Szkic przedstawia Mieszka drugiego siedzącego na tronie w namiocie polowym. Jest on ubrany w królewskie szaty, w ręku trzyma berło, a na głowie na koronę. Wokół niego stoją liczni żołnierze. W oddali inni żołnierze mordują związanych cywilów.
Szkic przedstawia Mieszka drugiego siedzącego na tronie w namiocie polowym. Jest on ubrany w królewskie szaty, w ręku trzyma berło, a na głowie na koronę. Wokół niego stoją liczni żołnierze. W oddali inni żołnierze mordują związanych cywilów.
Mieszko II objął schedę po Bolesławie Chrobrym z pominięciem praw swoich przyrodnich braci, pozostałych synów zmarłego króla: starszego Bezpryma i młodszego Ottona. Nowy monarcha słynął z wykształcenia, znał łacinę, grekę i język niemiecki. Ponieważ Bolesław Chrobry prowadził wojny ze wszystkimi niemal sąsiadami, dlatego też trwające konflikty z cesarstwem, Czechami, Rusią i Węgrami sprawiły, że królowi Mieszkowi II przyszło rządzić w wyjątkowo niekorzystnych okolicznościach. Starał się kontynuować ojcowską politykę ekspansji, utrzymywał więc kontakty z opozycją niemiecką, szachując króla Konrada II. Władca I Rzeszy Niemieckiej szybko uporał się jednak z kłopotami wewnętrznymi i w 1027 r. koronował się na cesarza rzymskiego. Początkowe sukcesy Mieszka II przerwał atak sąsiadów, w kraju zapanował kryzys polityczny, doszło do upadku władzy królewskiej i wewnętrznych wystąpień, także wobec Kościoła.
R18ZVsXS6yxMZ1
Linia chronologiczna przedstawia następujące wydarzenia. 1000 rok, zjazd gnieźnieński. 1025 rok, śmierć Bolesława Chrobrego i przejęcie władzy przez Mieszka drugiego. 1031 rok, jednoczesny atak wojsk niemieckich i ruskich na Polskę. 1034 rok, śmierć Mieszka drugiego. Od 1034 do 1058 roku, panowanie Kazimierza Odnowiciela. 1038 rok, splądrowanie Wielkopolski przez wojska czeskie.
Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Twoje cele
Wyjaśnisz, do czego doprowadziło wygnanie przez Mieszka II przyrodnich braci.
Opiszesz, w jaki sposób i na jakich warunkach Mieszko II odzyskał władzę.
Przeanalizujesz przyczyny reakcji pogańskiej.
Upadek władzy królewskiej
R17FTG9PRDZCE
Mapa przedstawia Polskę za Bolesława pierwszego Chrobrego. Królestwo Polskie w 1025 roku obejmowało Gdańsk, Wielkopolskę, Mazowsze, Małopolskę, Łużyce, Morawy, Grody Czerwieńskie. Pomorze do około 1005 roku należało do Polski. Ziemie przyłączone do Polski to Łużyce, Milsko, Morawy od 1003 roku, Grody Czerwieńskie od 1018 roku. Ziemie czasowo pod panowaniem polskim to Marchia Miśnieńska w 1002 roku, Czechy w latach od 1003 do 1004, Słowaczyzna w latach od 1003 do 1018, teren Brześcia w latach od 1016 do 1022. Ważniejsze wyprawy Bolesława Chrobrego. W 995 roku na Związek Wielecki. W 1007 roku z krosna na Niemcy. W latach od 1002 do 1018 na Łużyce i Marchię Miśnieńską. W 1003 roku z Pilzna na Niemcy. W 1003 roku na Pragę. W 1018 roku i w 1013 roku na Ruś Kijowską. W 1015 roku na Prusów. Wyprawy misyjne Wojciecha w 997 roku i Brunona w 1009 roku wyruszyły na Jaćwingów. Wyprawa Ottona trzeciego do Gniezna w 1000 roku miała początek w Niemczech i prowadziła przez Życz, Miśnię, Milsko, Iławę, Głogów do Gniezna i z powrotem przez Ostrów Lednicki i Łużyce do Niemiec. Miejsce śmierci Pięciu Braci Męczenników w 1003 roku to Międzyrzecz.
Królestwo Polskie w granicach z 1025 r., po wstąpieniu na tron Mieszka II.
