Rq1xUB5xJKW5v
Szkic przedstawia Mieszka drugiego siedzącego na tronie w namiocie polowym. Jest on ubrany w królewskie szaty, w ręku trzyma berło, a na głowie na koronę. Wokół niego stoją liczni żołnierze. W oddali inni żołnierze mordują związanych cywilów.

Polska w okresie wczesnopiastowskim

Mieszko II uśmierza bunt Pomorzan.
Źródło: Angelo Campanella (1748–1811), Wikimedia Commons, domena publiczna.

Kryzys państwa polskiego

Mieszko II objął schedę po Bolesławie Chrobrym z pominięciem praw swoich przyrodnich braci, pozostałych synów zmarłego króla: starszego Bezpryma i młodszego Ottona. Nowy monarcha słynął z wykształcenia, znał łacinę, grekę i język niemiecki. Ponieważ Bolesław Chrobry prowadził wojny ze wszystkimi niemal sąsiadami, dlatego też trwające konflikty z cesarstwem, Czechami, Rusią i Węgrami sprawiły, że królowi Mieszkowi II przyszło rządzić w wyjątkowo niekorzystnych okolicznościach. Starał się kontynuować ojcowską politykę ekspansji, utrzymywał więc kontakty z opozycją niemiecką, szachując króla Konrada II. Władca I Rzeszy Niemieckiej szybko uporał się jednak z kłopotami wewnętrznymi i w 1027 r. koronował się na cesarza rzymskiego. Początkowe sukcesy Mieszka II przerwał atak sąsiadów, w kraju zapanował kryzys polityczny, doszło do upadku władzy królewskiej i wewnętrznych wystąpień, także wobec Kościoła.

R18ZVsXS6yxMZ1
Linia chronologiczna przedstawia następujące wydarzenia. 1000 rok, zjazd gnieźnieński. 1025 rok, śmierć Bolesława Chrobrego i przejęcie władzy przez Mieszka drugiego.  1031 rok, jednoczesny atak wojsk niemieckich i ruskich na Polskę.  1034 rok, śmierć Mieszka drugiego.  Od 1034 do 1058 roku, panowanie Kazimierza Odnowiciela.  1038 rok, splądrowanie Wielkopolski przez wojska czeskie.
Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Twoje cele
  • Wyjaśnisz, do czego doprowadziło wygnanie przez Mieszka II przyrodnich braci.

  • Opiszesz, w jaki sposób i na jakich warunkach Mieszko II odzyskał władzę.

  • Przeanalizujesz przyczyny reakcji pogańskiej.

Upadek władzy królewskiej

R17FTG9PRDZCE
Królestwo Polskie w granicach z 1025 r., po wstąpieniu na tron Mieszka II. 
Źródło: Contentplus.sp. z o.o. na podstawie Poznaniak,, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
RFQMB8FL3R66S1
Odrysowana zaginiona karta z tzw. Kodeksu Matyldy, średniowiecznego kodeksu z ok. 1027 r., będącego prezentem Matyldy, księżnej lotaryńskiej i córki księcia szwabskiego, dla króla Mieszka II. Scena przedstawia moment wręczania daru. Celem podarunku było uzyskanie wsparcia Mieszka jako sojusznika przeciwko królowi niemieckiemu Konradowi II. 
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

W 1031 r. nastąpił jednoczesny atak na Polskę wojsk niemieckich Konrada II oraz ruskich księcia Jarosława Mądrego. Osamotniony Mieszko poniósł zupełną klęskę i zbiegł do Czech, gdzie został schwytany przez czeskiego księcia Ołdrzycha. Państwo Piastów pogrążyło się w głębokim kryzysie, ale klęska króla wynikała również z przyczyn wewnętrznych. Bezprym i Otton, przyrodni bracia Mieszka, odsunięci wcześniej od dziedziczenia przez Bolesława Chrobrego, domagali się udziału we władzy. Wygnani przez Mieszka II, wraz z wojskami ruskimi wkroczyli do Polski. Cesarz na tronie polskim osadził Bezpryma, wyznaczając jednocześnie dzielnice Ottonowi i innemu Piastowi, kuzynowi Mieszka – Dytrykowi. Zwierzchnictwo cesarstwa nad Polską zostało w pełni przywrócone, a walki wewnątrzdynastyczne obniżyły autorytet Piastów.

Rządy Bezpryma to pasmo klęsk: krwawe prześladowania możnych, którzy byli wierni Mieszkowi II, rozkład struktur władzy, odesłanie cesarzowi polskich insygniów koronacyjnych. Na koniec Bezprym został w 1032 roku skrytobójczo zamordowany, a władzę odzyskał Mieszko II (musiał w Merseburgu uznać zwierzchnictwo cesarza, zrzec się tytułu króla i podzielić państwo na Ottona i Dytryka). Jeszcze przed śmiercią w 1034 r. udało mu się scalić monarchię piastowską, pozostawała ona jednak osłabiona, daleka od potęgi sprzed niemal dekady. Władze po śmierci Mieszka II przejął jego syn Kazimierz zwany później Odnowicielem.

Istotne znaczenie miał też zapewne upadek autorytetu dynastii spowodowany spektakularną klęską Mieszka II i jego walką z braćmi. Niewątpliwie dał też o sobie znać separatyzm plemion niegdyś podbitych przez Polan, np. na Mazowszu Miecław, dawny cześnik dworu Mieszka, zorganizował własne państewko, które przetrwało do 1047 r. To właśnie tam uciekali mieszkańcy objętej powstaniem Wielkopolski. Niezależność Pomorza, gdzie do władzy doszli lokalni książęta, okazała się bardziej trwała.

