Metody minimalizowania etykietowania oraz efektu Roshentala w przestrzeni edukacyjnej
Znajomość mechanizmów odpowiedzialnych za występowanie efektu Roshentala umożliwia podjęcie odpowiednich oddziaływań zwiększających świadomość formułowanych oczekiwań względem uczniów przez nauczycieli oraz specjalistów.
Ciekawą propozycją minimalizowania efektu Roshentala w przestrzeni edukacyjnej oraz diagnostycznej jest tzw. lista pytań do refleksji, która została opracowana na podstawie programu TESA (Teacher Expectations and Student Achievements – TESA) (Don Hamachek, 1995). Celem tej listy jest wsparcie nauczycieli w samorozwoju większej świadomości oczekiwań, jakie formułują wobec uczniów, pogłębienie zrozumienia metod komunikacji swoich oczekiwań oraz wgląd do zmian, które mogą wprowadzić, żeby wzmocnić u uczniów postrzeganie pozytywnych oczekiwań pedagoga.
Jacy uczniowie przynależą do grupy, co do której już wiesz, że „będą dobrzy”? Co takiego jest w twoim zachowaniu, co przekazuje te pozytywne oczekiwania?
A jacy to uczniowie, co do których nie masz pewności, czy sobie poradzą w nauce? Jak przypuszczasz, czy stosujesz wypowiedzi lub zachowania, które komunikują ten przekaz?
Czy są uczniowie, wobec których masz tendencję do częstszego zwracania się niż do innych, którzy są najczęstszymi odbiorcami twoich pochwał? Zastanów się nad własną odpowiedzią na te pytania – co ta odpowiedź sugeruje na temat dostępności pozytywnych doświadczeń dla wszystkich uczniów w twojej klasie?
Czy są uczniowie, których otaczasz cieplejszymi – niż innych – emocjami? Jak opisałbyś/opisałabyś swoje interakcje z nimi? Czy możesz powiedzieć, że uzyskują oni od ciebie więcej – pomocy, pozytywnych wibracji, zachęcających słów?
A co z tymi uczniami, wobec których masz mniej pozytywne emocje? Jak opisałbyś/opisałabyś różnice w twoim zachowaniu wobec tych dwóch grup wychowanków?
Jakiego rodzaju rzeczy robisz/co mówisz, gdy przekazujesz uczniowi komunikat „wiem, że dasz sobie radę”?
I odwrotnie – czy znajdziesz w swoim zachowaniu nawet ukryte wiadomości, których zasadniczy sens brzmi: „prawdopodobnie nie potrafisz tego zrobić”?
Czy pewnym uczniom – bardziej niż innym – oferujesz więcej czasu na udzielenie odpowiedzi na pytania i na wyrażanie własnych pomysłów? Jak sądzisz, co jest komunikowane w ten, nawet niejawny, sposób uczniom „po obu stronach tego przywileju”?
Jeżeli ukryta kamera filmowałaby twoje interakcje z uczniami, załóżmy przez jeden tydzień, jak sądzisz, co mogłaby ujawnić o sposobach traktowania różnych wychowanków?
Jeżeli grupa twoich uczniów, mających trudności edukacyjne, miałaby napisać krytykę ciebie jako nauczyciela, to jak sądzisz, co by napisano o twoim postępowaniu zawodowym w relacji do: informacji zwrotnych, które im przekazujesz, wyników, jakich oczekujesz, klimatu, który tworzysz, oraz wkładu, jaki im oferujesz? (Hamachek 1995, s. 72–73)
Szczególnie istotne jest minimalizowanie efektu Roshentala w kontekście diagnozy szkolnej, ze względu na ryzyko późniejszych, nieprawidłowo określonych oddziaływań wspierających. Diagnoza powinna być pozbawiona oczekiwań nabytych w sposób intuicyjny. Powinna bazować na odpowiednio dobranych metodach i inarzędziach pomiarowych, które pozwalają na rzetelną i trafną ocenę funkcjonowania.