Cywilizacja Doliny Indusu

R1WeUNLcdzga1

Starożytne Indie zajmowały tereny o powierzchni blisko 4 mln kmIndeks górny 2, oddzielone od reszty Azji trzema łańcuchami górskimi: Himalajami, Hindukuszem oraz Górami Arakańskimi. Ze względu na owo odseparowanie ziemie te nazywa się czasem subkontynentem indyjskim. Były to terytoria niezwykle zróżnicowane: od górskich szczytów Himalajów, przez sprzyjające osadnictwu doliny wielkich rzek, aż po pustynie i sawanny. Owa rozległość i urozmaicenie (zarówno geograficzne, jak i klimatyczne) były jedną z przyczyn politycznego rozdrobnienia Indii przez większą część ich historii. Ta natomiast należy do najstarszych na świecie. Początki dziejów Indii datujemy bowiem na III tysiąclecie p.n.e.

Rtrq6w03gH9Uy1

Linia chronologiczna przedstawia następujące wydarzenia. Około 2500 roku przed naszą erą Powstanie kultury harappańskiej. Około 1500 roku przed naszą erą Podboje Ariów i upadek cywilizacji doliny Indusu. Około 500 roku przed naszą erą Pojawienie się w Indiach tendencji zjednoczeniowych. 326 rok przed naszą erą Wkroczenie Aleksandra Macedońskiego do Indii. 232 rok przed naszą erą Śmierć Aśoki. Okres pomiędzy trzecim wiekiem przed naszą erą a czwartym wiekiem naszej ery Okres niepokojów wewnętrznych. Czwarty wiek naszej ery Przejęcie władzy przez władców Magadhy. — Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Twoje cele

Ocenisz, jak warunki naturalne wpływały na historię Indii – ich podziały, najazdy zewnętrzne, a także na poczucie wspólnoty mieszkańców.
Wytłumaczysz, jakie były podstawy hinduskiego systemu kastowego i dlaczego tak trudno było go wykorzenić nawet w XX wieku.
Wyjaśnisz genezę buddyzmu, jego relację z hinduizmem oraz powody jego rozpowszechniania się poza Indiami.

Harappa

Około 2500 r. p.n.e. w dolinie rzeki Indus narodziła się pierwsza historyczna kultura Indii, zwana kulturą harappańską (od jej największego ośrodka miejskiego – Harappy). Wyróżniała się ona niezwykle rozwiniętą siecią urbanistyczną. Badaczom udało się odkopać aż 70 starannie rozplanowanych miast o wysokim poziomie rozwoju technologicznego. Były one wyposażone w rozbudowany system kanalizacyjny: większość prywatnych domów posiadała osobną łazienkę, funkcjonowały także łaźnie publiczne. Największe osady, Harappa na północy i Mohendżo Daro na południu, liczyły ok. 40 tys. mieszkańców. Kwitło w nich wysokiej klasy rzemiosło zarówno artystyczne, jak i użytkowe. Były to również ważne ośrodki wymiany handlowej. Kluczowe dla powstania i długotrwałego istnienia kultury harappańskiej było rolnictwo. Podobnie jak w przypadku innych wielkich cywilizacji świata starożytnego żyła ona w symbiozie z wielką rzeką – Indusem, który dzięki prowadzonym intensywnie pracom irygacyjnym użyźniał glebę, a także służył jako podstawowy węzeł komunikacyjny między głównymi miastami.

RJ8UCRZJUXZLQ1

Mapa przedstawia Cywilizację Doliny Indusu w okresie dojrzałej kultury Harappy od 2600 do 1900 roku przed naszą erą. Obszar dojrzałej kultury Harrapy obejmował teren wokół miejscowości Shortugai na północy oraz dolinę Indusu z takimi dużymi miastami jak: Mohenjo‑Daro, Ganweriwala, Harappa, Rakhigarhi, Dholavira oraz miejscowościami: Sutkagen‑Dor, Sotka Koh, Balakot, Allahdino (północno‑zachodnie wybrzeże), Kuntasi, Lothal, Surkotada, Amri, Chanhu‑Dara, Kot Diji, Ghazl Shah, Nausharo, Rehman Dheri, Manda, Ropar, Banawali, Kalibangan, Rakhigarhi Mitathal. Teren ten rozciągał się na obszarze granicznym współczesnego Pakistanu i Indii. — Mapa doliny Indusu ukazująca zasięg oddziaływania kultury harappańskiej.
Źródło: Contentplus sp. z o. o. na podstawie Avantiputra7, Wikipedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Bogata cywilizacja doliny Indusu upadła ok. 1500 r. p.n.e. Przyczyny tego są złożone i naukowcy nie są zgodni, co należy uznać tu za czynnik decydujący. Wydaje się, że istotne były zmiany klimatyczne spowodowane działalnością człowieka. Bez wątpienia jednak ostateczny cios został zadany z zewnątrz. Był to najazd indoeuropejskich Ariów.

