Rzeźba jako jedna z dyscyplin sztuki daje dzisiaj artystom o wiele większe możliwości niż dawniej. Interakcja z odbiorcą, ingerencja w przestrzeń, a także możliwości techniczne i materiałowe spowodowały, że staje się ona jedną z ciekawszych form wypowiedzi artystycznej.

Ten materiał przybliży Ci zagadnienia związane z rzeźbą, zarówno w rozumieniu tradycyjnym, jak i nowatorskim. 
Opisy wybranych dzieł z zastosowaniem właściwej terminologii pozwolą Ci lepiej zrozumieć współczesną rzeźbę.  Przekonasz się, że nadąża za aktualnymi problemami naszego świata, starając się znaleźć środki wyrazu, które trafią do każdego odbiorcy.

1

Ćwiczenie 1

Zaznacz cechy, które związane są z rzeźbą stworzoną przy pomocy nowych mediów.

R1VNT9NG44TA1

Zaznacz cechy, które związane są z rzeźbą. W prawym dolnym rogu ćwiczenia umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.

RM6FXEZZPOFCL

Możliwe odpowiedzi: 1. Wykonana z tworzyw sztucznych, 2. #Wykonana ze stali, 3. Instalacja, 4. Plenerowa, 5. Historyczna, 6. Autobiograficzna

Pokaż podpowiedź

Zwróć uwagę na otoczenie rzeźby, przypomnij sobie również określenie instalacji i zastanów się, czy forma spełnia jej założenia.

R17KJD63DPEA8

Ćwiczenie 1

Odpowiedz na pytanie. Kiedy odsłonięty został „Pomnik Anonimowego Przechodnia” autorstwa Jerzego Kaliny? Możliwe odpowiedzi: 1. W nocy z 12 na 13 grudnia 2005 r., 2. W noc sylwestrową 2005 r., 3. 15 grudnia 2015 roku., 4. W nocy z 12 na 13 grudnia 2015 r.

Rzeźba współczesna często zaskakuje, prowokuje i przekracza granice dziedzin sztuki, staje się interdyscyplinarna. Jej głównymi cechami są:

• różnorodność tematyki i użytych materiałów,

• eksperymentowanie, łączenie różnych technik i środków wyrazu,

• oryginalność,

• interakcje z przestrzenią,

• dialog z odbiorcą.

R13TBBDOQdZaP

Fotografia przedstawia instalację umieszczoną w jasnym pomieszczeniu o wysokim suficie. Dzieło składa się z połączonych ze sobą metalowych elementów, przypominających miedziane bądź pokryte rdzą. Elementy przypominają grube blaszki, połączone zawiasami. Znajdują się części pionowe i poziome, wspierające konstrukcję. Przeważają figury geometryczne – prostopadłościany i półokręgi. U góry umieszczono kilka elementów łukowych, swoim kształtem przypominające sierpy.

R1BKVZCVANH99

Ilustracja interaktywna prezentująca wielokolorowe rzeźby ustawione w białym pomieszczeniu. Rzeźba składa się z wielu, nieregularnych, różnokolorowych fragmentów. Jest wysokie, ustawione na białym postumencie. Fotografia pojawia się na środku ekranu. Po jej obu stronach ukazują się łącznie cztery, okrągłe zdjęcia. Każde z nich przedstawia analogiczne dzieło, różniące się kształtami oraz barwami elementów, które ustawione są na tle szarych budynków. Na ilustracji jest pięć punktów interaktywnych, po kliknięciu na które podświetla się część posągu i wyświetla dodatkowa informacja: 1. O dziele. Informacja dodatkowa: Kolorowanka jest częścią rozpoczętej w 1994 roku serii „Celebration” Koonsa, monumentalnych rzeźb inspirowanych fascynacją doświadczeniami z dzieciństwa i optymizmem. Pierwowzór znajduje się w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. Wersje dzieła były pokazywane m.in. w Nowym Jorku, w Metropolitan Museum of Art (2008) oraz w londyńskiej Royal Academy of Arts (2011). 2. Wykonana jest ze stali chromowanej, polerowanej na wysoki połysk i “pokolorowanej” w żywych, półprzezroczystych odcieniach barw. Wyświetlona zostaje ilustracja dzieła ustawionego na tle szaro‑beżowego budynku zdobionego rzeźbieniami, fasadami oraz kolumnami. W tle znajdują się również białe busy oraz przechadzający się po placu ludzie. 3. Przypomina dziecięce bazgroły, przenosi w świat wyobraźni, fantazji i spontanicznej radości. Wyświetlona zostaje górna część dzieła na tle jasnego budynku oraz zachmurzonego nieba. 4. Falująca, chromatyczna powierzchnia mieni się i odbija otoczenie, wprowadzając wrażenie, przezroczystości, a płynnego ruchu. Wyświetlona zostaje fotografia środka dzieła, obok którego ustawiona jest ciemna rzeźba mężczyzny spoglądającego w niebo. Na jego ramieniu przewieszono wianek z białych kwiatów. 4. Rzeźba ma na celu uchwycenie dziecięcej ekstatycznej radości ze świata. Jest to pierwsza z prac, która trafi do stałej ekspozycji publicznej. Wyświetlone zostaje zdjęcie dzieła ustawionego na tle nowoczesnej, jasnoszarej galerii.

