Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Udostępnij materiał Dodaj całą stronę do teczki

Czy wiesz, w jaki sposób służby ratownictwa, służby ochrony granicy państwowej, system zarządzania kryzysowego, a nawet prywatne agencje ochrony ochraniają ciebie i twoich najbliższych? Gdy wydarzy się coś niepożądanego czy niebezpiecznego, zazwyczaj dzwonisz do odpowiednich służb i je o tym zawiadamiasz, a one podejmują odpowiednie działania. Czy pracują same, czy ktoś je wspiera, czy może one same kogoś wspierają? Czy ich rola zaczyna się wraz z twoim telefonem, a kończy, gdy kryzys zostanie zażegnany?

W celu zrozumienia tej lekcji dowiedz się czym jest podsystem ochronny państwa i jakie zajmuje miejsce w strukturze systemu bezpieczeństwa narodowego Polski.

Informacje na ten temat znajdziesz na przykład w lekcjach na platformie e‑podręczniki :

1. System bezpieczeństwa narodowego – ogólna charakterystykaP15UzcoUGSystem bezpieczeństwa narodowego – ogólna charakterystyka;

2. Podsystemy ochronne państwa (I)PVG4znNR7Podsystemy ochronne państwa (I);

iia29UjcbG_d5e158
Nauczysz się
  • wymieniać pozostałe podsystemy ochronne tworzące potencjał ochronny państwa;

  • przedstawiać zadania służb ratownictwa i innych instytucji wchodzących w skład podsystemów ochronnych państwa;

  • charakteryzować i oceniać rolę podsystemów ochronnych oraz instytucji odpowiedzialnych za realizację ich celów.

iia29UjcbG_d5e158

1. Służby ratownictwa i ochrony ludności

Służby ratownictwa i ochrony ludności stanowią kolejny podsystem ochronny polskiego systemu bezpieczeństwa narodowego. Wyjątkową rolę odgrywa Państwowa Straż PożarnaPaństwowa Straż PożarnaPaństwowa Straż Pożarna (PSP), której zadania przedstawia poniższa grafika interaktywna.

R7L3rkbfworZB
Podstawowe zadania Państwowej Straży Pożarnej
Źródło: Tomorrow Sp.z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Aplikacja składa się z 7 niebieskich kół ułożonych w okrąg. W centralnej części okręgu niebieskie koło z informacją: podstawowe zadania Państwowej Straży Pożarnej. Aby odczytać i odsłuchać poszczególne zadanie należy kliknąć przyciskiem myszy na jedno z 7 otaczających środkowy napis kół. Aby zakończyć należy kliknąć na to koło ponownie.

Treść pól:

1. Rozpoznawanie zagrożeń pożarowych i innych miejscowych zagrożeń.

2. Organizowanie i prowadzenie akcji ratowniczych w czasie pożarów, klęsk żywiołowych lub likwidacji miejscowych zagrożeń.

3. Wykonywanie pomocniczych, specjalistycznych czynności ratowniczych w czasie klęsk żywiołowych lub likwidacji miejscowych zagrożeń przez inne służby ratownicze.

4. Kształcenie kadry na potrzeby Państwowej Straży Pożarnej i innych jednostek ochrony przeciwpożarowej oraz powszechnego systemu ochrony ludności.

5. Nadzór nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych.

6. Prowadzenie prac naukowo‑badawczych w zakresie ochrony przeciwpożarowej i ochrony ludności.

7. Współdziałanie ze strażami pożarnymi i służbami ratowniczymi innych państw oraz organizacjami międzynarodowymi.

Wyjątkowa rola Państwowej Straży Pożarnej w podsystemie ratownictwa i ochrony ludności wynika z tego, że zazwyczaj w praktyce to właśnie PSP koordynuje akcją ratunkową na miejscu katastrofy – w tym pracami policjantów oraz pogotowia ratunkowego. Ponadto we wszystkich podejmowanych przez siebie działaniach jest aktywnie wspierana przez wszystkie inne służby, straże i instytucje państwowe oraz przez sieć organizacji pozarządowych.

Podstawowe jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej to:

  • Komenda Główna PSP,

  • komenda wojewódzka,

  • komenda powiatowa (miejska),

  • Szkoła Główna Służby Pożarniczej oraz pozostałe szkoły,

  • instytuty badawcze,

  • Centralne Muzeum Pożarnictwa.

Na czele PSP stoi komendant główny Państwowej Straży Pożarnej, który jest również centralnym organem administracji rządowej w sprawach organizacji krajowego systemu ratowniczo‑gaśniczego oraz ochrony przeciwpożarowej.