R1MUeDQw4D2QX

Ilustracja przedstawia popiersie mężczyzny z brodą w zdobionej geometrycznym wzorem szacie, okrywającej jedno ramię. Mężczyzna ma na włosach przepaskę z ozdobnym okrągłym kółkiem na czole. Figurka ma odłupane obie ręce. — Jedną z wielu zagadek związanych z kulturą harappańską jest jej ustrój polityczny. Przedstawiona wyżej steatytowa figurka brodatego mężczyzny w szacie okrywającej jedno ramię (oznaka świętości) posłużyła części badaczy jako argument za ustrojem teokratycznym. Inni z kolei, skupiając się na braku śladów archeologicznych po wielkich pałacach i świątyniach, skłaniają się ku tezie o wyjątkowo demokratycznym charakterze tej cywilizacji.
Źródło: Mamoon Mengal (zdjęcie), Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 1.0.

Okres wedyjski. Najazd Ariów

Ariowie stopniowo podbijali subkontynent indyjski na przestrzeni kilku wieków, aż ok. 1500 r. p.n.e. podporządkowali sobie większość jego terytorium. Zaawansowaną cywilizację miejską epoki harappańskiej zastąpiła słabo rozwinięta kultura wiejska, oparta wyłącznie na rolnictwie i hodowli bydła. W czasie tysiącletniej dominacji nad Indiami jasnoskórzy Ariowie narzucili ujarzmionym ludom swój język, religię i kulturę. Wprowadzono również system kast oparty na podziale społeczeństwa na warstwy uprzywilejowane oraz podporządkowane na podstawie kryterium pochodzenia. Ariowie należeli do trzech stanów (warn) uprzywilejowanych: najważniejszych kapłanów (braminów), drugich w hierarchii wojowników (kszatrijów) oraz grupy wolnych chłopów, kupców i rzemieślników (wajśjów). Na samym dole drabiny społecznej plasowali się przedstawiciele ludności podbitej, zwani siudrami, którzy wykonywali dla Ariów prace służebne. Poza systemem warn znajdowali się pariasi (niedotykalni), czyli osoby z różnych powodów wykluczone ze swoich pierwotnych stanów.

RwqZ3z9yndC4D

Na ilustracji pokazano schemat systemu kastowego w Indiach w postaci piramidy, której wierzchołek zajmują kapłani, potem niżej są zgrupowani władcy, wojownicy, właściciele ziemscy, następnie wolni chłopi, rzemieślnicy, kupcy, w końcu u podstawy piramidy znajdują się służący, pasterze i kamieniarze, natomiast poza strukturą społeczną są zlokalizowani najniżej niedotykalni, czyli pariasi. — System kastowy w Indiach
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

W czasie długotrwałego panowania Ariów nie podjęto żadnych prób politycznego zjednoczenia Indii. Poszczególne plemiona, na czele których stali królowie, rządziły się same, podzielone na wioski i okręgi. Nasza, dość skromna, wiedza o tym okresie niemal w całości bierze się z lektury tzw. Wed – ksiąg zawierających aryjskie teksty o charakterze religijnym. Dały one nazwę całej epoce.

R1HuHflb07ZKT

Ilustracja przedstawia cztery znaki w kształcie równoramiennego krzyża, o ramionach zagiętych pod kątem prostym. Są to różne symbole swastyki. — Kulturowo-religijny wpływ Ariów na pierwotną ludność zamieszkującą Indie był ogromny. Niestety z perspektywy europejskiej jego doniosłość przyćmił fakt, że w latach 30. XX w. naziści uznali naród niemiecki za aryjską rasę panów i wykorzystali tradycyjny hinduistyczny symbol dobrobytu i szczęścia – przedstawioną wyżej swastykę – jako emblemat rasistowskiej ideologii. Różnica w postrzeganiu tego symbolu – dla Hindusów bardzo ważnego, Europejczykom zaś kojarzącego się ze zbrodniczym reżimem Hitlera – do dziś stanowi źródło wielu nieporozumień.
Źródło: MennasDosbin, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.

Ku zjednoczeniu. Imperium Maurjów

Od ok. 500 r. p.n.e. w Indiach dostrzec można pojawianie się tendencji zjednoczeniowych. W miejsce dotychczasowych niewielkich organizacji plemiennych powstały większe organizmy państwowe. W tym samym czasie nastąpiła ekspansja państwa perskiego, rządzonego przez króla Dariusza I Wielkiego, na tereny doliny Indusu. Polityczne centrum kraju i wysiłków zjednoczeniowych przeniosło się nad drugą wielką rzekę Indii – Ganges. Tamtejsze państwa otarły się o wielkie niebezpieczeństwo w 326 r. p.n.e., kiedy Aleksander Macedoński, podbiwszy Persję, wkroczył do Indii. Jednakże opór zmęczonych długotrwałymi kampaniami żołnierzy uniemożliwił mu dalszy pochód i zmusił do odwrotu. Niedługo potem, ok. 321 r. p.n.e., Ćandragupta Maurja, władca Magadhy, krainy w północno‑wschodnich Indiach, który aktywnie współpracował z Aleksandrem w czasie jego krótkiej kampanii nad Indusem, jako pierwszy zjednoczył większość subkontynentu indyjskiego.

