Tropizmy serca to wrodzona skłonność tego narządu do zmian sposobu pracy, pod wpływem odbioru określonych bodźców (w postaci neuroprzekaźników lub hormonów).

bg‑cyan

Układ autonomiczny a tropizm serca

Układ autonomicznyautonomiczny układ nerwowyUkład autonomiczny (wegetatywny) można podzielić na układ współczulny, który mobilizuje nasz organizm (zwłaszcza w sytuacji stresowej, wymagającej szybkich reakcji organizmu), oraz układ przywspółczulny, działający przeciwstawnie do współczulnego.

W odniesieniu do tropizmu serca te dwa układy działają antagonistycznie (przeciwstawnie). NoradrenalinanoradrenalinaNoradrenalinaadrenalinaadrenalinaadrenalina, będące neuroprzekaźnikami układu współczulnego, wykazują tropizm dodatni na serce, natomiast acetylocholinaacetylocholinaacetylocholina, będąca przekaźnikiem układu przywspółczulnego, charakteryzuje się tropizmem ujemnym.

bg‑cyan

Inotropizm serca

RWjTfKYgezsoB1
Kwitnąca konwalia majowa.
Źródło: Danny Steven S., Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Działanie inotropowe oznacza wpływ danej substancji na siłę skurczu mięśnia sercowego. Działanie inotropowe ujemne wykazuje uwalniana z zakończeń neuronów przywspółczulnych acetylocholina. Oznacza to, że zmniejsza ona siłę skurczu mięśnia sercowego. Przeciwstawnie działa uwalniana z zakończeń neuronów współczulnych noradrenalina. Zwiększa ona siłę skurczu mięśnia sercowego, co znaczy, że działa inotropowo dodatnio.

Substancje nazywane glikozydami nasercowymi mają zdolność do zwiększania siły skurczu mięśnia sercowego, czyli działają inotropowo dodatnio. Glikozydy nasercowe znajdziemy w liściach konwalii majowej, naparstnicy purpurowej i naparstnicy wełnistej.

RsdZ4wihG2pGh1
Film zawiera trójwymiarowy model serca ludzkiego, ukazujący anatomiczne szczegóły tego narządu.
bg‑cyan

Chronotropizm serca

Działanie chronotropowe oznacza wpływ danej substancji na częstotliwość skurczów serca. Na przykład acetylocholina działa chronotropowo ujemnie, ponieważ prowadzi do zmniejszenia częstotliwości skurczów serca. Przeciwnie działa noradrenalina, która powoduje zwiększenie częstotliwości skurczów serca. Noradrenalina działa więc chronotropowo dodatnio.

Wspomniane wcześniej glikozydy nasercowe, oprócz działania inotropowo dodatniego, wykazują również działanie chronotropowo ujemne.

bg‑cyan

Dromotropizm serca

R1Sgfdlvz4SEw1
Schemat układu bodźcotwórczo-przewodzącego serca. Cyfrą 1 został oznaczony węzeł zatokowo-przedsionkowy, a cyfrą 2 – węzeł przedsionkowo-komorowy.
Źródło: J. Heuser, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.5.

Działanie dromotropowe określa wpływ danej substancji na szybkość przewodzenia impulsów w węźle przedsionkowo‑komorowymwęzeł przedsionkowo‑komorowywęźle przedsionkowo‑komorowymukładzie bodźcotwórczo‑przewodzącymukład bodźcotwórczo‑przewodzącyukładzie bodźcotwórczo‑przewodzącym serca. Substancja o działaniu dromotropowo dodatnim powoduje przyspieszenie przewodzenia w węźle przedsionkowo‑komorowym, co oznacza, że pobudzenie szybciej dotrze z przedsionka do komór i szybciej nastąpi skurcz komór serca. W taki sposób działa uwalniana z zakończeń neuronów współczulnych noradrenalina. Przeciwnie działa acetylocholina, która wykazuje dromotropizm ujemny. Obniża szybkość przewodzenia w węźle przedsionkowo‑komorowym, co powoduje późniejsze wystąpienie skurczu komór serca.

bg‑cyan

Batmotropizm serca

Działanie batmotropowe oznacza wpływ na pobudliwość komórek mięśnia sercowego. Noradrenalina działa w sposób batmotropowo dodatni, co oznacza, że zwiększa pobudliwość komórek mięśnia sercowego. Przeciwstawne działanie wykazuje acetylocholina, która zmniejsza pobudliwość komórek mięśnia sercowego – działa więc batmotropowo ujemnie.

R1RTRZO5Vg4CE
Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana serca to jedyny mięsień poprzecznie prążkowany, którego praca nie podlega naszej woli.
Źródło: Dr. S. Girod, Anton Becker, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.5.
bg‑cyan

Adrenalina a tropizm serca

Adrenalina to hormon wytwarzany w rdzeniu nadnerczy oraz neuroprzekaźnik uwalniany przez zakończenia nerwowe włókien układu współczulnego. Adrenalina działa na serce w sposób podobny do noradrenaliny:

  • chronotropowo dodatnio – zwiększa częstość skurczów serca;

  • inotropowo dodatnio – zwiększa siłę skurczu mięśnia sercowego;

  • dromotropowo dodatnio – przyspiesza przewodzenie w węźle przedsionkowo‑komorowym;

  • batmotropowo dodatnio – zwiększa pobudliwość komórek mięśnia sercowego.

Ciekawostka

Znane są również inne niż wymienione powyżej rodzaje tropizmu. Należą do nich:

  • lusitropizm – oznacza wpływ na długość fazy rozkurczu serca. Substancje o działaniu lusitropowym dodatnim powodują przyspieszenie rozkurczania się serca, natomiast działanie lusitropowe ujemne oznacza zwolnienie rozkurczania się mięśnia sercowego. Substancją o działaniu lusitropowo dodatnim jest adrenalina;

  • tonotropizm – oznacza wpływ na napięcie komórek. Tonotropizm dodatni oznacza zwiększenie napięcia komórek, natomiast tonotropizm ujemny – zmniejszenie tego napięcia.

Słownik

acetylocholina
acetylocholina

ester choliny i kwasu octowego, chemiczny przekaźnik impulsów w układzie nerwowym; jest ściśle związana z funkcją układu przywspółczulnego i odpowiedzialna za objawy jego pobudzenia

adrenalina
adrenalina

(epinefryna), hormon i neuroprzekaźnik z grupy amin katecholowych; wytwarzany w rdzeniu nadnerczy, a także w niektórych neuronach ośrodkowego układu nerwowego

antagonizm
antagonizm

(z gr. antagōnisma, czyli „opozycja”); przeciwstawne działanie dwóch substancji lub układów

autonomiczny układ nerwowy
autonomiczny układ nerwowy

dzieli się na układ współczulny i przywspółczulny, a jego rola polega na regulowaniu i koordynowaniu funkcjonowania narządów wewnętrznych, takich jak serce

noradrenalina
noradrenalina

(norepinefryna) amina katecholowa należąca do substancji neuroprzekaźnikowych układu współczulnego oraz ośrodkowego układu nerwowego

układ bodźcotwórczo‑przewodzący
układ bodźcotwórczo‑przewodzący

grupa komórek znajdujących się w sercu, która wytwarza oraz rozprowadza impulsy elektryczne prowadzące do skurczu przedsionków i komór serca

węzeł przedsionkowo‑komorowy
węzeł przedsionkowo‑komorowy

część układu bodźcoprzewodzącego serca, zlokalizowana w przegrodzie przedsionkowo‑komorowej; przewodzi bodźce elektryczne z przedsionków do komór