RrK8ge9yzltOp

Tradition and the future, old and new – not only in the distorting mirror

Source: domena publiczna.

Link to the lesson

You will learn
  • you will to tell about the past and the present weddingweddingwedding customscustomscustoms

  • you will identify in the text the examples of situational and linguistic comedylinguistic comedylinguistic comedy, and the character‑based humour.

  • you will explain what grotesquegrotesquegrotesque is and how to find its elements in the text

  • you will explain what the stylization of dialectstylization of dialectstylization of dialect is and what are its functions

R8XO5pq3aqBvV
Nagranie dźwiękowe abstraktu

Before the lesson

Exercise 1

Ask your grandparents or parents about wedding customs.

  • In your notebook list the examples that are the most interesting.

  • On the basis of these conversations and other sources, try to determine which of these customs have remained to this day, and which have become a thing of the past.

  • Discuss what may be the reason for those changes.

Old and new

TraditiontraditionTradition is our connection with the past. It recalls the patterns, standards and models. However, in today’s world that changes so fast, it is difficult to remain attached to the past. The 20th‑century literature has repetitively raised the problem of the tradition and the progress rivalry. Sławomir Mrożek, whose text you will read today, presented these phenomena in the distorting mirror.

Exercise 2
Do you know any wedding customs? Talk about them with the others.
Do you know any wedding customs? Talk about them with the others.
RV8FX1pAj0UTi1
Portrait of Sławomir Mrożek
Source: Edward Knapczyk, licencja: CC BY-SA 3.0, [online], dostępny w internecie: http://commons.wikimedia.org.

Sławomir Mrożek (1930‑2013), the world famous Polish dramatist, writer, illustrator and essayist. He made his debut as an illustrator and prose writer in the first half of the 1950s, and his first drama (Policja) was published in 1958. Sławomir Mrożek spent most of his life in an exile outside Poland: in the USA, Italy, France, Germany and Mexico. His dramas are characterized by grotesque and absurd, addressing socio‑philosophical issues. The most famous dramas by Mrożek are: Tango (1964), Emigranci (1974), Miłość na Krymie (1993).

Exercise 3

Read the fragment of “Wedding in Atomville” (“Wesele w Atomicach”) by Sławomir Mrożek. What is your opinion on this text?

Sławomir Mrożek Wesele w Atomicach

Hej, wysoko ci u nas technika stanęła, wysoko...

Pan młody miał pod lasem niezły kawał laboratorium i coś ze dwa reaktory wedle cesarskiego gościńca, zaś w samym obejściu nieduży, ale schludny zakład chemicznej syntezy. Pannie młodej ojciec dawał w posagu całą siłownię, w dobrym punkcie, w samym środku wsi, przy kościele. A do tego miała w malowanym kufrze chyba ze sześć patentów z dziedziny biochemii. Nic dziwnego, że młodzi byli dobrani i rodzice obojga wnet się na małżeństwo zgodzili. I ogłoszono w Atomicach wesele.

Akuratżem walcował blachę na zimno, jak brat panny młodej przyszedł na wesele mnie zapraszać. Był ci to postawny uczony, kolega mój jeszcze z katedrykatedrakatedry. Boga pochwalił, bose nogi na słomiance wytarł i na zydluzydelzydlu przysiadł.

Trochę trudno nam było rozmawiać, bo tego roku odrzutowce szczególnie jakoś licznie się zleciały i pola startowe za stodołą sobie uwiły, coraz też któryś w powietrze wzlatywał i głośnym świegotem swoim słowa nasze tłumił.

– Ano, wydajemy ją za mąż! – westchnął gość. – Ino żeby awantury jakiej na weselu nie było – dodał strapiony.

– Coby miała być – odpowiedziałem. – Przecie to jest wesele pokoju, no nie?

Posiedzieliśmy jeszcze z kwadrans, popatrzyli, jak dzieci wracają drogą z uniwersytetu, jak stary Józwa zwozi do stodoły paliwo, a potem pożegnał się i poszedł.

Nadszedł dzień wesela. Trochę nieporęcznie wypadło, bo akurat w tym czasie zaczęli u nas przekształcać przyrodę.

To, co było zalesione, ucywilizowano, ale za to zmelioryzowanomeliorowaćzmelioryzowano, zaś pustynie zalesiono. Rzekę zawrócono, żeby płynęła w drugą stronę. W związku z tym droga do kościoła wypadła nieco dalej, zaś u mnie na podwórku powstała wielka tama o poważnym znaczeniu gospodarczym, tak że drzwi się całkiem nie odmykały i z trudnością można było wyjść z domu.

Kiedym na miejsce przyszedł, akurat zaczynały się oczepiny. Druhny śpiewały:

Jak cię będą czepić,
spojrzyj do powały,
żeby twoje dzieci
czarne oczka miały.