R1GhbCSeMlov7

Ilustracja przedstawia terytorium Indii w 250 roku przed naszą erą. Imperium Maurjów zajmuje całe współczesne Indie. Do Imperiów Maurjów należał także obszar oddany przez Seleukosa i Nikatora, położony na północnym-wschodzie . Do Imperium nie należał teren na południu (Satuja, Cera, Cola, Pandja) oraz Kaszmir na północy tuż przy miejscowości Strinagar. — Terytorium imperium Maurjów u progu panowania ok. 265 r. p.n.e. Jak widać, władcom tej dynastii udało się zjednoczyć niemal całe Indie, z wyjątkiem terenów wysuniętych najbardziej na południe.
Źródło: Contentplus sp. z o. o. na podstawie Charles Joppen, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Rozkwit kraju nastąpił za panowania wnuka Ćandragupty, Aśoki. Zgodnie ze słowami samego Aśoki, uwiecznionymi w jednej z inskrypcji, po zwycięskiej wojnie we wschodnich Indiach na początku swych rządów władca, przerażony okrucieństwami, których był świadkiem, wyrzekł się przemocy i przeszedł na buddyzm. Dalszą część jego rządów znamionowały pokojowy rozwój kraju oraz propagowanie buddyzmu w Indiach i poza nimi. To Aśoce przypisuje się zaszczepienie nauk buddyjskich w Nepalu i w Chinach za pośrednictwem wysyłanych tam misjonarzy. Upowszechnianiu bliskich władcy idei w jego własnym kraju służyła stworzona przez niego idea dhammy (dharma), która nakazywała wyrzeczenie się stosowania przemocy zarówno wobec ludzi, jak i zwierząt, a także prawdomówność.

Usystematyzuj wiedze z zakresu hinduizmu i buddyzmu i obejrzyj film.

R24QZ1S78E4B1

O rząd dusz. Hinduizm i buddyzm. Źródło: ZPE.

Wkrótce po śmierci Aśoki (232 r. p.n.e.) budowane z trudem państwo Maurjów się rozpadło. Nastąpił długi okres niepokojów wewnętrznych i niestabilności politycznej, zakończony dopiero w IV w. n.e., kiedy to władzę nad większością Indii ponownie przejęli władcy królestwa Magadhy.

R4thH1unDGzcy

Ilustracja przedstawia kamienną płaskorzeźbę z centralnie położoną postacią króla Aśoki, który powozi dwukonnym rydwanem bojowym. Władcę otaczają jego żołnierze. Wszyscy noszą na głowach czapki, a na szyjach wieńce. W tyle ilustracji widoczna jest roślinność. — Król Aśoka (ok. 269–232 p.n.e.) w rydwanie bojowym
Źródło: Wikimedia Commons, Dharma, licencja: CC BY 2.0.

Starożytne organizmy polityczne na Półwyspie Indyjskim

Poniżej znajduje się mapa interaktywna, ukazująca starożytne organizmy polityczne na Półwyspie Indyjskim. Przełączaj elementy, aby poznać szczegóły.

RA0NZ5U3gho8C1

Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 3.0.

Na mapie: Starożytne organizmy polityczne na Półwyspie Indyjskim

Mapa interaktywna przedstawia najważniejsze organizmy polityczne na terenie Półwyspu Indyjskiego w starożytności z uwzględnieniem cywilizacji doliny Indusu, układu państw w IV wieku p.n.e. oraz państwa króla Aśoki w III wieku p.n.e.

Warstwa podstawowa mapy przedstawia zarys kontynentu azjatyckiego z obszarem Półwyspu Indyjskiego i obrysem granic państw w starożytności na tym obszarze.

Warstwa pierwsza mapy przedstawia obszar cywilizacji doliny Indusu w północnozachodniej części Półwyspu Indyjskiego z zaznaczeniem miejsc:

Mohendżo‑Daro,
Harappa.

Pod nazwami tych miejscowości umieszczono informacje:

Mohendżo‑Daro: miasto o powierzchni ponad 250 ha zbudowane przez Drawidów w drugiej połowie III tysiąclecia p.n.e., otoczone murem, posiadające rozbudowaną sieć wodno‑kanalizacyjną, szereg budynków, w tym cytadelę (łaźnię), spichlerz, dom wodza i miejsce zgromadzeń.
Harappa: miasto zbudowane przez Drawidów w drugiej połowie III tysiąclecia p.n.e., otoczone murem, składające się z trzech dzielnic, posiadające rozbudowaną sieć wodno‑kanalizacyjną, szereg budynków z cegły mułowej, w tym cytadelę w zachodniej części osady.

Warstwa druga mapy przedstawia Półwysep Indyjski przed 321 p.n.e. z uwzględnieniem państwa indo‑greckiego i jego miast:

Kapisa,
Sagala,
Taxila,
Alexandria Arachosia.