Tytuł: Tradycja i przyszłość, czyli stare i nowe – nie tylko w krzywym zwierciadle

Opracowanie scenariusza: Katarzyna Maciejak

Grupa docelowa

Uczniowie klasy VIII ośmioletniej szkoły podstawowej.

Podstawa programowa

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:

1) rozpoznaje rodzaje literackie: epika, liryka i dramat; określa cechy charakterystyczne dla poszczególnych rodzajów i przypisuje czytany utwór do odpowiedniego rodzaju;

2) rozróżnia gatunki epiki, liryki, dramatu, w tym: pamiętnik, komedia, fraszka, sonet, pieśń, tren, ballada, epopeja, tragedia – i wymienia ich podstawowe cechy oraz wskazuje cechy gatunkowe czytanych utworów literackich;

4) rozpoznaje w tekście literackim: neologizm, eufemizm, porównanie homeryckie, inwokację, symbol, alegorię i określa ich funkcje;

5) zna pojęcie komizmu, rozpoznaje jego rodzaje w tekstach oraz określa ich funkcje;

6) zna pojęcie ironii, rozpoznaje ją w tekstach oraz określa jej funkcje;

9) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich odwołania do wartości uniwersalnych związane z postawami społecznymi, narodowymi, religijnymi, etycznymi i dokonuje ich hierarchizacji;

10) wykorzystuje w interpretacji tekstów literackich elementy wiedzy o historii i kulturze;

11) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, np. biograficzny, historyczny, historycznoliteracki, kulturowy, filozoficzny, społeczny;

II. Kształcenie językowe.

2. Zróżnicowanie języka. Uczeń:

1) dostrzega zróżnicowanie słownictwa, w tym rozpoznaje słownictwo ogólnonarodowe i słownictwo o ograniczonym zasięgu (np. terminy naukowe, archaizmy, kolokwializmy); rozpoznaje wyrazy rodzime i zapożyczone, zna typy skrótów i skrótowców –określa ich funkcje w tekście;

5) wyróżnia środowiskowe i regionalne odmiany języka;

7) rozumie pojęcie stylu, rozpoznaje styl potoczny, urzędowy, artystyczny, naukowy, publicystyczny.

III. Tworzenie wypowiedzi.

1. Elementy retoryki. Uczeń:

1) funkcjonalnie wykorzystuje środki retoryczne oraz rozumie ich oddziaływanie na odbiorcę;

IV. Samokształcenie. Uczeń:

1) rzetelnie, z poszanowaniem praw autorskich, korzysta z informacji;

3) uczestniczy w życiu kulturalnym w swoim regionie.

Ogólny cel kształcenia

Uczniowie poznają pojęcia stylizacji i groteski oraz przypominają sobie typy komizmu.

Cele operacyjne

Uczeń:

• opowiada o dawnych i współczesnych polskich obrzędach weselnych;

• wskazuje w tekście przykłady komizmu sytuacyjnego, językowego i komizmu postaci;

• objaśnia, czym jest groteska, i wskazuje w tekście jej przejawy;

• podaje, co to jest stylizacja gwarowa (dialektyzacja), i rozumie jej funkcje.

Kształtowane kompetencje kluczowe

• porozumiewanie się w języku ojczystym;

• porozumiewanie się w językach obcych;

• kompetencje społeczne i obywatelskie;

• świadomość i ekspresja kulturalna.

Metody/techniki kształcenia

• podająca: pogadanka;

• praktyczne: ćwiczenia przedmiotowe, elementy dramy;

• programowane: z użyciem komputera, z użyciem e‑podręcznika.

Formy pracy

• aktywność indywidualna jednolita;

• aktywność w grupach;

• aktywność zbiorowa.

Przed lekcją

Przed planowaną lekcją nauczyciel prosi wyznaczonych uczniów, by zapoznali się z materiałem abstraktu i przygotowali nieruchomy kadr (stopklatkę) ilustrujący wybraną sytuację lub obraz z tekstu literackiego. Uczniowie mogą przynieść stroje lub potrzebne rekwizyty. Każdy z występujących bohaterów powinien przygotować jednozdaniową wypowiedź, odpowiadającą na pytania: kim jestem? co robię? dlaczego to robię? Ich zadaniem będzie rozpoczęcie zajęć od prezentacji swoich stopklatek oraz zainteresowanie innych uczniów swoją prezentacją.