Potem zrobiły jej elektrolizę i wyprowadziły do komory ciśnień.

Tymczasem gości przybywało. Wszyscy byli w ludowych termostatachtermostattermostatach nałożonych na granatowe garnitury kort‑tenis. Niektórym już się kurzyło ze skafandrów. Na podwórku podchmieleni piloci trzaskali z rur wydechowych. Psy szczekały.

Ale dopiero po kościele zaczęła się prawdziwa zabawa.

Stałem na przyzbie, żeby przedwieczornym powietrzem odetchnąć. Z izby dochodziły różne dźwięki muzyki dodekafonicznejmuzyka dodekafonicznamuzyki dodekafonicznej, to znów syntetycznejmuzyka syntetycznasyntetycznej. Coraz to buchały przyśpiewki a przytupywania. Kłębiły się, wrzały jurne siły wytwórcze. Na niebie pojawiła się gwiazda. Dzieci rzucały w nią kamieniami.

Wesele trwało w pełni, gdy jakoś przed jedenastą wyskoczył na środek młody Smyga zza rzeki, tancerz zawołany, pieśniarz i filut. Okręcił się parę razy, stanął przed orkiestrą i zaśpiewał na poczekaniu:

Już się przed wsią naszą
jasna przyszłość mości,
przez szczęście społeczeństwa
do szczęścia ludzkości!
Oj, dana, oj, dana!

Bardzo się to wszystkim spodobało. Powstał śmiech i głośne brawa. Ale już młody Pieg odbił się, wyciął hołubcahołubiechołubca, czapkę na bok skręcił i zaśpiewał w odpowiedzi:

Najpierw trzeba zacząć
od spraw moralności:
do szczęścia społeczeństw
przez ducha czystości!
Hop, dziś!

Na to znowu śmiech i brawa. Poniektórzy zaczęli krzyczeć na Smygę, żeby Piegowi się odciął. Ale ten nic nie rzekł, jeno cichaczem Piega zaszedł i niespodziewanie wypalił go głowicą atomową, co ją miał schowaną za pazuchą. Pieg zatoczył się i zaczął promieniować, ale zdążył jeszcze guzik u surduta nacisnąć i z wyrzutni, co ją miał ukrytą w prawej nogawce, rakietę średniego zasięgu prosto w czoło tamtemu puścił. Byłby niewątpliwie Smygę wykończył, gdyby nie to, że mu ostatni człon rakiety nie odpalił i przez to nastąpiła dewiacjadewiacjadewiacja z kursu. Cofnął się Smyga, zakołysał i oparł o barierę cieplną, ale ta pękła i Smyga poleciał w głąb temperatury, przy stale wzrastającym jej współczynniku.

– Ludzie, co robita?! – zawołał ojciec panny młodej, wskazując na staroświecki, ścienny licznik Geigeralicznik Geigeralicznik Geigera.

Ale już gwałt się podniósł i rwetes, i na środku izby zaczęły szybko wyrastać ogromne niebieskie paprocie – zwyczajna rzecz przy wzmożonej radioaktywności w zamkniętym pomieszczeniu. Już i inne rakiety latać zaczęły, jeden tylko Bańbuła zachował przyzwoitość i konwencjonalnie rżnął nożem. Wtem gwizd ostry się rozległ. To gospodarz, widząc, że inaczej gości nie uspokoi, skoczył do domowego rezerwuaru, odkręcił kurek i gazy bojowe na izbę puszczając, rozpoczął zakażanie. Rzucili się wszyscy do kombinezonów, ale mój okazał się nieszczelny, ponadto śpiący już trochę byłem, więc postanowiłem zaniechać zabawy i pomału do domu się zbierać.

Noc była jasna, bo od zagrody, gdzie odbywało się wesele – takie promieniowanie biło, że bez trudu drogę znajdywałem. Szło się rześko, bo deszczyk radioaktywny też skropił raz i drugi. Trochę mi tylko to przeszkadzało, że czułem ssanie w organizmie, no, ale po zabawie – to rzecz zwyczajna – no i to, że zaczęły mi wyrastać dodatkowe nóżki, po trzy pary z każdej strony, zielony róg na czole, a na grzbiecie chitynowy pancerzyk. Jakoś jednak dobrnąłem do chałupy, przelazłem przez szparę w ramie okiennej i znalazłszy sobie zaciszne miejsce na listwie za szafą, z dala od pająków – zasnąłem spokojnie, rozpamiętując, jak to było na tym hucznym weselisku.

