Włoskie idee humanizmu oraz mecenatu artystycznego rozprzestrzeniały się na dwory całej Europy wraz z podróżującymi artystami, uczonymi i twórcami. Ten sam proces obejmował muzykę – kompozytorzy i wykonawcy przenosili nowe style, repertuar i praktyki wykonawcze między dworami, dzięki czemu kapela renesansowa stała się ważnym ośrodkiem wymiany kulturowej. Pozwala to lepiej zrozumieć, dlaczego na europejskich dworach zatrudniano muzyków z Niderlandów, Włoch i Francji oraz jak kształtował się międzynarodowy charakter kultury muzycznej renesansu.

Renesans w Europie

O ile we Włoszech drugiej połowy XV w. inspirowane myślą humanistyczną prądy filozoficzne i artystyczne nie były nowością, o tyle w pozostałych rejonach Europy należały do rzadkości. Pierwszymi ich zwiastunami byli na przełomie XV i XVI w. licznie emigrujący z Włoch humaniści. Niektórzy musieli opuścić swój kraj z powodów politycznych lub religijnych, inni wyjeżdżali w poszukiwaniu godnego zatrudnienia albo poparcia dla ambitnych planów. Leonardo da Vinci znalazł w królu francuskim Franciszku I patrona gotowego do realizacji jego gigantycznego planu budowy kanałów łączących rzeki w celu stworzenia drogi wodnej między Atlantykiem a Morzem Śródziemnym. Z kolei na stałe do Francji przeniósł się złotnik i rzeźbiarz Benvenuto Cellini, podobnie jak wielu innych włoskich artystów.

R1BkepI7qdqXV

Na zdjęciu ogromny, biały budynek. Zwieńczony jest szarym dachem ze strzelistymi wieżyczkami. Przed budynkiem jest akwen.

Na renesans duży wpływ wywarły dwory europejskich monarchów. Na Węgry włoskie wzorce przywędrowały już w ostatniej ćwierci XV w. wraz z pochodzącą z Neapolu królową Beatrycze, żoną Macieja Korwina. Węgierska kultura dworska nie zaginęła po śmierci króla w 1490 r., a liczni Włosi przebywający w tym kraju stanowili ozdobę dworu nowego władcy – Władysława Jagiellończyka. Na dworze tego ostatniego młodość spędził jego brat Zygmunt, nazwany później Starym, który zainicjował w 1504 r., jeszcze jako królewicz, renesansową przebudowę Wawelu. Sprowadzono wtedy z Węgier architekta włoskiego pochodzenia – Franciszka Florentczyka, który rozpoczął budowę zachodniego skrzydła.

Kolejne źródło inspiracji stanowiły podróże cudzoziemców do Italii, których celem było studiowanie na włoskich uniwersytetach bądź też zdobycie ogólnej ogłady i obycia w świecie. Podróżowali także artyści włoscy, którzy pojawiali się nawet w najodleglejszych regionach Europy, takich jak choćby Wielkie Księstwo Moskiewskie, gdzie w latach 70. XV w. car Iwan III zatrudnił Aristotele Fioravantiego do budowy kremlowskiego soboru Uspieńskiego. W sumie jednak krąg kultury prawosławnej okazał się odporny na wpływy renesansu.

RCn0afwhH7r771

Na zdjęciu rzeźba stwora. Ma na głowie rogi. Ma wysunięty język.

Prace artystów włoskich powstające poza granicami ich ojczyzny nie były prostym powieleniem dzieł tworzonych we Włoszech. W europie na włoskie kanony piękna nakładały się rodzime tradycje, nierzadko o średniowiecznej genezie. Tego rodzaju eklektyzmeklektyzmeklektyzm obserwować można w przypadku krakowskich Sukiennic – budynku jeszcze gotyckiego, który po pożarze w 1555 r. ozdobiony został przez Giovanniego Padovano oraz Santi Gucciego renesansową attykąattykaattyką i maszkaronamimaszkaronymaszkaronami. Z kolei w dziedzinie literatury przykładem naginania wzorców włoskich do rzeczywistości północnoeuropejskiej jest opublikowany w 1566 r. traktat Łukasza Górnickiego Dworzanin polski – adaptacja dzieła Baltazara Castiglione, którego akcja została przeniesiona do Małopolski, a dyskutujących Włochów zastąpiono Polakami.

Renesans północnoeuropejski swobodniej traktował wzory starożytne. Uważany za jego najważniejszą postać Erazm z Rotterdamu nie wahał się wystąpić z krytyką niewolniczego naśladowania wzorców starożytnych. W dialogu Ciceronianus wyraził pogląd, że naśladowanie Cycerona nie jest właściwe nie tylko dlatego, że starożytność należy do przeszłości, ale również dlatego, że Cycero był poganinem.