Kazimierz Wielki i jego czasy
Polityka zagraniczna Kazimierza Wielkiego
Kazimierz WielkiKazimierz Wielki objął władzę w trudnej sytuacji politycznej. W tych czasach dokonały się w państwie polskim ważne zmiany. W polityce zagranicznej król stanął przed poważnymi wyzwaniami. Państwo było słabe, zagrażali mu sąsiedzi. Potrzebne były szybkie działania, które mógł podjąć śmiały i zdecydowany władca.
Nauczysz się:
opowiadać o czasach Kazimierza Wielkiego,
wyjaśniać na czym polegały osiągniecia Kazimierza Wielkiego w polityce zagranicznej.
Spory z Czechami
Władca odziedziczył po swoim ojcu Władysławie Łokietku kraj liczący ledwie 115 tys. km.Indeks górny 22 W granicach Polski nie znalazły się: Śląsk oddany na rzecz Czech, Mazowsze (które się usamodzielniło), Pomorze Gdańskie oraz ziemia dobrzyńska i Kujawy stracone na rzecz zakonu krzyżackiego.

Do wrogów Kazimierza Wielkiego zaliczał się Jan LuksemburskiJan Luksemburski, który tytułował się królem Polski. Twierdził, że ma do tego prawo ponieważ władca Czech, po którym przejął władzę był wcześniej także królem Polski.

Podczas zjazdu w Wyszehradzie, w 1335 r. Kazimierz odkupił od Jana pretensje do korony polskiej za olbrzymią kwotę 20 tysięcy kopkop groszy praskich. Zdawał sobie sprawę, że lepiej problem rozwiązać pokojowo niż prowadzić wojnę z Janem.

Po śmierci Jana Luksemburskiego Kazimierz Wielki próbował odzyskać Śląsk. Wojna o Śląsk z Karolem LuksemburskimKarolem Luksemburskim niczego nie zmieniła. Zakończono ją podpisaniem w 1348 r. pokoju w Namysłowie, w wyniku którego został utrzymany czeski stan posiadania na Śląsku.

Za czasów panowania Kazimierza zaczęło się kształtować pojęcie Corona Regni Poloniae [czyt. korona regni polonie], czyli Korona Królestwa Polskiego. Oznaczało ono wszystkie ziemie, które kiedyś wchodziły w skład państwa polskiego, w tym także i te, które znajdowały się poza jego aktualnymi granicami. Pojęcie upowszechniło się w następnych stuleciach i dało początek określeniu Korona, używanemu na oznaczenie państwa polskiego.
Stosunki z zakonem krzyżackim
Kolejnym ważnym problemem były stosunki z zakonem krzyżackim. Kazimierz próbował początkowo odzyskać Pomorze drogą pokojową. Zwołany został do Warszawy w 1339 r. sąd kościelny, lecz Krzyżacy nie uznali jego wyroku. Ostatecznie Kazimierz zdecydował się na zawarcie tzw. pokoju wieczystegopokoju wieczystego z Zakonem. Został on podpisany w Kaliszu w 1343 r. Polska odzyskała zajęte wcześniej przez Zakon Kujawy i ziemię dobrzyńską, lecz musiała pogodzić się z utratą Pomorza Gdańskiego. Formalnie Pomorze zostało przekazane Zakonowi jako „wieczysta jałmużna”. Był to konieczny kompromis, gdyż Polska nie miała sił na dalszą wojnę z Zakonem.

Przyłączenie Rusi Halickiej do Polski
W 1340 r. zmarł Bolesław Jerzy, ostatni książę Rusi HalickiejRusi Halickiej. Był on spokrewniony z Kazimierzem, a ponadto bracia Bolesława zrzekli się na rzecz Kazimierza pretensji do spadku po zmarłym. Jednak chętnych do tych ziem było wielu. Kazimierz musiał kilkakrotnie wyprawiać się na Ruś, aby potwierdzić swoje prawa lub odeprzeć najeźdźców. Ruś Halicka została włączona w granice Królestwa Polskiego. Był to ważny nabytek, tym bardziej, że z czasem rosło znaczenie gospodarcze Rusi, przez którą prowadziły ważne szlaki handlowe.
Podaj nazwę ziemi położonej na wschód od Krakowa, która została przyłączona do Królestwa Polskiego za panowania Kazimierza Wielkiego.
Polityka wobec Mazowsza

