Temat: Budowa geologiczna Polski. Geologiczna historia Polski

Autor: Magdalena Jankun

Adresat

Uczeń klasy VII szkoły podstawowej.

Podstawa programowa

IX. Środowisko przyrodnicze Polski na tle Europy: położenie geograficzne Polski.

Uczeń:

5) przedstawia wpływ ruchów górotwórczych i zlodowaceń w Europie na ukształtowanie powierzchni Polski.

Materiał wykracza poza podstawę programową

Cel lekcji

Uczniowie omawiają najważniejsze dzieje w historii geologii Polski oraz rozpoznają struktury geologiczne występujące na powierzchni naszego kraju.

Kryteria sukcesu

• wymienisz główne jednostki tektoniczne Polski;

• rozpoznasz i scharakteryzujesz skały i skamieniałości występujące na terenie Polski;

• odczytasz warstwy skalne od najstarszych do najmłodszych;

• omówisz wydarzenia geologiczne Polski.

Kompetencje kluczowe

• porozumiewanie się w języku ojczystym;

• porozumiewanie się w języku obcym;

• kompetencje matematyczne;

• kompetencje informatyczne;

• umiejętność uczenia się;

• kompetencje społeczne i obywatelskie.

Metody/formy pracy

Praca z tekstem oraz praca z multimediami.

Praca indywidualna oraz praca w parach.

Środki dydaktyczne

• abstrakt;

• tablica interaktywna lub tradycyjna;

• rzutnik multimedialny;

• tablety/komputery;

• tablica stratygraficzna;

• filmy zamieszczone w internecie

Fazy lekcji

Wstępna

1. Nauczyciel podaje temat i cel lekcji oraz kryteria sukcesu.

2. Nauczyciel omawia najważniejsze wydarzenia w dziejach geologicznych obszaru Polski: ruchy górotwórcze, działalność wulkaniczną, transgresje i regresje morskie, a także działalność lądolodu skandynawskiego. Każde z tych zagadnień ilustruje prezentacją filmu dostępnego w zasobach internetu.

Realizacyjna

1. Nauczyciel prezentuje tablicę stratygraficzną. Prosi uczniów o odczytanie z tablicy er i okresów, w którym miały miejsce ruchy górotwórcze (fałdowanie kaledońskie, hercyńskie, alpejskie) oraz o wskazanie na mapie Polski powstałych gór. Kolejnymi zadaniami uczniów są odczytanie okresu, w którym miała miejsce transgresja i regresja morza oraz wskazanie najmłodszego wydarzenia geologicznego, które ukształtowało powierzchnię naszego kraju.

2. Nauczyciel prezentuje film z abstraktu „Jak powstają góry” – uczniowie mają zwrócić uwagę na to, w jaki sposób formuje się materiał skalny i w jaki sposób wypiętrzają się góry – co jest przyczyną ich powstania. Zapisują swoje propozycje w formularzu w abstrakcie lub w zeszytach.

3. Nauczyciel omawia budowę geologiczną naszego kraju, wskazując na mapie fizycznej Polski poszczególne struktury geologiczne. Poleca uczniom zapoznanie się z materiałem infograficznym z abstraktu, omawiającym geologiczną historię Polski.

4. Na mapie Polski, przedstawiającej główne jednostki tektoniczne, uczniowie lokalizują regiony położone na obszarze platformy prekambryjskiej, na obszarze górotwórczości kaledońskiej, hercyńskiej i alpejskiej.

5. Nauczyciel prezentuje mapę „Polska – rodzaje skał i ich wiek”. Uczniowie omawiają rozmieszczenie skał na terenie całego kraju, uwzględniając przyczyny występowania ich na danym obszarze. Odczytują, które skały są charakterystyczne dla okolicy, w której mieszkają.

6. Nauczyciel poleca uczniom znalezienie informacji w abstrakcie o wykorzystaniu i praktycznym zastosowaniu znajomości budowy geologicznej – chętni prezentują swoje spostrzeżenia.