Źródło: Contentplus.sp. z o.o. na podstawie Poznaniak,, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
RFQMB8FL3R66S1
Ilustracja przedstawia władcę siedzącego na tronie. Jest on ubrany w niebieskie szaty i brązowy płaszcz. Na głowie ma koronę, w lewej ręce trzyma berło, a prawą sięga po książkę, którą trzyma kobieta stojąca przed nim. Jest ona ubrana w niebieskie szaty.
Odrysowana zaginiona karta z tzw. Kodeksu Matyldy, średniowiecznego kodeksu z ok. 1027 r., będącego prezentem Matyldy, księżnej lotaryńskiej i córki księcia szwabskiego, dla króla Mieszka II. Scena przedstawia moment wręczania daru. Celem podarunku było uzyskanie wsparcia Mieszka jako sojusznika przeciwko królowi niemieckiemu Konradowi II.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
W 1031 r. nastąpił jednoczesny atak na Polskę wojsk niemieckich Konrada II oraz ruskich księcia Jarosława Mądrego. Osamotniony Mieszko poniósł zupełną klęskę i zbiegł do Czech, gdzie został schwytany przez czeskiego księcia Ołdrzycha. Państwo Piastów pogrążyło się w głębokim kryzysie, ale klęska króla wynikała również z przyczyn wewnętrznych. Bezprym i Otton, przyrodni bracia Mieszka, odsunięci wcześniej od dziedziczenia przez Bolesława Chrobrego, domagali się udziału we władzy. Wygnani przez Mieszka II, wraz z wojskami ruskimi wkroczyli do Polski. Cesarz na tronie polskim osadził Bezpryma, wyznaczając jednocześnie dzielnice Ottonowi i innemu Piastowi, kuzynowi Mieszka – Dytrykowi. Zwierzchnictwo cesarstwa nad Polską zostało w pełni przywrócone, a walki wewnątrzdynastyczne obniżyły autorytet Piastów.
Rządy Bezpryma to pasmo klęsk: krwawe prześladowania możnych, którzy byli wierni Mieszkowi II, rozkład struktur władzy, odesłanie cesarzowi polskich insygniów koronacyjnych. Na koniec Bezprym został w 1032 roku skrytobójczo zamordowany, a władzę odzyskał Mieszko II (musiał w Merseburgu uznać zwierzchnictwo cesarza, zrzec się tytułu króla i podzielić państwo na Ottona i Dytryka). Jeszcze przed śmiercią w 1034 r. udało mu się scalić monarchię piastowską, pozostawała ona jednak osłabiona, daleka od potęgi sprzed niemal dekady. Władze po śmierci Mieszka II przejął jego syn Kazimierz zwany później Odnowicielem.
Istotne znaczenie miał też zapewne upadek autorytetu dynastii spowodowany spektakularną klęską Mieszka II i jego walką z braćmi. Niewątpliwie dał też o sobie znać separatyzm plemion niegdyś podbitych przez Polan, np. na Mazowszu Miecław, dawny cześnik dworu Mieszka, zorganizował własne państewko, które przetrwało do 1047 r. To właśnie tam uciekali mieszkańcy objętej powstaniem Wielkopolski. Niezależność Pomorza, gdzie do władzy doszli lokalni książęta, okazała się bardziej trwała.
Mieszko, książę Polski, zszedł przedwczesną śmiercią, a wiara chrześcijańska tam przez jego poprzedników zaczęta i przez niego lepiej umocniona, upadła niestety, w sposób godny płaczu.
CART13Cytat za: Wipo, niemiecki XI-wieczny kronikarz [w:] artykuł Mieszko II Lambert, wikipedia.org, [dostęp 28.12.2021].
R3SFMzY3XGMUB
Ilustracja przedstawia postać dojrzałego mężczyzny z brodą i wąsami, z koroną otwartą o wzorach lotaryńskich na głowie. Mężczyzna ubrany jest w tunikę o wzorach bizantyjskich i takiż płaszcz spięty na prawym ramieniu klejnotem. Prawa dłoń władcy oparta jest na postumencie, a lewa trzyma rękojeść miecza. Wzrok władcy kieruje się w lewą stronę.
Mieszko II Lambert
Źródło: Jan Matejko, Polona/Wikimedia Commons, dostępny w internecie: https://polona.pl/item/krolowie-i-ksiazeta-rysunki-jana-matejki,Mjc1MzU0/7/ [dostęp 2.12.2025], domena publiczna.
