Ćwiczenie
Proponowane ćwiczenie ma za zadanie uwrażliwić na poszukiwanie „bogatych punktów”.
Obejrzyj uważnie krótki film: SZOK Kulturowy w Polsce Różnica między Ukrainą a Polską.
Narrator opowiada o 11 różnicach kulturowych. Oczywiście jego wybór jest przypadkowy, ponieważ opiera się o indywidualne doświadczenia. Staraj się być otwarta/otwarty na to, co mówi oraz spróbuj wyobrazić sobie, dlaczego tak mówi. Obserwuj, jakie przedmioty czy zachowania wzbudziły szok kulturowy w narratorze. Co, w jego odczuciu, było dziwne, nieprawdopodobne, nieuchwytne. Następnie przeczytaj uważnie wpisy widzów vlogaIndeks górny 11Indeks górny 11, które odzwierciedlają ich reakcje. Określ, jaki typ stereotypu leży u podłoża reakcji widzów.
Aby określić typ stereotypu, na którym zbudowana jest odpowiedź czy reakcja odbiorców vloga, najpierw poszukaj kluczowego (mocnego, zgeneralizowanego) określenia sytuacji, wyrażenia, które nadaje ton wypowiedzi. Ono definiuje sposób nazywania rzeczywistości tej osoby, która napisała komentarz. Pamiętaj, że to nie jesteś ty, twoje odczucia, przemyślenia mogą być zupełnie inne. To trudność tego ćwiczenia. Następnie, po określeniu rodzaju stereotypu, określ rodzaj wiedzy, sposób jej prezentowania.
Kolczyki w uchu u mężczyzn
„Co do kolczyków w uchu, to moje pokolenie ma niejednoznaczne skojarzenia. Otóż przed rokiem 1990 nie było lokali, w których mogły spotykać się oficjalnie środowiska homoseksualne, dlatego też wielu mężczyzn o takiej orientacji nosiło kolczyk, tyle że znaczenie miało, w którym uchu ten kolczyk noszono. Dzięki temu mogli się znaleźć”.
Stereotyp:
kulturowy – podkreśla niejednoznaczność i odwołuje się do opisu własnego skojarzenia.
Noszenie torby przez ramię przez mężczyzn
„W sezonie letnim często korzystam z takiej torebki i nigdy nie przyszło mi do głowy, że to »pedalskie«. Ludzie to czasem mają wyobraźnię! Kiedy trzeba zabrać coś więcej, to owszem plecak. A kiedy tylko dokumenty + telefon + klucze = tylko torebka”.
Stereotyp:
społeczny – wyrażenie: „nigdy nie przyszło mi do głowy” jest podniesione do rangi prawdziwości, a potem pojawia się pouczenie, jak być powinno.
Zadanie
„Aha. A te chlebaki były u nas modne w latach 70. Dzisiaj modne są plecaki, zresztą jak w całej Europie w kierunku zachodnim. Pozdrawiam i życzę więcej takich szoków kulturowych. Uwielbiam je i bardzo się cieszę, jak sam mogę takie przeżywać”.
Stereotyp: |
|---|
„Witam, taka mała podręczna torebka nazywa się »saszetka«. W Polsce faktycznie rzadko noszona, (chyba że niedziela) w porównaniu do plecaka ma swoje plusy i minusy, w zależności od tego, w jakim celu ją zabierasz ze sobą”.
Stereotyp: |
|---|
„Właściwie to dużo osób w Polsce chodzi z takimi saszetkami, jak pokazałeś na początku”.
Stereotyp: |
|---|
„Otóż, te torebki, które Wy lubicie może i wyglądają estetycznie, ale naprawdę niewiele można w nie włożyć, czyli są niefunkcjonalne. Myślę, że większość stosunkowo młodych mężczyzn Polaków lubi plecaki po prostu dlatego, że tak naprawdę wcale nie noszą ich z myślą o telefonie, portfelu czy jakichś gadżetach, tylko naprawdę potrzebują tej większej przestrzeni na coś innego. Ja wielokrotnie podczas przemieszczania się po mieście w drodze do domu robię dodatkowe małe zakupy i taki plecak jest w sam raz. Czy to na jakieś pieczywo, mleko, inne napoje itd. Różne rzeczy sportowe, czy części garderoby, parasolkę składaną. itd. itp. A już na pewno, gdy wybieram się na przejażdżkę rowerową. Co innego jak wybierasz się z domu z myślą o jakimś spacerze w porze letniej i nie masz, gdzie włożyć portfela, telefonu... wtedy i takie torebki jak Wasze są pomocne. Jedno nie dyskwalifikuje drugiego”.
Stereotyp: |
|---|
„W Szczecinie, gdzie mieszkam, takie małe torby są bardzo popularne, jak i plecaki”.