mrozek Source: Sławomir Mrożek, Wesele w Atomicach, [w:] tegoż, Wybór dramatów i opowiadań,, Kraków 1978, s. 275–278.
katedra
zydel
meliorować
termostat
muzyka dodekafoniczna
muzyka syntetyczna
hołubiec
dewiacja
licznik Geigera
RQtcloePoNcwp
Exercise 4
Use the information from the text and decide if the following statements are true of false. Możliwe odpowiedzi: 1. The story is realistic., 2. This story is the example of the non-fiction literature., 3. This is the science-fiction story., 4. This story is dominated by the third-person narrative., 5. This story is dominated by the first-person narrative., 6. The form that dominates in this story is a dialogue., 7. The style of the texts does not have the features of stylisation., 8. The style of the text is modelled on the folk speech., 9. The style of the text is modelled on the youth dialect., 10. The folk dialect stylization has been disturbed only in the final of the story., 11. The folk dialect stylisation is consistent and has not been disturbed in any way., 12. The narration includes words that contrast with the language stylised on the folk dialect.
R1Gy6BlGGgFtU1
Exercise 5
Przypomnij sobie tytuł abstraktu, wysłuchaj nagrania i spróbuj zaproponować własny temat dla dzisiejszej lekcji.
R1N8PBZvqulsE1
Exercise 6
Wyjaśnij kluczowe pojęcia związane z tematem abstraktu.

Mode of expression changing the literary text language, so it becomes characteristic for a specific era, author, environment or a certain community. It consists in introducing to the style of expression recognizable features that are typical of the imitated style. The mode of expression reflecting the local dialect is called stylisation of dialect.

Exercise 7

In the text by Sławomir Mrożek find the elements proving that the narration is stylised after the local dialect.

R1YKv8odm3WZK1
Exercise 8
Ułóż trzy pytania quizowe odnoszące się do abstraktu i daj je do rozwiązania swoim kolegom i koleżankom.

Which type of comedy appears the most often?

Exercise 9
R1MHIUngwDWe8
Remind yourself, or check in the dictionary, the meaning of the word grotesque. Can we say that the text by Sławomir Mrożek is of the grotesque character? Justify your opinion. (Uzupełnij).
RdYV3NofDx2VB
Exercise 10
Invent your own definition of grotesque.
RBd0IuZIOIWiY
Wysłuchaj nagrania abstraktu, wyodrębnij jego części i nadaj im tytuły.
Exercise 11

Read the information about the wedding customs that were practised on the Mazovian villages in the past. Find the website of the University of Warsaw dedicated to dialectology and look for the information on the wedding customs of those regions that are of interest to you.

Keywords

tradition, modernity, stylization of dialect, grotesque, comedy

Glossary

tradition
tradition
RYV1zv6OeFHDU
Nagranie dźwiękowe słówka: tradition.

tradycja

modernity
modernity
R1dwmji4Vuqi1
Nagranie dźwiękowe słówka: modernity.

nowoczesność

stylization of dialect
stylization of dialect
R1Q5dVzxuKfxy
Nagranie dźwiękowe słówka: stylization of dialect.

stylizacja gwarowa

linguistic comedy
linguistic comedy
RRBu4mxKdzaiN
Nagranie dźwiękowe słówka: linguistic comedy.

komizm językowy

character‑based humour
character‑based humour
R1ApGeR3lO9Yy
Nagranie dźwiękowe słówka: characterbased humour.

komizm postaci

situational comedy
situational comedy
R15lBi70mixWs
Nagranie dźwiękowe słówka: situational comedy.

komizm sytuacyjny

grotesque
grotesque
R7VMSc9F8IZJw
Nagranie dźwiękowe słówka: grotesque.

groteska

contrast
contrast
R1dQyV8V6BrWV
Nagranie dźwiękowe słówka: contrast.

kontrast

wedding
wedding
R1NCj38rWwVC2
Nagranie dźwiękowe słówka: wedding.

wesele

customs
customs
RMKbhIOU3NMi8
Nagranie dźwiękowe słówka: customs.

zwyczaje

rituals
rituals
RK0bHPDH4aw7Y
Nagranie dźwiękowe słówka: rituals.

obrzędy

unveiling and capping ceremony
unveiling and capping ceremony
R1VNnu8FnEriT
Nagranie dźwiękowe słówka: unveilling and capping ceremony.

oczepiny

blessing
blessing
RP5W7c3U2YiND
Nagranie dźwiękowe słówka: blessing.

błogosławieństwo

folk songs
folk songs
R1dtkU37BzWmf
Nagranie dźwiękowe słówka: folk songs.

przyśpiewki

engagement
engagement
RlcGbbsygESLG
Nagranie dźwiękowe słówka: engagement.

zaręczyny

matchmaker
matchmaker
RelQRK84Sr4WK
Nagranie dźwiękowe słówka: matchmaker.

swat

dowry
dowry
RtQUFp1IjuJMO
Nagranie dźwiękowe słówka: dowry.

posag

garland
garland
RIQ1QLhNrxP4S
Nagranie dźwiękowe słówka: garland.

wianek