Cała klasa wykonuje Polecenie 1 w abstrakcie.

Przebieg zajęć

Faza wprowadzająca

1. Nauczyciel określa cel zajęć i podaje uczniom kryteria sukcesu.

2. Wybrani uczniowie prezentują przygotowaną na zajęcia stopklatkę. Podają, kim są, co robią i dlaczego to robią.

Nauczyciel zachęca pozostałych uczniów do zadawania pytań prezentującym, np.

• Dlaczego zdecydowaliście się na ten kadr?

• Dlaczego przynieśliście takie rekwizyty?

• Jaką rolę odgrywa…?

W razie potrzeby do zaprezentowanej stopklatki można wrócić w fazie podsumowującej lekcji.

Faza realizacyjna

1. Uczniowie oglądają galerię zdjęć przedstawiających dawne zwyczaje weselne (ćwiczenie nr 1) i zastanawiają się, które z nich przetrwały do dziś. Opowiadają także o tym, czego dowiedzieli się od rodziców i dziadków w ramach przygotowania do lekcji.
2. Lektura fragmentu „Wesela w Atomicach” Sławomira Mrożka. Po przeczytaniu utworu uczniowie dzielą się swoimi wrażeniami z lektury.
3. Sprawdzenie zrozumienia przeczytanego tekstu: ćwiczenia 1, 2 i 3. Nauczyciel upewnia się, że zadania zostały poprawnie wykonane i udziela informacji zwrotnej.
4. Nauczyciel pyta uczniów, co to jest “stylizacja”. Powinni oni podać co najmniej skojarzenia związane ze światem mody. Można zapytać również, jakie mogą być stylizacje oraz “na co” można się stylizować. Na zasadzie analogii prowadzący tłumaczy, czym jest stylizacja językowa. Uczniowie tworzą własną definicję tego pojęcia, podczas gdy nauczyciel doprecyzowuje, czym jest stylizacja gwarowa (dialektyzacja). Wskazanie przykładów stylizacji gwarowej w tekście Mrożka.
5. Praca w grupach. Poszczególne zespoły mają za zadanie znaleźć w opowiadaniu przykłady różnych typów komizmu:

Grupa I i II – komizm sytuacyjny

Grupa III i IV – komizm językowy

Grupa V i VI – komizm postaci

Przedstawiciele grup prezentują wnioski na forum klasy. Uczniowie wspólnie omawiają, którego typu komizmu jest w tekście najwięcej.

6. Wyszukanie elementów groteski.

Faza podsumowująca

Nauczyciel zadaje pytania skłaniające do podsumowania, np.

• W jakim celu Sławomir Mrożek zestawił w swoim tekście stylizację z cechami gatunku science‑fiction?

• Co Mrożek chce nam powiedzieć o społeczeństwie? Przed czym przestrzega w swoim opowiadaniu?

Praca domowa

Zapoznaj się z informacjami o dawnych obrzędach weselnych kultywowanych na wsiach mazowieckich. Poszukaj na stronie (www.dialektologia.uw.edu.pl) wiadomości o zwyczajach weselnych interesujących cię regionów.

W tej lekcji zostaną użyte m.in. następujące pojęcia oraz nagrania

Pojęcia

Teksty i nagrania

Tradition and the future, old and new – not only in the distorting mirror

Tradition is our connection with the past. It recalls the patterns, standards and models. However, in today’s world that changes so fast, it is difficult to remain attached to the past. The 20th‑century literature has repetitively raised the problem of the tradition and the progress rivalry. Sławomir Mrożek, whose text you will read today, presented these phenomena in the distorting mirror.

Sławomir Mrożek (1930‑2013), the world famous Polish dramatist, writer, illustrator and essayist. He made his debut as an illustrator and prose writer in the first half of the 1950s, and his first drama (Policja) was published in 1958. Sławomir Mrożek spent most of his life in an exile outside Poland: in the USA, Italy, France, Germany and Mexico. His dramas are characterized by grotesque and absurd, addressing socio‑philosophical issues. The most famous dramas by Mrożek are: Tango (1964), Emigranci (1974), Miłość na Krymie (1993).

Mode of expression changing the literary text language, so it becomes characteristic for a specific era, author, environment or a certain community. It consists in introducing to the style of expression recognizable features that are typical of the imitated style. The mode of expression reflecting the local dialect is called stylisation of dialect.

Which type of comedy appears the most often?