Ilustracja interaktywna prezentująca wielokolorowe rzeźby ustawione w białym pomieszczeniu. Rzeźba składa się z wielu, nieregularnych, różnokolorowych fragmentów. Jest wysokie, ustawione na białym postumencie. Fotografia pojawia się na środku ekranu. Po jej obu stronach ukazują się łącznie cztery, okrągłe zdjęcia. Każde z nich przedstawia analogiczne dzieło, różniące się kształtami oraz barwami elementów, które ustawione są na tle szarych budynków. Na ilustracji jest pięć punktów interaktywnych, po kliknięciu na które podświetla się część posągu i wyświetla dodatkowa informacja: 1. O dziele. Informacja dodatkowa: Kolorowanka jest częścią rozpoczętej w 1994 roku serii „Celebration” Koonsa, monumentalnych rzeźb inspirowanych fascynacją doświadczeniami z dzieciństwa i optymizmem. Pierwowzór znajduje się w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. Wersje dzieła były pokazywane m.in. w Nowym Jorku, w Metropolitan Museum of Art (2008) oraz w londyńskiej Royal Academy of Arts (2011). 2. Wykonana jest ze stali chromowanej, polerowanej na wysoki połysk i “pokolorowanej” w żywych, półprzezroczystych odcieniach barw. Wyświetlona zostaje ilustracja dzieła ustawionego na tle szaro‑beżowego budynku zdobionego rzeźbieniami, fasadami oraz kolumnami. W tle znajdują się również białe busy oraz przechadzający się po placu ludzie. 3. Przypomina dziecięce bazgroły, przenosi w świat wyobraźni, fantazji i spontanicznej radości. Wyświetlona zostaje górna część dzieła na tle jasnego budynku oraz zachmurzonego nieba. 4. Falująca, chromatyczna powierzchnia mieni się i odbija otoczenie, wprowadzając wrażenie, przezroczystości, a płynnego ruchu. Wyświetlona zostaje fotografia środka dzieła, obok którego ustawiona jest ciemna rzeźba mężczyzny spoglądającego w niebo. Na jego ramieniu przewieszono wianek z białych kwiatów. 4. Rzeźba ma na celu uchwycenie dziecięcej ekstatycznej radości ze świata. Jest to pierwsza z prac, która trafi do stałej ekspozycji publicznej. Wyświetlone zostaje zdjęcie dzieła ustawionego na tle nowoczesnej, jasnoszarej galerii.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D4G1O2KCC

Rzeźba współczesna jest określeniem sztuki powstającej po II wojnie światowej. Zawiera w sobie wiele różnych kierunków, prądów i nurtów. Współcześni twórcy, podobnie jak w innych dziedzinach sztuk wizualnych, czerpią z tradycji, inni wręcz odwrotnie, chcą się od niej odciąć.

RxPuiUwB2t50B

Fotografia przedstawia rzeźbę autorstwa Roya Lichtensteina, pod tytułem: „Modern Head”. Kompozycja przedstawia niebieską rzeźbę. Rzeźba stworzona jest z płaskich płaszczyzn i krzywoliniowych geometrycznych form, tworząc wizerunek głowy. Po lewej stronie znajduje się fragment budynku.

R1FbTjpuAsu9s

Zdjęcie przedstawia kompozycję pod tytułem: „Kubiczna modułowa, czarna konstrukcja ściany”, autorstwa Sol LeWitt. Na fotografii znajduje się nowoczesna rzeźba, złożona z 25 takich samych sześcianów. Sześciany ułożone są naprzeciwko siebie tworząc jeden duży sześcian. Sześciany składają się z czarnych prętów. Czarna konstrukcja umiejscowiona jest na białym tle.

