Nihil difficnihil difficĭleNihil difficĭnihil difficĭleĭlenihil difficĭlele: Warianty wymowy łaciny

Wymowa tradycyjna i klasyczna

Pod zakładkami umieszczono informacje na temat dwóch rodzajów wymowy łacińskiej. 

Z pewnością niektórzy zadają sobie pytanie, w jaki sposób zrekonstruowano rodzaje wymowy łacińskiej, zwłaszcza tzw. „restytuty”. Stało się to w wyniku żmudnych i długoletnich badań językoznawczych. Źródła tej rekonstrukcji prezentuje mapa myśli. 

W galerii zamieszczono ilustracje do informacji zawartych w mapie myśli. Pierwsza  przedstawia wizerunek starożytnego gramatyka - Kwintyliana, autora dzieła „Kształcenie mówcy”, druga zaś to strona tytułowa „Żywotów równoległych” Plutarcha. Ciekawostką jest zaznaczona na niebiesko grecka pisownia bohatera tej biografii. Po grecku w transkrypcji polskiej, to „Julios Kaisar”. Stąd m.in. językoznawcy wysnuli wniosek o wymowie jego nazwiska w języku łacińskim. 

R18JN7D7P4V91

Ilustracja przedstawia grafikę na jasnym tle. Ukazane jest popiersie starszego mężczyzny. Ma na sobie szatę z bufiastymi rękawami, ramiona przykryte peleryną, na głowie wysoką czapkę. Jego twarz pokrywa długi zarost. Nad postacią znajduje się napis QUINTILIANUS.

RKK57TSVESEH3

Czarno‑biała fotografia przedstawia stronę tytułową książki z napisami w języku starogreckim. Niebieską linią otoczono część tytułu: Julios Kaisar.

Zasady wymowy tradycyjnej

Zasady wymowy klasycznej

• c czytane zawsze jako k

• qu = kł

• v – ł

• gn w środku wyrazu wymawiano prawdopodobnie jako [ń]

• ae jako aj

• oe jako oi

Pomimo renesansu wymowy klasycznej pozycja tradycyjnego czytania w języku łacińskim nie jest zagrożona. Do języków narodowych przeszły bowiem zapożyczenia z łaciny zgodne z wymową tradycyjną. Mówimy: scena, dyscyplina, wirtualny, lingwista, a nie skena, diskiplina, łirtualny, linguista. Wymowa klasyczna lepiej prezentuje się w poezji okresu klasycznego, gdzie trafniej oddaje oryginalne efekty akustyczne.

Iloczas i zasady akcentowania wyrazów

Iloczas w języku łacińskim oznaczał podział samogłosek na długie i krótkie, co w konsekwencji przekładało się na długość całej zgłoski. Samogłoska długa oznaczana była znakiem - (np. ā). Jej artykulacja trwała dwa razy dłużej niż samogłoski krótkiej, oznaczanej znakiem  ̌ (np. ă).

Akcent łaciński był toniczny. Polegał  na podwyższeniu tonu sylaby wyróżnionej w wyrazie. Był na tyle melodyjny, że w poezji antycznej zastępował brak rymu.

W zależności od iloczasu samogłoski tworzącej sylabę wyróżniamy w łacinie sylaby długie oraz krótkie.

Rozróżnia się następujące rodzaje sylab:

• sylaba długa z natury - jest to sylaba zawierająca samogłoskę długą (np. ō w wyrazie AurōraAuroraAurōra) lub dyftongdyftongdyftong

• sylaba długa z pozycji - jest to sylaba zawierająca samogłoskę krótką, po której następuje tzw. pozycja, czyli grupa spółgłoskowa, z wyjątkiem tzw. mūta cum līquidamūta cum līquidamūta cum līquida

• sylaba krótka - jest to każda inna sylaba

R19A48X6PNHOR

Fotografia przedstawia marmurową jasną rzeźbę żeńskiej postaci. Jest ubrana w zwiewne szaty, podkreślające jej figurę. Długie włosy opadają jej na plecy. Uniesionymi w górę rękoma podtrzymuje girlandę kwiatów, która otacza głowę i opada wzdłuż ciała. Wachlarz z kwiatów zdobi również dół rzeźby.

Jeśli długość samogłoski w tekście łacińskim jest nieoznaczona, najprościej jest zajrzeć do słownika, gdzie każdy wyraz posiada nad samogłoskami adekwatne znaki.

Akcent w języku łacińskim może padać na drugą lub trzecią zgłoskę od końca w zależności od jej iloczasu:

1. jeżeli druga zgłoska od końca jest długa, akcent pada na nią, np. a‑mī‑cus, czytamy amīcus (czyt. amikus)

2. jeżeli druga zgłoska od końca jest krótka, akcent zostaje przesunięty na trzecią  od końca, np. dŏ‑mĭ‑nus, czytamy dŏmĭnus

EnklitykienklitykaEnklityki, np. -que, -ne, -ve wpływają na przesunięcie akcentu wyrazu, do którego są dołączone na pierwszą zgłoskę od końca, np. dŏmĭnusque (czyt. dominuskwe).

Słownik łacińsko‑polski

Słownik pojęć

Aurora

Aurora

łac. jutrzenka, w mitologii rzymskiej bogini zorzy polarnej i świtu. Przedstawiano ją na wzór greckiej Eos: w szacie koloru szafranowego, na rydwanie zaprzężonym w dwa konie

R17GPOA8LE3CU

Fotografia przedstawia marmurową jasną rzeźbę żeńskiej postaci. Jest ubrana w zwiewne szaty, podkreślające jej figurę. Długie włosy opadają jej na plecy. Uniesionymi w górę rękoma podtrzymuje girlandę kwiatów, która otacza głowę i opada wzdłuż ciała. Wachlarz z kwiatów zdobi również dół rzeźby.

Kwintylian

Kwintylian

RPBZ8KZVAD9OQ

Ilustracja przedstawia grafikę na jasnym tle. Ukazane jest popiersie starszego mężczyzny. Ma na sobie szatę z bufiastymi rękawami, ramiona przykryte peleryną, na głowie wysoką czapkę. Jego twarz pokrywa długi zarost. Nad postacią znajduje się napis QUINTILIANUS.

Marcus Fabius Quintilianus (czyt. Markus Fabius Kwintylianus), I w. n.e., rzymski retor i nauczyciel  w dziedzinie teorii wymowy. Jego najważniejszym dziełem jest Institutio oratoria znane w Polsce pod tytułem Kształcenie mówcy