RjeUWIktapWqg
Ilustracja przedstawia postać dojrzałego mężczyzny z zarostem, w kędzierzawych włosach, z koroną otwartą na głowie. Nosi ozdobiony złotogłowiem płaszcz. Ma złączone dłonie i ułożone palce w trójkąt, co symbolizuje myśliciela. Przed nim na postumencie jest otwarty ewangeliarz i krzyż.
Kazimierz Odnowiciel
Źródło: Jan Matejko, Polona /Wikimedia Commons, dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/wiki/Kazimierz_I_Odnowiciel#/media/Plik:Kazimierz_I_Odnowiciel_(274971).jpg [dostęp 2.12.2025], domena publiczna.
Zapoznaj się z filmami
RLZ6V5O1VDCSD
Nagranie filmowe dotyczące Mieszka drugiego i kryzysu monarchii wczesnopiastowskiej, część pierwsza.
Nagranie filmowe dotyczące Mieszka drugiego i kryzysu monarchii wczesnopiastowskiej, część pierwsza.
Mieszko II. Kryzys monarchii wczesnopiastowskiej cz. 1. Źródło: ZPE.
Mieszko II. Kryzys monarchii wczesnopiastowskiej cz. 1. Źródło: ZPE.
Nagranie filmowe dotyczące Mieszka drugiego i kryzysu monarchii wczesnopiastowskiej, część pierwsza.
Polecenie 1
Wyjaśnij, dlaczego w 1031 r. Mieszko II został wygnany z kraju i opisz, w jakich okolicznościach powrócił do Polski.
R3HRvVdygV8FL
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Aby odpowiedzieć na to pytanie, warto pamiętać o sytuacji politycznej Polski po śmierci Bolesława Chrobrego oraz o roli konfliktów wewnętrznych i zagrożeń zewnętrznych, które miały wpływ na losy Mieszka II.
W 1031 roku Mieszko II został wygnany z Polski głównie z powodu kryzysu wewnętrznego i osłabienia jego władzy. Po śmierci jego ojca, Bolesława I Chrobrego, Mieszko objął tron, ale nie zyskał jeszcze pełnej kontroli nad wszystkimi ziemiami, co wywołało niezadowolenie wśród możnowładców i lokalnych plemion. Dodatkowo, zagrożenie ze strony sąsiednich państw, zwłaszcza najazdów niemieckich i czeskich, pogłębiło chaos wewnętrzny. W tym okresie doszło też do poważnych konfliktów z opozycją, która próbowała obalić jego rządy. W wyniku tych napięć i niepowodzeń, Mieszko II został zmuszony do ucieczki z kraju, uciekając najpierw na południe, do Czech, a następnie na Węgry, by unikać dalszych prześladowań i zagrożenia utraty władzy. Powrót Mieszka II do Polski nastąpił w okolicznościach, gdy sytuacja wewnętrzna uległa poprawie. Po śmierci jego przeciwników i osłabieniu sił przeciwnych jego panowaniu, udało mu się odzyskać wsparcie możnych i lokalnych dowódców. W 1032 roku, po kilku latach wygnania, Mieszko II powrócił do kraju, próbując odbudować swoją pozycję i przywrócić porządek w państwie. Jednakże, jego powrót nie był pełny i bezproblemowy, a kraj jeszcze przez długi czas przechodził przez okres kryzysu, z powodu wcześniejszych podziałów i zniszczeń.
R1MJK1LL1C68L
Nagranie filmowe dotyczące Mieszka drugiego i kryzysu monarchii wczesnopiastowskiej, część druga.
Nagranie filmowe dotyczące Mieszka drugiego i kryzysu monarchii wczesnopiastowskiej, część druga.
Mieszko II. Kryzys monarchii wczesnopiastowskiej cz. 2. Źródło: ZPE.
Mieszko II. Kryzys monarchii wczesnopiastowskiej cz. 2. Źródło: ZPE.
Nagranie filmowe dotyczące Mieszka drugiego i kryzysu monarchii wczesnopiastowskiej, część druga.
Polecenie 2
Wyjaśnij, dlaczego mówimy o upadku pierwszej dynastii piastowskiej, i opisz konsekwencje tego wydarzenia.
R3HRvVdygV8FL
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Rozważ, co oznacza upadek dynastii, jakie wydarzenia do tego doprowadziły oraz jakie zmiany społeczne, polityczne i dynastyczne z tego wynikły.