Rzeźba i instalacja rzeźbiarska to dwa różne sposoby wyrażania się w sztuce przestrzennej, choć często się przenikają. Oto główne różnice:

• Rzeźba jest zazwyczaj formą zamkniętą, choć może być rozczłonkowana lub wielopostaciowa/ wieloelementowa. Zazwyczaj jest autonomiczna, może istnieć niezależnie od otoczenia, ale zawsze istnieje w przestrzeni.

• Instalacja rzeźbiarska to zespół obiektów lub elementów, które tworzą całość. Zawsze wchodzi w dialog z otoczeniem – może obejmować wnętrza lub istnieć w otwartej przestrzeni. Bywa stała lub tymczasowa, tworzona na wystawy, festiwale, specjalne okazje. Instalacje są często interaktywne; angażują odbiorcę w proces tworzenia, zachęcają do wejścia, poruszania się, refleksji.

RKM4U3U4L2J74

Fotografia przedstawia dzieło pod tytułem „Spinacz”, autorstwa Claes Oldenburg. Na zdjęciu znajduje się duża, stalowa rzeźba ukazująca spinacz. Rzeźba wyeksponowana jest na podwyższeniu, oraz wokół dzieła znajdują się krzewy które dopełniają kompozycje. Tło tworzą wysokie budynki wieżowców.

R8QRAK5G5AJEH

Instalację tworzy 36 rzeźb przedstawiających bezgłowe ludzkie postacie. Są ciemnobrązowe. Rzeźby składają się z torsów i nóg o masywnych stopach. Przedstawiono je w ruchu – ich nogi są lekko rozstawione. Anatomia postaci jest uproszczona. Ich kształt przypomina prostokątne bryły, do których dodano nogi.

RuVFjFg1JNFmI

Ilustracja interaktywna 1. W instalacjach wykorzystuje się wideo, muzykę, Internet, itp.

Ilustracja interaktywna 1. W instalacjach wykorzystuje się wideo, muzykę, Internet, itp.

R1SUSLM5Hnw3j1

Fotografia przedstawia instalację Carolee Schneemanna pt. „More Wrong Things". Przedstawia ona zawieszone włączone, stare telewizory, zwisające z sufitu i leżące na podłodze wraz z kablami.

Polecenie 2

R1H6CXXFS5OXE

Duża, czerwona metalowa rzeźba przedstawiająca stylizowane postacie z kulistymi głowami i uniesionymi rękami stoi na placu przed okazałym, jasnym budynkiem z kolumnami i zdobioną fasadą. Nad budynkiem powiewa flaga Portugalii, a na balkonie widoczna jest tęczowa flaga. Niebo jest intensywnie niebieskie z białymi chmurami, a na placu spacerują pojedyncze osoby.

RDNrrRIlxWFq8

Wybierz z listy prawidłowy rodzaj rzeźby „Gatunek”. 1. Rzeźba użytkowa 2. Instalacja rzeźbiarska 3. Rzeźba ludowa 4. Rzeźba sakralna

Rzeźba nie tylko istnieje w przestrzeni — ona ją  ożywia, komentuje, a czasem nawet przekształca. Oto kilka przykładów takiej interakcji w różnych przestrzeniach.

Tak, twórcy rzeźby również angażują się w aktualne wydarzenia poprzez swoją sztukę.

RRKRH3ZX7QZZ9

Zdjęcie przedstawia pomnik autorstwa Jerzego Kaliny, pod tytułem „Pomnik anonimowego przechodnia”. Dzieło przedstawia ludzi, postacie z brązu naturalnej wielkości. Na fotografii ukazanych jest siedem osób. Na pierwszym planie, na środku znajdują się dwaj mężczyźni, którzy znikają w chodnikowych płytach. To sprawia, że tworzy się iluzja zapadającej się ziemi. Za mężczyznami po prawej stronie grupy figur można wyróżnić kobietę z dziecięcym wózkiem oraz mężczyznę z walizką. W środku pomiędzy mężczyznami znajduje się kobieta z torebką oraz zwojem papieru. Po lewej stronie za mężczyzną znikającym w płytkach stoi starszy mężczyzna z laską, a tuż obok niego mężczyzna w kapeluszu. Cała kompozycja figur znajduje się na chodniku, tuż przy ulicy. W oddali widać budynki.

