Klementyna z Tańskich Hoffmanowa Pamiątka po dobrej matce czyli ostatnie jej rady dla córki

Do Amelii

Już dusza moja do lepszego przeniesie się mieszkania, kiedy ty, córko moja, czytać to pismo będziesz. Są to uwagi, rady, napomnienia, prośby umierającej już matki, nie wątpię, że korzystnymi będą dla ciebie. Zanadto mnie kochasz, abyś kiedy obojętnym okiem patrzeć na nie mogła, abyś nie spełniła ostatnich życzeń, jakie zawierają. […]

O płci żeńskiej

Różne o płci naszej są mniemania. Jedni przysądzają nam najwyższe cnoty i często psują zbytkiem pochlebstwa, drudzy widzą tylko wady i w swojej surowości krzywdę nam czynią. Same nawet kobiety odmiennie płeć swoją uważają, jedne zaszczyt, drugie upośledzenie w niej widzą […].

Ty więc, córko moja, nie trap się, że do płci słabszej należysz i jej przeznaczenie jest pięknym; wszak i kobieta kochaną i użyteczną być może. Natura mężczyznę mocą udarowała, bo obronę słabszych, sprzeciwianie się niesprawiedliwości, karę występku jemu powierzyła. On krew swoją na placu bitwy wylewa, mądre pisze ustawy, pilnuje ich wykonania, kraje podbija, wznosi, broni mocarstwa i rządzi nimi, słowem – jest mężczyzną.

Czulszą i słabszą Bóg stworzył kobietę: łagodzić, miękczyć, uszczęśliwiać śmiałego mężczyznę powinna. Dzikim i ponurym byłby świat, gdyby sami na nim byli mężczyźni, gnuśnym i nieczynnym, gdyby go tylko napełniły niewiasty. Wspólny ich związek i wzajemna pomoc są zasadą towarzyskiego porządku i jeżeli płeć męska włada światem, nasza go upięknia. […]

O domowych i kobiecych zatrudnieniach

Cóż więcej zachwyca w dobrze urządzonym domu, jak młoda i wesoła jego gospodyni, czynna bez ustanku? Z upodobaniem patrzymy na nią. Nad wszystkim czuwa bacznie jej oko. Duszą jest całego domu, wzorem dla sąsiadów i służących, nagrodą męża, ozdobą familii swojej, Bogu i ludziom się podoba.

Ty, Amelio, bądź zawsze gotowa do pracy, zawsze chętnie i pilnie czynna. Czynność jest prawdziwym życiem człowieka i źródłem jego szczęścia. Nuda, ta najokropniejsza choroba w świecie, bo duszę i ciało dręczy, opanuje cię, skoro tylko lenistwu i próżniactwu się poddasz. Nie poznasz jej nigdy, jeśli zawsze zatrudnioną będziesz. Kiedy cię napadnie zły jaki humor, nieukontentowanie, przykrości niechybne w tym życiu, zajmij się czym pilnie, a zatrudnienie wypędzi je od razu. Kiedy krew w twoich żyłach pomału płynąć zacznie, nadaj jej pracą ruch nowy. Chcesz zawsze być wesołą i zdrową? Pracuj szczerze i z upodobaniem. […]

O ozdobie umysłu

Po pięknej duszy, czułym i delikatnym sercu nie ma trwalszych wdzięków, nie ma większej ponęty nad ozdobny umysł. Minęły czasy, kiedy skarb ten wyłącznie mężczyzn był własnością, dziś i kobietom nie tylko wolno, ale i użytecznie jest starać się o niego […]. Kobiety zapewne mniej potrzebują posiadać umiejętności niż mężczyźni nauki; nauki nie celem, ale ozdobą ich życia być powinny […]. Nigdy nie chwalę kobiety, kiedy się oddaje wysokim naukom, kiedy się uczy łacińskiego, greckiego, hebrajskiego języka, doświadczenia robi w fizyce, chemii i nad algebrą lub matematyką głowę sobie łamie. Umieć uszczęśliwić małżonka, uprzyjemnić jego życie, wychować dobre dzieci, wynajdywać nowe i niewinne sposoby podobania się każdemu to są systemy naukowe dla kobiety. Bez algebry potrafi, aby się w żadnych rachubach, widokach ani sama nie omyliła, ani drugim nie dała; a matematykę niech zna tylko tyle, żeby nigdy z prostej nie zboczyła linii.

hoffmanowa Source: Klementyna z Tańskich Hoffmanowa, Pamiątka po dobrej matce czyli ostatnie jej rady dla córki, Warszawa 1819, s. 17–148.