RtfZLdSbxXnSd
Państwowa Straż Pożarna pełni wiodącą rolę wśród służb ratowniczych
Źródło: Tomorrow Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

W Państwowej Straży Pożarnej zatrudnionych jest ok. 30 tysięcy funkcjonariuszy, którymi kieruje Komendant Główny PSP podległy ministrowi spraw wewnętrznych i administracji. Warto w tym miejscu również zaznaczyć, że Państwowa Straż Pożarna ściśle współpracuje z Ochotniczą Strażą Pożarną (OSP) – umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt organizacją społeczną składającą się z grupy przeszkolonych ochotników, przeznaczoną w szczególności do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami.

Innymi istotnymi elementami podsystemu ratownictwa i ochrony ludności są system ochrony ludności oraz system ratownictwa medycznego.

System Państwowego Ratownictwa Medycznego (PRM) powstał, by realizować jedno z podstawowych zadań państwa związane z zapewnieniem pomocy każdej osobie znajdującej się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
W ramach systemu PRM działają:

  • organy administracji rządowej właściwe w zakresie wykonywania zadań systemu,

  • jednostki systemu zapewniające utrzymanie gotowości ludzi, zasobów i jednostek organizacyjnych.

Jednostkami systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego są:

  • szpitalne oddziały ratunkoweszpitalny oddział ratunkowyszpitalne oddziały ratunkowe (SOR),

  • zespoły ratownictwa medycznego, w tym lotnicze zespoły ratownictwa medycznego.

R1Iwb3Ho1gW3G
Zespoły ratownictwa medycznego niejednokrotnie ratują życie potrzebującym
Źródło: Tomorrow Sp.z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 1

Odnajdź w wiarygodnych materiałach informacje na temat Górskiego, Tatrzańskiego i Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Następnie krótko omów ich zadania oraz funkcję, jaką pełnią w systemie bezpieczeństwa narodowego.

R15nA3pEFtnzi
(Uzupełnij).
iia29UjcbG_d5e333

2. Elementy systemu zarządzania kryzysowego

Istotnym podsystemem ochronnym polskiego systemu bezpieczeństwa narodowego jest również system zarządzania kryzysowego.

W myśl przepisów Ustawy z 26 kwietnia 2007 r. zarządzanie kryzysowe to działalność organów administracji publicznej będąca elementem kierowania bezpieczeństwem narodowym. Polega na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, przygotowaniu do przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań, reagowaniu w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych, usuwaniu ich skutków oraz odtwarzaniu zasobów i infrastruktury krytycznejinfrastruktura krytycznainfrastruktury krytycznej.

Za zarządzanie kryzysowe w Polsce odpowiada wieloszczeblowy system składający się z następujących elementów:

  • organów zarządzania kryzysowego,

  • organów opiniodawczo‑doradczych właściwych w sprawach inicjowania i koordynowania działań podejmowanych w zakresie zarządzania kryzysowego,

  • centrów zarządzania kryzysowego, utrzymujących dwudziestoczterogodzinną gotowość do podjęcia działań.

Strukturę systemu zarządzania kryzysowego w Polsce przedstawiono w tabeli poniżej.

System zarządzania kryzysowego

Szczebel administracyjny

Organ zarządzania kryzysowego

Organ opiniodawczo‑doradczy

Centrum zarządzania kryzysowego

krajowy

Rada Ministrów, Prezes Rady Ministrów

Rządowy Zespół Zarządzania Kryzysowego

Rządowe Centrum Bezpieczeństwa

resortowy (subelement szczebla krajowego)

minister kierujący działem administracji rządowej, kierownik organu centralnego

Zespół Zarządzania Kryzysowego (ministerstwa lub urzędu centralnego)

Centrum Zarządzania Kryzysowego (ministerstwa lub urzędu centralnego)

wojewódzki

wojewoda

Wojewódzki Zespół Zarządzania Kryzysowego

Wojewódzkie Centrum Zarządzania Kryzysowego

powiatowy

starosta powiatu

Powiatowy Zespół Zarządzania Kryzysowego

Powiatowe Centrum Zarządzania Kryzysowego

gminny

wójt, burmistrz, prezydent miasta

Gminny Zespół Zarządzania Kryzysowego

Gminne/miejskie centra zarządzania kryzysowego (nie ma obowiązku ich tworzenia)

Polecenie 2

Na podstawie poniższego filmu wyjaśnij, na czym polega rola centrów zarządzania kryzysowego w zapewnieniu bezpieczeństwa państwa i regionu.