Stereotyp: |
|---|
„U nas noszą »nerki« przewieszone przez ramię”.
Stereotyp: |
|---|
„O ile mnie pamięć nie myli, to zwyczaj noszenia plecaków pochodzi z okresu stanu wojennego, czyli początku lat 80. Przenoszenie »bibuły« (jak zwykło się nazywać nielegalnie wydawane gazety i ulotki) wymagało dużych toreb i łatwo zwracało uwagę milicji. Apel o powszechne noszenie dużych plecaków miał ułatwić pracę kolporterów. Na początku noszono to, co było – czyli zwykłe plecaki turystyczne z wystającym stelażem. Potem, ewolucyjnie zaczęły się pojawiać zgrabne plecaki miejskie i zostały powszechnie przyjęte. Sam na co dzień noszę nieduży plecak (ok. 15 l). Jeżeli pustawy, to jak torbę – na jednym ramieniu. Jeżeli cięższy, to jak pełnoprawny plecak. Wsiadając do autobusu, przekładam go czasem na jedno ramię do przodu, żeby mieć kontrolę i nie obijać współpasażerów. Kwestia przyzwyczajenia. Ja wolę plecak”.
Stereotyp: |
|---|
Różnica znaczeń pierwsze piętro vs. parter
„Parter jest pierwszym piętrem wyłącznie w dawnym Związku Sowieckim. W innych krajach, to jak w Polsce. Dotychczas nie mogę się do tego przyzwyczaić, mieszkając na Litwie”.
Stereotyp: |
|---|
„Parter i piętra to nie tylko polski wymysł. Choćby w Wielkiej Brytanii również funkcjonuje podział na ground floor i upper floors. O ile wiem, w USA np. to już nie”.
Stereotyp: |
|---|
„Rzeczywiście, jak się zastanowić, to dziwnie mamy z tym parterem. Przy czym, jak mówimy o bloku, że jest np. 4‑piętrowy, to to jest właśnie parter + 3 piętra”.
Stereotyp: |
|---|
„Z tymi piętrami to jest proste – samo słowo »piętro« to wyższa kondygnacja budynku, więc parter z definicji nie może być piętrem. Parter to parter – zawsze ten pierwszy na dole. Potem jest piętro, jeżeli jest ich kilka w budynku, to mamy pierwsze piętro, drugie etc.”.
Stereotyp: |
|---|
Makijaż na twarzy kobiet
„Wczoraj byłem w supermarkecie w Szczecinie i po »tapecie« nałożonej na twarze rozpoznałem Ukrainki, to się bardzo rzuca w oczy nawet, jak ślicznie mówią po polsku, to ta tapeta zdradza kraj pochodzenia”.
Stereotyp: |
|---|
„W Polsce kobiety nie noszą makijażu, bo nie muszą. Wyglądają wystarczająco pięknie ze swoim naturalnym wyglądem”.
Stereotyp: |
|---|
„Dziewczyny z Ukrainy malują się nazbyt mocno, to fakt. Dodam że Ukraińcy w Polsce są bardziej głośni nawet w przestrzeni tzw. publicznej”.
Stereotyp: |
|---|
„Makijaż u kobiet. Jak najbardziej podzielam Twoje zdanie. Kobiety z krajów na wschód od Polski noszą zdecydowanie za dużo makijażu, absolutnie nie wygląda to zachęcająco i estetycznie, poza tym wciąż ta miłość do futer...”.
Stereotyp: |
|---|
„Polki też się malują, ale zdecydowanie preferowany jest delikatny makijaż, który ma podkreślić naturalne wdzięki. Ukrainki i Rosjanki za to częściej robią z twarzy maskę, modelując twarz na nowo”.
Stereotyp: |
|---|
„Nie tylko makijaż Ukrainki noszą mocniejszy, ale i bardziej strojne ubrania. Pracowałam kiedyś w szkole języka polskiego dla cudzoziemców, gdzie było mnóstwo Ukraińców i zaobserwowałam, że ukraińskie dziewczyny na dzień do szkoły przychodzą umalowane i ubrane tak jak Polki na wieczorowe wyjście. Wysokie szpilki, spódniczki (chyba nigdy nie widziałam Ukrainki w spodniach...), pełny makijaż. Polki jednak mniej przejmują się wyglądem i stawiają na wygodę”.
Stereotyp: |
|---|
„Ostry, wręcz kiczowaty, makijaż i takież perfumy kojarzą mi się raczej z pokoleniem wychowanym w realiach ZSRR. Gdy patrzę dzisiaj na młode Ukrainki, to widzę raczej dbałość o to, żeby makijaż był bardzo staranny. Może odważniejszy niż w PL, jednak od sowieckiego kiczu dzielą go lata świetlne. Moim zdaniem różnica tkwi w oczekiwaniach ze strony otoczenia. Czy nie jest tak, że dla Ukrainki pełny makijaż jest niemal kulturowym obowiązkiem? Polki podchodzą do tego chyba na większym luzie. Tzn. ładnym makeupem żadna kobieta nie pogardzi, ale i bez tapety świat się nie zawali”.