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DEi53HPm1
Mapa interaktywna pt. Królestwo Polskie w XIV w. za panowania Kazimierza Wielkiego Mapa przedstawia obszar Królestwa Polskiego za czasów panowania Kazimierza Wielkiego. Na mapie nie zostało zaznaczone ukształtowanie powierzchni, natomiast zaznaczone zostały główne rzeki: Wisła, Warta, Bug, Pilica, Odra, Cisa, Prut, Prypeć, Niemen. Widoczny jest również fragment wybrzeża Bałtyku. Na mapie poza Królestwem Polskim zaznaczono również inne państwa: państwo zakonu krzyżackiego, Wielkie Księstwo Litewskie, Hospodarstwo Mołdawskie, Królestwo Węgierskie, Królestwo Czeskie, Brandenburgię. Na obszarze Królestwa Polskiego zostały zaznaczone poszczególne krainy i ziemie wchodzące w jego skład: Wielkopolska, Małopolska, Kujawy, Ruś Halicka. Oddzielnie zaznaczono lenna Królestwa Polskiego: Mazowsze, księstwo chełmsko‑włodzimierskie, Podole. Mapa składa się z warstwy bazowej i 4 warstw dodatkowych. Opis warstwy bazowej: Mapa przedstawia obszar Królestwa Polskiego za czasów panowania Kazimierza Wielkiego. Na mapie nie zostało zaznaczone ukształtowanie powierzchni, natomiast zaznaczone zostały główne rzeki: Wisła, Warta, Bug, Pilica, Odra, Cisa, Prut, Prypeć, Niemen. Widoczny jest również fragment wybrzeża Bałtyku. Na mapie poza królestwem Polskim zaznaczono również inne państwa: państwo zakonu krzyżackiego, Wielkie Księstwo Litewskie, Hospodarstwo Mołdawskie, Królestwo Węgierskie, Królestwo Czeskie, Brandenburgię oraz Pomorze Zachodnie. Na obszarze Królestwa Polskiego zostały zaznaczone poszczególne krainy i ziemie wchodzące w jego skład, ponadto zaznaczono lenna Królestwa Polskiego. Warstwy dodatkowe: ● Warstwa 1 - Ziemie odziedziczone przez Kazimierza Wielkiego. Na mapie państwa Kazimierza Wielkiego zaznaczony został obszar ziem odziedziczonych po jego ojcu Władysławie Łokietku. Ponadto zaznaczone zostały Kujawy i ziemia dobrzyńska zajęte przez zakon krzyżacki i odzyskane przez Kazimierza w 1343 r. w wyniku postanowień pokoju w Kaliszu. Zaznaczone zostały również główne kierunki zagrożenia państwa polskiego. ● Warstwa 2 - Państwa sąsiadujące z Królestwem Polskim. Na mapie poza królestwem Polskim zaznaczono również inne państwa: państwo zakonu krzyżackiego, Wielkie Księstwo Litewskie, Hospodarstwo Mołdawskie, Królestwo Węgierskie, Królestwo Czeskie, Brandenburgię, Pomorze Zachodnie. Na warstwie 2 znajdują się 3 punkty z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Nowa Marchia. Jest to część terytorium (prowincja) Marchii Brandenburskiej. Powstała ona po zagarnięciu przez margrabiów brandenburskich ziemi lubuskiej oraz części ziem wielkopolskich i pomorskich w XIII i XIV w. Z czasem stała się jedną z podstaw rozwoju państwa pruskiego. Rozwój Nowej Marchii był bardzo niebezpieczny dla państwa polskiego, bowiem groził odcięciem Polski od Pomorza Zachodniego. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia tarczę herbową w kolorze białym, na której znajduje się orzeł w kolorze czerwonym. Orzeł ma złote pazury i dziób. Z rozwartego dzioba wystaje język. ► Punkt 2 - Państwo zakonu krzyżackiego. Państwo zakonu krzyżackiego. Powstało po podboju ziem pruskich przez Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, co nastąpiło w 2. połowie XIII w. Od 1309 r. stolicą tego państwa był Malbork (Marienburg). Państwo obejmowało ziemie pruskie, pomorskie (Pomorza gdańskiego) oraz Inflanty. Przejściowo także Żmudź (część Litwy) oraz niektóre ziemie polskie (ziemia chełmińska i michałowska). Szczyt potęgi tego państwa przypadał na przełom XIV i XV w. Po II pokoju toruńskim utraciło część terytorium i stało się zależne od Polski. W 1525 r. przestało istnieć, przekształcając się w świeckie Księstwo Pruskie. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia tarczę herbową w kolorze białym. Na tarczy przedstawiony jest czarny krzyż dzielący tarczę na cztery pola. ► Punkt 3 - Księstwa śląskie. Śląsk to jedna z historycznych krain wchodzących w skład państwa pierwszych Piastów. W okresie rozbicia dzielnicowego władzę nad Śląskiem objęli książęta piastowscy wywodzący się od księcia Władysława Wygnańca, syna Bolesława Krzywoustego. W wyniku rozradzania się dynastii księstwo śląskie dzieliło się na coraz mniejsze organizmy polityczne. W końcu XIII wieku książęta śląscy uznali zwierzchnictwo królów czeskich. Kazimierzowi Wielkiemu nie udało się zdobyć zwierzchnictwa nad książętami śląskimi. Ostatecznie, Śląsk niec wszedł w skład zjednoczonego państwa polskiego, a linia Piastów śląskich ostatecznie wymarła w XVII wieku. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Mapa przedstawia księstwa śląskie w XVII wieku. ● Warstwa 3 - Krainy wchodzące w skład Królestwa Polskiego oraz terytoria zależne (lenna). Na obszarze Królestwa Polskiego zostały zaznaczone poszczególne krainy i ziemie wchodzące w jego skład: Wielkopolska, Małopolska, Kujawy, Ruś Halicka. Oddzielnie zaznaczono lenna Królestwa Polskiego: Mazowsze, księstwo chełmsko‑włodzimierskie, Podole. ● Warstwa 4 - Ziemie przekazane w spadku Kazimierzowi (Kaźkowi) słupskiemu w testamencie przez Kazimierza Wielkiego. Na obszarze Królestwa Polskiego zostały zaznaczone poszczególne krainy i ziemie, które otrzymał w spadku po Kazimierzu Wielkim jego wnuk Kazimierz (Kaźko) słupski: ziemia sieradzka, ziemia łęczycka, ziemia dobrzyńska, Kujawy, ziemia wałecka.
Wyjaśnij, dlaczego utrata Pomorza Gdańskiego mogła być niebezpieczna dla przyszłości państwa polskiego.
Na podstawie mapy wyjaśnij, które z ziem stanowiły przedmiot sporu między Polską a Czechami.
Na podstawie opisu mapy wyjaśnij, które z ziem stanowiły przedmiot sporu między Polską a Czechami.
Podsumowanie
W XIV wieku wrosło znaczenie państwa polskiego. Jego obszar wzrósł z 102 tys. kmIndeks górny 22 do 244 tys. kmIndeks górny 22. Opanowane zostały nowe ziemie (Ruś Halicka), które nigdy wcześniej nie należały do władców polskich. Jednak część terytoriów polskich nadal pozostawała pod obcym panowaniem. Było to wyzwanie dla następców Kazimierza. Należy podkreślić, że rozwój terytorialny państwa polskiego oraz wzrost jego znaczenia politycznego nastąpił dzięki umiejętnej polityce Kazimierza Wielkiego. Potrafił on wykorzystać pomyślną koniunkturę polityczną, a w razie konieczności nie bał się pójść na wojnę.

