Formy i gatunki solowej muzyki instrumentalnej baroku
Dla ciekawskich
Harmonia świata – od Newtona do Bacha
Barokowa muzyka instrumentalna, szczególnie w twórczości Johanna Sebastiana Bacha, ukazuje świat dźwięków jako system uporządkowany i podlegający ścisłym regułom. Podobnie jak w rozwijającej się w XVII wieku fizyce, muzyka przestaje być jedynie swobodną ekspresją, a staje się konstrukcją opartą na zależnościach i proporcjach. Fuga, kanon czy passacaglia funkcjonują jak precyzyjne mechanizmy, w których każdy element wynika z poprzedniego i wpływa na całość. Takie myślenie o świecie najlepiej oddaje fizyka Isaaca Newtona, który zauważył, że „ciała obdarzone masą działają wzajemnie na siebie”, a ich relacje można opisać za pomocą ścisłych praw. W tym kontekście muzykę baroku można rozumieć jako dźwiękowy odpowiednik praw natury – uporządkowany, logiczny i oparty na wzajemnych oddziaływaniach elementów.
Newton stwierdził, że ciała obdarzone masą działają wzajemnie na siebie. Innymi słowy: we Wszechświecie wszystkie ciała się przyciągają. Siłę tę nazywamy siłą grawitacji.
oddziaływanie ciała posiadającego masę na inne ciało obdarzone masą. Siła grawitacji jest siłą przyciągającą.
Rozważania Newtona dotyczące siły powodującej krążenie planet dookoła Słońca doprowadziły do sformułowania następującego prawa:
Dwie punktowe lub kuliste masy przyciągają się siłami wprost proporcjonalnymi do iloczynu ich mas, a odwrotnie proporcjonalnymi do kwadratu odległości między nimi.

Zgodnie z zasadą dynamiki siły przyciągania są wzajemne: jeżeli Słońce przyciąga Ziemię pewną siłą, to Ziemia przyciąga Słońce siłą o takiej samej wartości i kierunku, lecz o przeciwnym zwrocie.


Isaac Newton
Isaac Newton [czyt. ajzek njutyn] urodził się w ubogiej rodzinie farmera. Po ukończeniu szkoły naukę kontynuował w Trinity College, gdzie zdobył tytuł magistra ( r.). Były to czasy, gdy Cambridge nękały epidemie. Newton wyjechał na wieś i właśnie tam narodziły się jego nowe idee. Na lata – przypada złoty okres osiągnięć Newtona. Uczony opracował wtedy trzy podstawowe prawa mechaniki (nazywane zasadami dynamiki), podstawy rachunku różniczkowego i całkowego (niezależnie od Leibnitza). Dalsze prace prowadził, korespondując z Robertem Hookiem. Ta wymiana doświadczeń została gwałtownie przerwana, gdy Hooke stwierdził, że siła grawitacji jest odwrotnie proporcjonalna do kwadratu odległości. Newton był odmiennego zdania i dlatego uciął wszelkie kontakty. Całość prac Newtona została opublikowana w dziele „Philosophiae naturallis principia mathematica” (Matematyczne podstawy filozofii naturalnej) w roku. W trakcie studiów wykładowca Newtona dostrzegł jego zdolności, przekazał mu katedrę fizyki i matematyki na Uniwersytecie Cambridge. Posadę tę Newton utrzymał przez trzydzieści dwa lata. Najpierw wykładał optykę; wyjaśnił zjawisko rozszczepienia światła białego na barwy składowe, co opisał w „New Theory about Light and Colours” (Nowa teoria światła i kolorów). W r. został wybrany na członka Royal Society, a później pełnił funkcję przewodniczącego tego towarzystwa. Został także członkiem Paryskiej Akademii Nauk. Więcej informacji na temat tego wielkiego fizyka i matematyka znajdziesz w książce Franka E. Manuela: „Portret Izaaka Newtona”.
Biblioteka muzyczna
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DBDZVTMVN
Utwór: „Passacaglia i fuga c-moll”, autorstwa: Johann Sebastian Bach, wykonanie: AMFN. Kompozycja posiada wolne tempo. Cechuje się religijnym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DBDZVTMVN
Utwór: „In dulci jubilo”, autorstwa: Jana Sebastiana Bacha, wykonanie: AMFN. Kompozycja posiada wolne tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DBDZVTMVN
Utwór muzyczny: Giovanni Gabrieli „Ricercare del X tono”. Kompozycja posiada spokojne tempo. Cechuje się hymnicznym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DBDZVTMVN
Utwór muzyczny: Johann Sebastian Bach, Fantazja G-dur BWV 572. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się majestatycznym, wirtuozerskim charakterem.