Stereotyp: |
|---|
Starsi ludzie w Polsce, a starsi ludzie w Ukrainie
„Wspomniałeś o starszych ludziach. W Ukrainie byłem wtedy, kiedy opublikowałeś swój film. Miałem wtedy 63 lata i do Odessy z Przemyśla dojechałem rowerem. Różnica, która mi się rzuciła w oczy, to głównie brak zagospodarowanych pól namiotowych. Co do kolczyków w uchu, to moje pokolenie ma niejednoznaczne skojarzenia”.
Stereotyp: |
|---|
„Masz racje, starsze panie w Polsce dbają o siebie, przez co wyglądają młodziej i elegancko. Ja mieszkam w Australii i tutaj Polki wyróżniają się. Takie jesteśmy po prostu”.
Stereotyp: |
|---|
„Co do części tych różnic, np. wyglądu seniorów, to zależy w jakiej części Polski mieszkasz, bo na Dolnym Śląsku i w Opolszczyźnie masz większość ludzi z Kresów, więc babcie na wsiach dokładnie tak wyglądają jak na Ukrainie”.
Stereotyp: |
|---|
„A co do stylu starszych ludzi, mojej babci bliżej było do przykładowej babci z Ukrainy, no chyba, że szła do kościoła to ubierała garsonkę”.
Stereotyp: |
|---|
Urlop w sklepie
„Sklepy kurtuazyjnie wywieszają ogłoszenie o wakacjach. Zazwyczaj tak naprawdę oznacza to problemy ze znalezieniem pracowników lub ogólnie problemy biznesowe. Takie coś się normalnie nie zdarza, żeby cały sklep wyjechał na wakacje”.
Stereotyp: |
|---|
„Co do tych urlopów, gdzie cały duży sklep jest zamknięty, to też pierwsze słyszę. Może być zamknięty na urlop jakiś sklep jednoosobowy (lub usługa) np. szewc, ale żadnego dużego sklepu zamkniętego na wakacje nigdy nie spotkałam”.
Stereotyp: |
|---|
„Jeszcze nie widziałem, aby w Polsce sklep był zamknięty z powodu urlopu wszystkich pracowników”.
Stereotyp: |
|---|
„Niewiele firm może sobie pozwolić wysłać wszystkich pracowników na urlopy. Jedynie te co mają specyficzną branżę, gdzie są przestoje lub takie o renomowanej pozycji na rynku. Z reguły firma ma zawsze działać, a urlopy muszą być wpisane w harmonogram, tak by ludzie mogli się wzajemnie zastępować i działać. Takie działanie, że firma zawiesza na czas urlopu, jest też dziwne”.
Stereotyp: |
|---|
Słony łosoś
„Po prostu Polacy nie mają zbytniego zamiłowania do słonych rzeczy, tylko właśnie wolimy wędzone albo marynowane. Po prostu taki gust, który jest u nas tradycją”.
Stereotyp: |
|---|
„Pierwsze słyszę o czymś takim jak solony łosoś. Za to mamy solone śledzie. Co do tych urlopów, gdzie cały duży sklep jest zamknięty to też pierwsze słyszę. Może być zamknięty na urlop jakiś sklep jednoosobowy (lub usługa) np. szewc, ale żadnego dużego sklepu zamkniętego na wakacje nigdy nie spotkałam”.
Stereotyp: |
|---|
„Jeśli chodzi o łososia, to nigdy nie jadłam solonego łososia, czas to zmienić. Może okaże się lepszy od wędzonego”.
Stereotyp: |
|---|
„Nigdy nie jadłam solonego łososia, nie mam pojęcia, jak smakuje, ale skoro tak zachwalasz, to pewnie jest smaczny. W Polsce nigdy czegoś takiego nie widziałam w sklepie. Pewnie – co kraj, to obyczaj, na Ukrainie są solone, a w Polsce wędzone. Chętnie bym takiego »ukraińskiego« spróbowała, ciekawe, czy kiedyś pojawi się w polskich sklepach”.
Stereotyp: |
|---|
„A ja nie wiem, jaki to w ogóle jest łosoś solony zamiast wędzonego Jak gdzieś na taki trafię, to spróbuję. Zaciekawiłeś mnie. Pozdrawiam”.