7. Uczniowie wykonują ćwiczenia interaktywne doskonalące umiejętność rozpoznawania skał i określania miejsca ich występowania.

Podsumowująca

1. Nauczyciel wyświetla film dostępny w zasobach internetu, podsumowujący zagadnienia omówione na zajęciach pt. „Geografia Jak zbudowana jest Polska Budowa geologiczna Polski Wiedza”.

2. Nauczyciel ocenia pracę uczniów w czasie zajęć, biorąc pod uwagę ich aktywność i indywidualne możliwości.

W tej lekcji zostaną użyte m.in. następujące pojęcia oraz nagrania

Pojęcia

Teksty i nagrania

Geological structure of Poland. Geological history of Poland.

Rocks, present in crust, are usually arranged in layers. The rule of thumb is that older rocks lie at higher depths, and younger rocks lie at lower depths. Of course, some deviations might happen, for example, in folds, faults, shifts or other deformations of rock layers. On maps, profiles, diagrams and other drawings, older rocks are usually marked with darker colours, and younger ones are marked with brighter colours.

Knowledge of geological structure enables human to perform various activities in everyday life, such as:

• drawing water from underground sources;

• extraction of mineral resources;

• correct erection of buildings.

Knowledge of geological structure geological structure may also help find interconnections occurring in natural environment: rock – soil – water – vegetation – animals. The area of the Central Poland Plains and the Lakelands, covered in many places with Quaternary post‑glacial sands, may be an example. These layers triggered formation of rather infertile podzol soils, overgrown mainly by coniferous forests, what, in turn, led to development of specific vegetation and specific fauna.

Geological structure of Poland is a consequence of our geographical location in Central Europe, in a junction of large geological units of the continent:

• the zone of young Alpine folding;

• the zone of old Paleozoic foldings (Caledonides, Variscides);

• the Precambrian platform.

Widespread East European Platform of Precambrian origin, overlaps with the North‑East part of the territory of Poland. The edge of this platform, called the Tornquist Zone (T‑T zone), spans from Koszalin to Tomaszów Lubelski. Old Precambrian igneous rocks and metamorphic rocks in this area are covered with horizontal layers of sedimentary rocks from later periods.
The zone of Paleozoic foldings contains Sudetes with the fore‑Sudetic block, the Holy Cross Mountains, and the Upper Silesian basin. The area, stretching from these mountains to the East European Platform is so‑called Paleozoic West Europe Platform which includes old folded formations covered with younger sediments, slightly folded in late Mesozoic Era. These include the following:

• the Central Poland bank;

• the shoreline basin and the Szczecin‑Miechów basin;

• the fore‑Sudetic Monocline.

Currently, these unites are covered with Caenozoic formations. The zone of Alpine folding in our country includes Carpathians and pre‑Carpathian cavity, located northward.

Currently, there is sea in the north of Poland, and the mountains in the south. However, it was not always like that. For millions of years, the shape of Earth’s crust and distribution of lands and oceans underwent regular changes. Climate, and thus vegetation, underwent changes as well. Depending on which era to analyse, landscapes of modern territory of Poland differed to great extent.

The most important events from the geological history of Poland, with breakdown to specific eras, are provided in the following table.

Employing knowledge gained during the lessons, do the following exercises.

• Events from the geological history were decisive factors with regard to types of rocks and their arrangement in crust.

• Rocks emerged in various eras, places, and environmental conditions. Therefore, their composition and structure provide information on the date of formation. Arrangement of rock strata allows to reconstruct chronological sequence of geological events on the territory of Poland. Fossils may also prove useful for this purpose.

• In general, older rocks lie at higher depths, and younger rocks lie at lower depths.

• Processes occurring in geological history led to formation of, inter alia, various mineral resources, such as metallic, energy, and rock resources.

• Knowledge of geological structure of Poland may prove useful in everyday life as well as in economy.

• Poland lies on the border of three large geological units in Europe: the pre‑Cambrian East European Platform, the Paleozoic folded structure, the Alpine folded structure.