Można znaleźć przykłady takich rzeźb. Poniższa instalacja z granitu w formie oczu spełnia również rolę ławek.

Rzeźba we wnętrzach, może mieć ogromny wpływ na ich charakter, atmosferę i funkcję. Oto, gdzie możemy oglądać rzeźby:

• Muzea i galerie sztuki - tradycyjnie, miejsce ekspozycji dzieł,

• Przestrzenie sakralne - rzeźby pełnią tu funkcję kultową i narracyjną,

• Instytucje publiczne -  rzeźby pełnią funkcję reprezentacyjną i dekoracyjną, budują tożsamość miejsca,

• Hotele, restauracje, spa - rzeźby tworzą atmosferę luksusu i unikalności,

• Centra handlowe i biura - oprócz funkcji estetycznych rzeźby wpływają na marketing oraz identyfikację wizualną,

• Szkoły i uczelnie - rzeźby mogą inspirować, edukować, upamiętniać ważne postacie lub wydarzenia,

• Wnętrza mieszkalne - rzeźby podnoszą ich estetykę, podkreślają indywidualny charakter właściciela.

Tak, niektóre dzieła wywołały burzliwe reakcje społeczne, religijne i polityczne — często prowokując do głębokiej refleksji nad granicami sztuki.

R1CBFETPO7BE6

Dzieło pod nazwą „Fizyczna niemożliwość śmierci w umyśle żyjącego człowieka”, autorstwa Damiena Hirsta. Fotografia przedstawia rekina w szklanej gablocie wypełnionej formaliną. Gablota podzielona jest na trzy części. Zwierzę umieszczone jest centralnie, na środku. Fotografia ma zimne barwy, dominują odcienie koloru niebieskiego.

Z perspektywy artystycznej obydwa dzieła poszerzają pojęcie dzieła sztuki i do dziś pozostają przykładami najbardziej kontrowersyjnych współczesnych dzieł.

Sztuka nowych mediów, to dziedzina, która wykorzystuje nowoczesne narzędzia cyfrowe, takie jak rzeczywistość wirtualna czy animacja komputerowa,  by tworzyć dzieła, które angażują widza w sposób niemożliwy dla tradycyjnej sztuki.

RDNCAS5H27QQM

Instalacja jest wyłożona lustrzaną komorą z migającymi, kolorowymi diodami. Na środku zdjęcia ukazana jest kobieta. Kobieta znajduje się w ciemnym pomieszczeniu. Pomieszczenie ma wiele luster, w których odbija się postać kobiety. Na zdjęciu dominują ciemne kolory, które rozjaśnia blask diod oraz luster.

R19VC2S6PZXVL

Zdjęcie przedstawia instalację artystyczną zatytułowaną „Pokój wojenny” i wykonano je we wnętrzu instalacji. Jako odbiorcę otaczają nas trzy ściany na planie prostokąta wykonane z czerwonych podziurkowanych karteczek, dzięki czemu wpada przez nie światło. Dach tworzą te same karteczki, umocnione prostą linią wzdłuż dłuższej ściany i uginające się z dwóch stron niczym baldachim. Poprzez wpadające światło, dach wydaje się jaśniejszy od ścian. Na ścianie przed odbiorcą dzieła rozbłyskują dwa światła lamp. Podłogę tworzą drewniane panele.

- estetyczną,
- użytkową,
- upamiętniającą postacie lub wydarzenia,
- wchodzi w relacje z naturą, architekturą, 
- podejmuje interakcję z widzem,
- może podejmować tematy społeczne i polityczne

Rzeźba jest uniwersalna, ponieważ:

• Jest ponadkulturowa – dzieło może być zrozumiałe i odczuwalne przez ludzi z różnych części świata, nie ma bariery języka, religii, narodowości;

• Ponadczasowa – nie traci aktualności mimo upływu lat, czy zmian społecznych, np. emocje wyrażone w rzeźbie „Pieta” Michała Anioła są czytelne nawet dziś;

• Zmysłowa i emocjonalna – opiera się na doświadczeniach, które każdy człowiek odczuwa: smutek, zachwyt, bunt, miłość;

• Abstrakcyjna - daje przestrzeń do własnej interpretacji, linie, figury, bryły, proporcje to elementy, które są zrozumiałe dla wszystkich, np. spiralna forma kojarzy się z rozwojem, ruchem, życiem — bez potrzeby tłumaczenia.