Ogólny opis interwencji:

Interwencja polega na wprowadzeniu do codziennych aktywności i zabaw dzieci ćwiczeń czy gier, które stymulują do przekraczania egocentryzmu w myśleniu. Proponowane działania mają formę krótkich gier, zabaw, aktywności wplecionych w codzienne rutyny przedszkolne lub interakcji, które w naturalny sposób można włączyć w zajęcia z dziećmi. W przypadku dzieci młodszych będą to prostsze zadania budujące świadomość tego, że ktoś inny może czuć, myśleć lub woleć coś innego. W przypadku dzieci starszych – aktywności rozwijające zdolność do dostrzegania perspektywy innego i precyzyjnego jej odzwierciedlania. Materiał „Zabawy i zadania rozwijające zdolności do decentracji i dostrzegania perspektywy innego” zawiera propozycje zadań i zabaw możliwych do realizacji w pracy indywidualnej lub w grupie. Do nauczyciela specjalisty lub nauczyciela wychowania przedszkolnego należy wybór odpowiedniej aktywności dostosowanej do potrzeb i możliwości dzieci, z którymi pracuje.

Podstawy naukowe interwencji:

W okresie przedszkolnym myślenie dziecka ma charakter wybitnie egocentryczny. Maluch nie jest zdolny do spojrzenia na dany problem, sytuację czy wydarzenie z perspektywy innej niż własna. Dla dziecka jego własne myśli są jedynymi dostępnymi, a dodatkowo brakuje mu refleksji nad tym, że istnieje również „myślenie innych”. Nie poddaje też w wątpliwość swoich ocen i interpretacji czy ich adekwatności. Badacze przedmiotu (Vasta, Haith, Miller, 2002) podkreślają, że egocentryzm w myśleniu przedszkolaka ma charakter rozwojowy i wyłącznie poznawczy, a nie emocjonalno‑motywacyjny.

Zdolność do przyjmowania perspektywy innych ludzi jest kluczem do zrozumienia otoczenia, budowania relacji, pomagania czy skutecznej komunikacji (Jarymowicz, 2002). Stanowi podstawę rozwijania teorii umysłu – uczenia się rozumienia innych ludzi, ich stanów psychicznych i emocji, tak ważnych dla młodszych i starszych (Białecka‑Pikul, 2002). Przedszkole jest czasem, kiedy ta zdolność naturalnie i bardzo dynamicznie się rozwija (Vasta i in., 2002), a jednocześnie okresem, gdy mogą ujawniać się potencjalne deficyty. Z tego względu uzasadnione jest stymulowanie jej rozwoju u dzieci w tym wieku.

Wychodzenia poza własną perspektywę i dostrzegania innych punktów widzenia można się nauczyć. Według Jarymowicz (2002) istotne jest rozwinięcie świadomości tego, że inni ludzie mogą myśleć i czuć inaczej. Oprócz takiej refleksji, potrzeba jeszcze umiejętności wykraczania poza własny punkt widzenia oraz precyzji w odzwierciedlaniu optyki innych osób. Ostatnim elementem decydującym o tym, czy rozważamy odmienne od własnych spostrzeżenia, opinie, oceny, interpretacje czy myśli jest motywacja, by to robić. Taką gotowość i naturalność w rozważaniu innych opcji można wzmacniać, np. poprzez zachęcanie dzieci do tego, pokazywanie ważności i wartości uwzględniania punktu widzenia innych osób (Galinsky, Maddux, Gilin, White, 2008).