W swojej polityce Kazimierz Wielki wykorzystywał zarówno środki pokojowe, jak i działania wojenne. Podaj nazwę ziemi, którą Kazimierz próbował odzyskać zarówno pokojowo, jak i na drodze zbrojnej.
Słownik
uroczysty akt uległości składany potężniejszemu władcy
król czeski w latach od 1309, pierwszy przedstawiciel dynastii Luksemburgów na tronie czeskim, zginął w bitwie pod Crecy w 1346 roku
syn Jana Luksemburskiego, król czeski w latach 1346‑1378, król niemiecki od 1346 oraz cesarz rzymski od 1355
król Polski w latach 1333‑1370, ostatni przedstawiciel dynastii Piastów na tronie polskim
dawna miara ilości, wynosiła 60 sztuk (np. kopa jajek to 60 jajek)
ziemie nadawane przez seniora lennikowi, który zobowiązywał się w zamian do wierności i posłuszeństwa wobec seniora
nazwa oznaczająca pokój, który ma obowiązywać na zawsze („po wieczne czasy”)
jedno z księstw ruskich, nazwa pochodzi od grodu Halicz
osoba sprawujący opiekę nad uzależnionym od niego poddanym, który zobowiązał się do wierności i posłuszeństwa w zamian za prawo do sprawowania władzy nad określoną ziemią