Komunikacja interpersonalna jest kluczowym i fundamentalnym elementem naszego codziennego życia, funkcjonowania w świecie. Dzieci, które doświadczają problemów w obszarze komunikacji na skutek przemocy, mają problemy w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami, radzeniu sobie z emocjami, wyrażaniu swoich myśli i uczuć. Należy również podkreślić, na co wskazują badania WHO czy UNICEF, że doświadczenie przemocy powiązane jest ze zwiększonym ryzykiem bycia ofiarą lub sprawcą przemocy, depresji, lęków, prób samobójczych oraz podejmowaniem ryzykownych zachowań w późniejszym życiu, np. uzależnień czy ryzykownych zachowań seksualnych (Włodarczyk, 2017). Dlatego też, pomimo iż wsparcie specjalistów jest niezastąpione, wiele można zrobić również w domu.

Poniżej znajdziecie Państwo kilka przykładowych ćwiczeń, które pomogą dziecku w rozwijaniu umiejętności komunikacyjnych. Warto stosować je regularnie, zaangażować nie tylko dziecko, ale również innych domowników. Ćwiczenia będą nie tylko okazją do rozwijania nowych umiejętności społecznych, ale także pogłębią relacje pomiędzy członkami rodziny. Wspólna realizacja ćwiczeń stanie się przyjemną formą spędzenia czasu, rozrywką, z której płyną niekwestionowane korzyści dla każdego domownika, a nie formą kolejnego obowiązku, narzuconego zadania, które dziecko ma zrealizować.

1. Gra w skojarzenia

Zaproponuj dziecku zabawę polegającą na wymienianiu się słowami i skojarzeniami. Na przykład: „słońce” - „ciepło”. Ćwiczenie to pomaga dziecku myśleć szybko i ćwiczyć umiejętność spontanicznego wyrażania myśli.

2. Opowiadanie historii z obrazka

Wybierzcie razem z dzieckiem ilustrację lub zdjęcie, a następnie poproś je, aby wymyśliło i opowiedziało na jego podstawie krótką historię. Pomaga to w rozwijaniu wyobraźni i umiejętności strukturyzowania wypowiedzi.

3. Ćwiczenie „Mam na myśli...”

Pomyśl o jakimś przedmiocie lub osobie, a dziecko ma za zadanie odgadnąć, o co chodzi, zadając pytania, na które możesz odpowiedzieć tylko „tak” lub „nie”. To doskonałe ćwiczenie na formułowanie precyzyjnych pytań.

4. Trening słuchania aktywnego

Opowiedz dziecku krótką historię, a następnie poproś je o przekazanie jej treści własnymi słowami. Uczy to dziecko skupiania uwagi na tym, co mówi inna osoba oraz pomaga w zrozumieniu przekazywanych informacji.

5. Ćwiczenie z lustrzanym odbiciem

Stojąc naprzeciwko siebie, jeden z uczestników wykonuje ruchy, które druga osoba stara się dokładnie naśladować. Ćwiczenie to pomaga w rozwoju empatii oraz zrozumieniu mowy ciała.

6. Dziennik emocji

Zachęć dziecko do prowadzenia dziennika, w którym codziennie będzie zapisywało swoje uczucia i emocje. Wspólnie możecie omawiać wpisy, co pomoże dziecku w lepszym rozumieniu i wyrażaniu swoich uczuć. Warto, aby rodzic również prowadził dziennik emocji i dzielił się z dzieckiem swoimi przeżyciami.

7. Rozmowy przy kolacji

Ustalcie, że kolacje będą czasem, kiedy każdy z domowników opowiada o swoim dniu, uczuciach, sukcesach i porażkach. Dzięki temu dziecko będzie miało regularną okazję do praktykowania komunikacji w bezpiecznym środowisku.

8. Odwrócone role

Na chwilę zamieniajcie się rolami. Dziecko może być rodzicem, a Ty jego dzieckiem. Umożliwia to lepsze zrozumienie swoich pozycji w rodzinie oraz ćwiczenie wyrażania się w różnych sytuacjach.

