Interwencja polega na wprowadzeniu do codziennej interakcji z dziećmi aktywności, które rozwijają umiejętność dostrzegania perspektywy innych osób. Nie ma określonej pory w codziennej rutynie, kiedy należy to robić, jednak planując działanie, dobrze jest wyznaczyć kilka takich momentów w ciągu dnia, tak, by móc regularnie stymulować zdolność do decentracjiIndeks górny 1¹cyt1Indeks górny 1¹. Kluczowy jest jednak wybór odpowiednich ćwiczeń czy zabaw. Muszą być one dostosowane do potrzeb i możliwości dzieci i stanowić dla nich wyzwanie możliwe do osiągniecia.

W przewodniku dostępnym jako materiał szkoleniowy w tym module zwrócono uwagę na to, że zdolność do decentracji wymaga: po pierwsze świadomości tego, że inni ludzie myślą i czują inaczej, dopiero w dalszej kolejności ćwiczenia w przejmowaniu perspektywy innego, a jeszcze w dalszej – precyzyjnego jej odzwierciedlania, czy wnioskowania na jej podstawie o działaniach. Te „kamienie milowe” w przekraczaniu naturalnego dla przedszkolaków egocentryzmu związane są z wiekiem i rozwojem dziecka. Dlatego też z maluchami warto wykorzystywać propozycje dotyczące budowania świadomości istnienia odmiennych perspektyw, a bardziej złożone zadania realizować ze starszymi dziećmi. Aktywności proponowane w materiale „Zabawy i zadania rozwijające zdolności do decentracji i dostrzegania perspektywy innego” dostępnym w tym module szkoleniowym, uporządkowane zostały zgodnie z tą naturalną rozwojowo dynamiką – od ćwiczeń najprostszych do bardziej wymagających, jeśli chodzi o możliwości i umiejętności dziecka. Każde z nich jest opisane w sposób pokazujący ideę zadania i przykłady konkretnych pytań czy wykorzystywanych materiałów. Mają one jednak charakter otwarty i nauczyciel może dowolnie dostosowywać treść ćwiczenia lub materiał do okoliczności, zainteresowań czy indywidualnych potrzeb dzieci.

Interwencję można realizować w grupie lub indywidualnie (np. w pracy z dzieckiem z deficytami w zakresie dostrzegania i rozumienia perspektywy innych osób). Najlepiej wprowadzać ćwiczenia regularnie i tak często jak to możliwe i zasadne, zgodnie z logiką, że im częściej coś ćwiczymy tym bardziej naturalne i nawykowe się staje. Zaproponowane aktywności mogą być też stosowane w pracy ze starszymi dziećmi, jeśli ich forma odpowiada konkretnym potrzebom i możliwościom. W takiej sytuacji należy pamiętać, by dostosować treść zadań tak, aby nie była ona infantylna. Ogólny przebieg działania można opisać w następujących krokach.

Wybór grupy lub osoby, wobec której stosowane będą proponowane działania.

Opracowanie planu działania. Dostosowanie harmonogramu działań do okoliczności (codzienna praca z dziećmi lub regularne np. cotygodniowe spotkania), oraz zakresu ćwiczonych umiejętności do potrzeb i możliwości dziecka/dzieci.

Wybór ćwiczeń (np. spośród proponowanych w materiale „Zabawy i zadania rozwijające zdolności do decentracji i dostrzegania perspektywy innego”) lub opracowanie własnych zadań oraz przygotowanie niezbędnych materiałów.

Realizacja planu działania. Ważna jest regularność i powtarzalność, ale też różnicowanie formy zadań oraz kontekstu, w jakim się pojawiają. Stosunkowo łatwo jest dobierać ćwiczenia i różnicować pytania w czasie codziennych zajęć z dziećmi w przedszkolu, jednak nawet jeśli pracujemy z dzieckiem raz w tygodniu i zawsze w tym samym w gabinecie, można wprowadzać urozmaicone formy ćwiczeń, raz mówić o różnicach w samopoczuciu na początku spotkania, a kiedy indziej omawiać różnice w odczuwanych emocjach w odpowiedzi na jakiś temat, historię lub obrazek, który pojawił się w czasie zajęć. To zróżnicowanie jest ważne dla generalizacji ćwiczonych umiejętności i łatwego przenoszenia ich poza kontekst zajęć wspierających rozwój. Niekiedy jednak potrzebne jest zachowanie pewnej rutyny. Decyzja dotycząca przebiegu i ewentualnych modyfikacji zaproponowanych ćwiczeń należy do nauczyciela specjalisty.

Monitorowanie i ewaluacja działań. Wdrażanie modyfikacji.

Czas trwania:

Realizacja interwencji to proces ciągły, a wprowadzane ćwiczenia, jeśli chodzi o formę i cel, ewoluują wraz z rozwojem dziecka. Zasadniczo, należy stymulować rozwój zdolności do decentracji stale, przez cały okres przedszkolny, jednak intensywność czy częstotliwość konkretnych ćwiczeń zależy od potrzeb i możliwości dziecka. W świetle danych pochodzących z badania efektywności analogicznych programów (np. I Can Problem Solve za: Smogorzewska, Szumski, 2015) już po 3 miesiącach regularnych ćwiczeń, nauczyciel powinien dostrzegać zmianę w tym, jak dzieci odpowiadają na zadania czy zabawy.

Monitorowanie i ewaluacja skuteczności:

Monitorowanie działania i ocena jego skuteczności w przypadku tak małych dzieci jest niezwykle trudna. W całości opiera się refleksji nauczyciela nad tym, czy podjęte aktywności przynoszą efekty, czy też nie. Nauczyciel, pracując z dzieckiem lub grupą maluchów, dostrzega to, co jest skuteczne i wie, jakie modyfikacje można lub należy wprowadzić. Co więcej, efekty stymulacji wynikającej z proponowanych zabaw nakładają się na procesy rozwojowe, co rodzi dodatkowy kłopot w uchwyceniu skuteczności podjętych działań. Rozwiązaniem byłoby wprowadzenie ćwiczeń w jednej grupie dzieci i nie dodawanie tego typu aktywności w drugiej (porównywalnej), a następnie, po okresie min. 3 miesięcy porównanie sposobu reagowania dzieci z obu grup w zakresie świadomości istnienia, przyjmowania czy odzwierciedlania odmiennej perspektywy.

Ryzyko/zagrożenia w realizacji:

Ze względu na fakt, że proponowane działanie nie jest ściśle wystandaryzowaną procedurą oraz że można je z łatwością dostosować do okoliczności i indywidualnych potrzeb konkretnego dziecka, interwencja nie jest związana z jakimś konkretnym ryzykiem czy zagrożeniami w realizacji. Jedynie długotrwała choroba lub nieobecność dziecka lub nauczyciela oraz brak regularności w podejmowanych działaniach może utrudniać uzyskanie pożądanych efektów czy dostrzeżenie postępów dziecka w zakresie ćwiczonych umiejętności.