Mieszko, książę Polski, zszedł przedwczesną śmiercią, a wiara chrześcijańska tam przez jego poprzedników zaczęta i przez niego lepiej umocniona, upadła niestety, w sposób godny płaczu.

CART13Cytat za: Wipo, niemiecki XI-wieczny kronikarz [w:] artykuł Mieszko II Lambert, wikipedia.org, [dostęp 28.12.2021].

Zapoznaj się z filmami

RLZ6V5O1VDCSD
Nagranie filmowe dotyczące Mieszka drugiego i kryzysu monarchii wczesnopiastowskiej, część pierwsza.
Polecenie 1

Wyjaśnij, dlaczego w 1031 r. Mieszko II został wygnany z kraju i opisz, w jakich okolicznościach powrócił do Polski.

R3HRvVdygV8FL
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
R1MJK1LL1C68L
Nagranie filmowe dotyczące Mieszka drugiego i kryzysu monarchii wczesnopiastowskiej, część druga.
Polecenie 2

Wyjaśnij, dlaczego mówimy o upadku pierwszej dynastii piastowskiej, i opisz konsekwencje tego wydarzenia.

R3HRvVdygV8FL
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
R5657DZZTH4KH
Nagranie filmowe dotyczące Mieszka drugiego i kryzysu monarchii wczesnopiastowskiej, część trzecia.
Polecenie 3

Wymień przyczyny wrogich kontaktów z sąsiadami za panowania Mieszka II.

R1LgZrXx8EqSd
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).

Trenuj i ćwicz

Ćwiczenie 1

Po śmierci Bolesława Chrobrego na tronie polskim zasiadł jego syn Mieszko II. Został on koronowany w 1025 roku w katedrze gnieźnieńskiej. W czasie jego panowania Polskę najechały wojska ruskie i niemieckie, a w kraju zbuntowali się jego przeciwnicy. Z tego bardzo trudnego położenia wydobył Polskę jedyny syn Mieszka II, książę Kazimierz Odnowiciel. Opanował sytuację w kraju i odzyskał utracone wcześniej ziemie (Mazowsze i Śląsk).

R1MhpJ1luGNAC1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
RE1STQ98NFAHF
Ćwiczenie 2
Wymienione niżej wydarzenia ułóż w kolejności chronologicznej. Elementy do uszeregowania: 1. Oblężenie Budziszyna przez wojska cesarza Konrada II, 2. Śmierć Mieszka II, 3. Początek powstania ludowego, 4. Najazd Brzetysława, 5. Przejęcie władzy w Polsce przez Bezpryma, 6. Rezygnacja Mieszka II z korony królewskiej podczas zjazdu Merseburgu, 7. Najazd Brzetysława na Polskę
1
Ćwiczenie 3

Rozstrzygnij, czy wydarzenia opisane w tekście B były następstwem wydarzeń opisanych w tekście A. Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do treści obu źródeł.

Tekst A

1

Cesarz z małym wojskiem Sasów jesienną porą najechał Słowian i Mieszka, który długo stawiał mu opór, zmusił do zwrócenia mu krainy łużyckiej z kilkoma miastami i zdobyczą, zagarniętą w poprzednim okresie w Saksonii, i do zawarcia pokoju pod przysięgą.

CART11Cytat za: Wybór źródeł do historii Polski średniowiecznej (do połowy XV wieku), t. 1, Społeczeństwo i państwo polskie do połowy XIII wieku, oprac. G. Labuda, B. Miśkiewicz, Poznań 1966, s. 76.

Tekst B

1

Ks. II, rozdz. 5: Przybyto z całym świętym ciężarem szczęśliwie i radośnie do Czech i w wigilię św. Bartłomieja apostoła założono obóz blisko stolicy Pragi, koło potoku Rokitnicy, dokąd o świcie wyszło z procesją duchowieństwo i cały lud. Długi jej szereg ledwie mógł się rozwinąć na szerokim polu, procesja bowiem tak wyglądała: sam książę i biskup dźwigali na barkach słodki ciężar Chrystusowego męczennika Wojciecha, potem opaci razem nieśli relikwie Pięciu Braci, następnie arcykapłani z radością nieśli ciężkie (ciało) arcybiskupa Gaudentego, a za nimi postępowało dwunastu wybranych kapłanów z trudem dźwigających ciężar złotego krucyfiksu.

CART12Cytat za: Cudzoziemcy o Polsce. Relacje i opinie, wybór i oprac. J. Gintel, t. 1, Wiek X–XVII, Kraków 1971, s. 78–79.
R1bLFy378RhJ4
Czy wydarzenia opisane w źródle B były następstwem wydarzeń opisanych w źródle A? tak / nie
R19gthA402hT1
Uzasadnienie: (Uzupełnij).

Słownik

cześnik
cześnik

nadworny urzędnik w średniowiecznej Polsce (do końca XIII w.), który był odpowiedzialny za zaopatrzenie piwnicy władcy i przygotowywanie podczas uczt pucharów z winem; od XIV w. był to tytuł honorowy

danina
danina

podatek, opłata składana przez poddanych

pogaństwo
pogaństwo

(z łac. paganus – bałwochwalca, oddający cześć fałszywym bóstwom) dla chrześcijan: wyznawanie religii niechrześcijańskiej, szczególnie politeistycznej

scheda
scheda

(łac. scheda - rozdarty kawałek) spadek, dziedzictwo; odziedziczenie majątku, władzy lub wysokiego stanowiska; także: przeszłe tradycje, które mają wpływ na teraźniejszość

separatyzm
separatyzm

(z łac. separatio – oddzielenie) dążenie jakiejś grupy etnicznej, religijnej lub politycznej do wyodrębnienia się z większej całości polityczno‑społecznej