Stereotyp: |
|---|
Kawiarnie z lodami i ciasteczkami
„Co do kawiarni i tego, że są one popularne w Polsce, a na Ukrainie nie, to mogę się mylić albo to wynika z tego, że Lwów jest dużym miastem, ale będąc we Lwowie codziennie piłam kawę zakupioną w jakiejś mini‑kawiarni, i to nie byle jaką, bo smaki były najróżniejsze. Raz też byłam w kawiarni znajdującej się na osiedlu takich typowych wieżowców budowanych za socjalizmu, i byłam w szoku, że poza kawą mogłam zamówić tam również owsiankę, kanapki, słodkie bułki i to wszystko bardzo świeże”.
Stereotyp: |
|---|
Bilety na czas
„W Warszawie dopiero niedawno wprowadzili czasowe bilety, ale w niektórych miastach były już od dawna. Kiedy jako dziecko z Warszawy pojechałem do Gdańska, to dla mnie czasowe bilety były nie mniejszym szokiem niż dla Ciebie”.
Stereotyp: |
|---|
„Z tymi biletami to tak nie do końca jest... To zależy, jak prezydent albo firma przewozowa ustali... U mnie w mieście bilet kosztuje 2.40 i możesz jechać, kiedy chcesz :) Nie ma ograniczeń czasowych”.
Stereotyp: |
|---|
„Bilet na 30, 60 lub 90 minut jest po to, że np. we Wrocławiu, możesz przesiąść się w ciągu tego czasu do dowolnej liczny autobusów czy tramwajów. Jest to szczególnie przydatne, gdy jeden środek transportu nie jedzie bezpośrednio do celu”.
Stereotyp: |
|---|
Stacja benzynowa
„Byłem 8 lat temu na Ukrainie. Na stacji benzynowej płaciliśmy kartą. Ekspedientka chciała, by moja żona podała na głos pin do karty. Na zachodzie coś niewyobrażalnego. Moja żona po negocjacjach w końcu sama wpisała pin”.
Stereotyp: |
|---|
„Jeśli chodzi o te stacje benzynowe, mówisz, że nie da się zatankować a potem zapłacić. Ja jak byłem na Ukrainie właśnie tego się obawiałem, bo tankuję gaz zawsze do pełna (to kosztuje jakieś 50 zł). I zastanawiałem się, jak to zrobić, zapłacę, a jak wyjdzie mniej gazu, to oddadzą resztę? Co się okazało, gdy mówię: do pełna, to pierw mi tankują, potem płacę. Czyli jednak DA się zapłacić po tankowaniu pozdrawiam”.
Stereotyp: |
|---|
Płatne parkingi
„W niektórych naszych miasteczkach też są parkingi bezpłatne, to zależy w jakiej miejscowości i miejscu”.
Stereotyp: |
|---|
„Co do 11 pkt. To fakt, panuje u nas przesady kult trawy i zieleni zwłaszcza w dużych miastach”.
Stereotyp: |
|---|
„A jeśli chodzi o drogie bilety tramwajowe i parkingi płatne, to tak miasta zbierają pieniądze na naprawy dróg itd., dlatego później na trawniku nie można parkować”.
Stereotyp: |
|---|
„Samochód zaparkowany na trawniku? Straszne!”.
Stereotyp: |
|---|
A co myślisz o takich wypowiedziach? Czy one budują „bogaty punkt”?
„Zgadzam się z przedmówcami, po prostu Ukraina jest ok. 20 lat do tyłu w porównaniu do Polski, u nas to było podobnie we wczesnych latach 90”.
„To ciekawe. Zwróciłam uwagę, że większość rzeczy, o których mówisz była taka sama albo podobna w Polsce jakieś 30‑40 lat temu. Np. makijaż u pań, kolczyki młodzi panowie nosili w latach 80. Ja mieszkam od wielu lat w Szkocji i wiele z tych rzeczy, o których mówisz jest podobna tutaj i w Polsce”.
„Te różnice wynikają z pewnego zacofania cywilizacyjnego. W Polsce było prawie tak samo jeszcze 20‑30 lat temu. Rzeczy, które Cię szokują, nas szokowały w Niemczech. Teraz są naszą codziennością”.
„Prawda jest taka, że większość rzeczy o których mówisz były również w Polsce 15‑20 lat temu. Polska niestety jest spory krok przed Ukrainą”.
„Jak Cię oglądam i słucham, to mam wrażenie jakbyś był z przeszłości, z lat 50. albo nawet sprzed wojny. Nie chodzi tu o żadne zacofanie techniczne, tylko o Twój sposób wysławiania się i podejścia do życia: jest taki naturalny, prosty i szczery, bez pozerstwa i pychy”.
„Polacy mają inna kulturę! Dbamy o zieleń i czystość i naturalna uroda jest piękniejsza niż sztuczna!”.
„Bardzo miła wypowiedz i kulturalna, interesujące spostrzeżenia. Mili przybysze”.