9. Gra „Co by było, gdyby?”

Zadawajcie sobie nawzajem pytania rozpoczynające się od „Co by było, gdyby...?”, np. „Co by było, gdybyśmy mieli skrzydła?”. Pomaga to w rozwijaniu kreatywnego myślenia i komunikacji.

10. Karta emocji

Przygotuj kartki z różnymi emotikonami przedstawiającymi emocje. Poproś dziecko, by wybierało codziennie kartkę odpowiadającą jego nastrojowi i opowiadało o tym, co go wywołało. Rodzic/rodzeństwo również wybiera emotikonki i opowiadają o swoich emocjach.

11. Mimika twarzy

Ustalajcie różne emocje, które następnie będziecie próbować odgrywać wyłącznie za pomocą mimiki twarzy. Druga osoba ma za zadanie odgadnąć, jakie uczucie jest przedstawiane.

12. Bajki z morałem/filmy/seriale

Czytajcie razem bajki lub oglądajcie filmy/seriale, a potem rozmawiajcie o tym, jakie niosą przesłanie. Pomaga to w analizie treści własnych odczuć i ich wyrażaniu.

13. Gra w dziennikarza

Dziecko staje się dziennikarzem i przeprowadza z Tobą wywiad na dowolny temat. Uczy to formułowania pytań oraz słuchania odpowiedzi.

14. Wizualizacja

Proponuj dziecku ćwiczenie polegające na zamknięciu oczu i wyobrażeniu sobie spokojnego miejsca. Po chwili poproś je, aby opisało to miejsce jak najdokładniej. Ćwiczenie to pomaga w koncentracji, rozwijaniu wyobraźni oraz umiejętności opisowego wyrażania się.

15. Gra w opowiadanie historii

Rodzic i dziecko mogą na zmianę opowiadać krótkie historie, ćwicząc przy tym wyrażanie swoich myśli i uczuć. To doskonała okazja, aby rozwijać zdolności narracyjne i budować pewność siebie w wyrażaniu swoich pomysłów.

16. Gra w role

Rodzic i dziecko mogą odgrywać różne role w scenkach z życia codziennego lub z książek. To pozwoli dziecku eksperymentować z różnymi stylami komunikacji i zrozumieć, jak różne zachowania wpływają na innych.

17. Ćwiczenia z empatią

Rodzic może zadawać dziecku pytania dotyczące jego uczuć i emocji, a następnie słuchać uważnie odpowiedzi, okazując empatię i zrozumienie. To pomoże dziecku w nauce wyrażania swoich emocji i potrzeb.

Proponuj różne sytuacje lub scenariusze, w których dziecko musi wcielić się w rolę innej osoby i spróbować zrozumieć, jakie mogą być jej uczucia i potrzeby. To ćwiczenie pomaga budować zdolność empatii i zrozumienia perspektywy innych.

18. Ćwiczenia asertywności

Rodzic może pomóc dziecku w nauce, jak wyrażać swoje potrzeby w sposób asertywny, nie agresywny ani bierny. Możecie razem tworzyć scenariusze sytuacji, w których dziecko będzie ćwiczyć asertywną komunikację.

Zaproponuj dziecku fikcyjny konflikt lub poproś go o opisanie sytuacji, która go zmartwiła. Następnie wspólnie opracujcie różne sposoby rozwiązania konfliktu, analizując, jakie działania mogą pomóc w osiągnięciu pozytywnego rezultatu.

19. Ćwiczenie autoprezentacji

Poproś dziecko o przygotowanie krótkiej prezentacji na dowolny temat, a następnie niech ją przedstawi przed tobą. Po prezentacji możecie wspólnie omówić, co poszło dobrze, a co można jeszcze poprawić. To ćwiczenie rozwija pewność siebie i umiejętność skutecznej autoprezentacji.