Upadek pierwszej dynastii piastowskiej odnosi się do końca jej panowania i sukcesji, które miało miejsce w wyniku braku męskich potomków i wewnętrznych konfliktów. Ta dynastia, będąca pierwszą rodzimą dynastią Polski, odgrywała kluczową rolę w kształtowaniu się państwa i jego struktur. Upadek oznaczał więc nie tylko koniec dynastii, ale także zmian w polityce i władzy, ponieważ kolejne pokolenia musiały szukać nowych sposobów utrzymania stabilności i jedności kraju. Konsekwencje tego wydarzenia obejmowały przejęcie tronu przez inne dynastie, w tym Piastów odgałęzienia, ale także umocnienie się roli możnowładztwa i kościoła w państwie. W dłuższej perspektywie doprowadziło to do przemian w strukturze władzy, ugruntowania się nowych dynastii, a także do rozwoju administracji i instytucji, które miały zapewnić stabilność i kontynuację państwowości. Upadek pierwszej dynastii piastowskiej był więc kluczowym momentem w historii Polski, wpływającym na dalszy rozwój kraju i jego instytucji.
R5657DZZTH4KH
Nagranie filmowe dotyczące Mieszka drugiego i kryzysu monarchii wczesnopiastowskiej, część trzecia.
Nagranie filmowe dotyczące Mieszka drugiego i kryzysu monarchii wczesnopiastowskiej, część trzecia.
Mieszko II. Kryzys monarchii wczesnopiastowskiej cz. 3. Źródło: ZPE.
Mieszko II. Kryzys monarchii wczesnopiastowskiej cz. 3. Źródło: ZPE.
Nagranie filmowe dotyczące Mieszka drugiego i kryzysu monarchii wczesnopiastowskiej, część trzecia.
Polecenie 3
Wymień przyczyny wrogich kontaktów z sąsiadami za panowania Mieszka II.
R1LgZrXx8EqSd
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Zastanów się nad sytuacją polityczną i wewnętrznymi problemami Polski w czasach Mieszka II, a także nad relacjami z sąsiadami oraz przyczynami konfliktów między nimi.
Podczas panowania Mieszka II doszło do wrogich kontaktów z sąsiadami głównie z powodu wewnętrznych problemów politycznych, osłabienia pozycji państwa oraz sporów terytorialnych. Mieszko II, będący synem Bolesława Chrobrego, objął tron po śmierci ojca, ale jego rządy były naznaczone kryzysami wewnętrznymi, takimi jak bunty możnowładców i niejednoznaczne poparcie społeczne. To osłabiło pozycję Polski na arenie międzynarodowej i sprawiło, że sąsiedzi zaczęli wykorzystywać osłabienie kraju, co prowadziło do konfliktów i sporów granicznych. W szczególności, władcy Czech i Niemiec starali się umocnić swoje wpływy kosztem Polski, co skutkowało częstymi najazdami i walkami. Dodatkowo, nieporozumienia i konflikty terytorialne związane z granicami, zwłaszcza w rejonie Łużyc i Pomorza, przyczyniały się do napięć i wojen z sąsiadami, co ostatecznie wpływało na pogorszenie stosunków międzysąsiedzkich za czasów Mieszka II.
Trenuj i ćwicz
Ćwiczenie 1
Po śmierci Bolesława Chrobrego na tronie polskim zasiadł jego syn Mieszko II. Został on koronowany w 1025 roku w katedrze gnieźnieńskiej. W czasie jego panowania Polskę najechały wojska ruskie i niemieckie, a w kraju zbuntowali się jego przeciwnicy. Z tego bardzo trudnego położenia wydobył Polskę jedyny syn Mieszka II, książę Kazimierz Odnowiciel. Opanował sytuację w kraju i odzyskał utracone wcześniej ziemie (Mazowsze i Śląsk).
