jej ozdobą jest angielski XVIII‑wieczny zegar, najstarszy zabytek w KPRM. Gospodarz podobno zawsze siada tyłem do okna, a przodem do drzwi, dzięki czemu widzi zegar i może kontrolować czas spotkania.

Sala recepcyjna

Połączona z Salą Zegarową, ale utrzymana w zupełnie innym stylu. Wzrok przykuwają oryginalne krzesła kolorystycznie współgrające z kolorami ścian.

Sala okrągłego stołu

Reprezentacyjna, usytuowana w pobliżu dawnego gabinetu premiera, służąca jako miejsce spotkań z delegacjami zagranicznymi. Autorem wystroju i projektantem mebli był Jan Bogusławski.

Sala posiedzeń Rządu

Najbardziej ascetyczna i znana sala, gdyż jest filmowana przed cotygodniowymi posiedzeniami rządu. Przy stole w kształcie litery „O” obradują pod kierunkiem premiera wszyscy ministrowie. Zwyczajowo przed każdym posiedzeniem premier rządu podchodzi do każdego ministra i podaje mu rękę. Gdy premier przywita przybyłych, operatorzy kamer programów informacyjnych muszą opuścić salę. Rząd obraduje bez świadków. Do sali nie wolno wnosić też telefonów komórkowych.

Sala konferencyjna

W niej odbywają się dłuższe konferencje, na których premier lub ministrowie wyjaśniają zawiłości kierowanych do Sejmu ustaw.