R1MhpJ1luGNAC1
zadanie interaktywne
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
RE1STQ98NFAHF
Ćwiczenie 2
Wymienione niżej wydarzenia ułóż w kolejności chronologicznej. Elementy do uszeregowania: 1. Oblężenie Budziszyna przez wojska cesarza Konrada II, 2. Śmierć Mieszka II, 3. Początek powstania ludowego, 4. Najazd Brzetysława, 5. Przejęcie władzy w Polsce przez Bezpryma, 6. Rezygnacja Mieszka II z korony królewskiej podczas zjazdu Merseburgu, 7. Najazd Brzetysława na Polskę
Wymienione niżej wydarzenia ułóż w kolejności chronologicznej. Elementy do uszeregowania: 1. Oblężenie Budziszyna przez wojska cesarza Konrada II, 2. Śmierć Mieszka II, 3. Początek powstania ludowego, 4. Najazd Brzetysława, 5. Przejęcie władzy w Polsce przez Bezpryma, 6. Rezygnacja Mieszka II z korony królewskiej podczas zjazdu Merseburgu, 7. Najazd Brzetysława na Polskę
1
Ćwiczenie 3
Rozstrzygnij, czy wydarzenia opisane w tekście B były następstwem wydarzeń opisanych w tekście A. Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do treści obu źródeł.
Tekst A
1
Cesarz z małym wojskiem Sasów jesienną porą najechał Słowian i Mieszka, który długo stawiał mu opór, zmusił do zwrócenia mu krainy łużyckiej z kilkoma miastami i zdobyczą, zagarniętą w poprzednim okresie w Saksonii, i do zawarcia pokoju pod przysięgą.
CART11Cytat za: Wybór źródeł do historii Polski średniowiecznej (do połowy XV wieku), t. 1, Społeczeństwo i państwo polskie do połowy XIII wieku, oprac. G. Labuda, B. Miśkiewicz, Poznań 1966, s. 76.
Tekst B
1
Ks. II, rozdz. 5: Przybyto z całym świętym ciężarem szczęśliwie i radośnie do Czech i w wigilię św. Bartłomieja apostoła założono obóz blisko stolicy Pragi, koło potoku Rokitnicy, dokąd o świcie wyszło z procesją duchowieństwo i cały lud. Długi jej szereg ledwie mógł się rozwinąć na szerokim polu, procesja bowiem tak wyglądała: sam książę i biskup dźwigali na barkach słodki ciężar Chrystusowego męczennika Wojciecha, potem opaci razem nieśli relikwie Pięciu Braci, następnie arcykapłani z radością nieśli ciężkie (ciało) arcybiskupa Gaudentego, a za nimi postępowało dwunastu wybranych kapłanów z trudem dźwigających ciężar złotego krucyfiksu.
CART12Cytat za: Cudzoziemcy o Polsce. Relacje i opinie, wybór i oprac. J. Gintel, t. 1, Wiek X–XVII, Kraków 1971, s. 78–79.
R1bLFy378RhJ4
Czy wydarzenia opisane w źródle B były następstwem wydarzeń opisanych w źródle A?
tak / nie
Czy wydarzenia opisane w źródle B były następstwem wydarzeń opisanych w źródle A?
tak / nie
R19gthA402hT1
Uzasadnienie: (Uzupełnij).
Przeczytaj uważnie tekst A, zwracając uwagę na przeciwników, z którymi musiał walczyć Mieszko II, a następnie przeczytaj tekst B, zwracając uwagę na miejsce, w którym odbyły się przedstawione w nim wydarzenia, i na tej podstawie ustal, kim był występujący w opisie książę.
Tekst A opisuje najazd cesarza Konrada na Polskę, natomiast wprowadzenie wymienionych w źródle relikwii odbyło się po najeździe księcia czeskiego Brzetysława na Polskę i ich zrabowaniu.
Słownik
cześnik
cześnik
nadworny urzędnik w średniowiecznej Polsce (do końca XIII w.), który był odpowiedzialny za zaopatrzenie piwnicy władcy i przygotowywanie podczas uczt pucharów z winem; od XIV w. był to tytuł honorowy
danina
danina
podatek, opłata składana przez poddanych
pogaństwo
pogaństwo
(z łac. paganus – bałwochwalca, oddający cześć fałszywym bóstwom) dla chrześcijan: wyznawanie religii niechrześcijańskiej, szczególnie politeistycznej
scheda
scheda
(łac. scheda - rozdarty kawałek) spadek, dziedzictwo; odziedziczenie majątku, władzy lub wysokiego stanowiska; także: przeszłe tradycje, które mają wpływ na teraźniejszość
separatyzm
separatyzm
(z łac. separatio – oddzielenie) dążenie jakiejś grupy etnicznej, religijnej lub politycznej do wyodrębnienia się z większej całości polityczno‑społecznej