Ryl9yXyQUgwCq
Na filmie prezentowana jest praca Centrum Zarządzania Kryzysowego. W pierwszych ujęciach przedstawiony zostaje budynek CZK z zewnątrz, a następnie od wewnątrz, m.in. panoramiczne ujęcie sali dyspozytorów z dziesiątkami rozmieszczonych obok siebie w kolejnych rzędach stanowisk. Frontową część tej sali zajmuje ściana w całości wypełniona obrazami z kamer miejskiego monitoringu. Pokazana zostaje też z bliska praca poszczególnych dyspozytorów. W tle lektor bez przerwy omawia zadania, które spełnia CZK. Autorzy filmu kładą duży nacisk na rolę numeru alarmowego 112 w pracy centrum oraz dokonywanych za jego pomocą zgłoszeń.
R1VuAEZ1PeYYl
(Uzupełnij).
iia29UjcbG_d5e401

3. Podsystem ochrony granicy państwowej RP

Obecny model ochrony granicy państwowej jest wynikiem zewnętrznych i wewnętrznych uwarunkowań bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej.

Ciekawostka

Po wstąpieniu Polski do UE i wejściu do strefy Schengenukład z Schengenstrefy Schengen podsystem ochrony granicy państwowej RP poddano niezbędnym korektom. Ze względu na otwarcie granicy będącej wewnętrzną granicą Unii Europejskiej oraz strefy Schengen, ograniczono odbywającą się na niej kontrolę. Wzmocniona została natomiast kontrola na granicy zewnętrznej. Ponadto zintensyfikowano działania prowadzone wewnątrz kraju, m.in. poprzez zacieśnienie współpracy, wymianę informacji i współdziałanie służb krajowych i innych państw członkowskich UE.

W podsystemie ochrony granicy państwowej główną rolę odgrywa Straż Granicza podlegająca ministrowi spraw wewnętrznych, którą wspomaga Służba Celno‑Skarbowa podlegająca ministrowi finansów.

Zgodnie z treścią Ustawy z 12 października 1990 r. do zadań Straży Granicznej należy m.in.:

  • ochrona lądowej, morskiej i powietrznej granicy państwowej;

  • organizowanie i dokonywanie kontroli ruchu granicznego;

  • zapobieganie i przeciwdziałanie nielegalnej migracji;

  • wykrywanie, zapobieganie i przeciwdziałanie handlu ludźmi;

  • wydawanie zezwoleń na przekraczanie granicy państwowej (w tym wiz);

  • rozpoznawanie, zapobieganie i wykrywanie przestępstw oraz wykroczeń, a także ściganie ich sprawców w zakresie właściwości Straży Granicznej;

  • zapewnienie bezpieczeństwa w komunikacji międzynarodowej i porządku publicznego w zasięgu terytorialnym przejścia granicznego, a także w strefie nadgranicznej;

  • przeprowadzanie kontroli bezpieczeństwa:

    • w środkach transportu w komunikacji międzynarodowej,

    • w zasięgu terytorialnym drogowego, kolejowego, morskiego i rzecznego przejścia granicznego,

    • w portach lotniczych, na zasadach określonych w przepisach dotyczących ochrony lotnictwa cywilnego;

  • współdziałanie z innymi organami i służbami w zakresie rozpoznawania zagrożeń terroryzmem i przeciwdziałania tym zagrożeniom.

Służba Celno‑Skarbowa jest umundurowaną formacją w ramach Krajowej Administracji Skarbowej.  Jej główne zadania to:

  • Wykrywanie i zwalczanie nieprawidłowości potencjalnie zagrażających bezpieczeństwu finansowemu państwa,

  • Zapewnienie ochrony i bezpieczeństwa obszarowi celnemu Wspólnoty Europejskiej,

  • Rozpoznawanie, zapobieganie, wykrywanie i zwalczanie przestępstw i wykroczeń związanych z naruszeniem przepisów dotyczących wprowadzania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyprowadzania z jej terytorium towarów objętych ograniczeniami lub zakazami obrotu ze względu na bezpieczeństwo i porządek publiczny lub bezpieczeństwo międzynarodowe, np. środków chemicznych, broni, amunicji, materiałów jądrowych,

  • Rozpoznawanie, wykrywanie, zapobieganie i zwalczanie przestępstw i  wykroczeń przeciwko ograniczeniom obrotu towarami i technologiami o  znaczeniu strategicznym określonym w ustawie z dnia 29 listopada 2000 r., a także [o znaczeniu - red.] dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz ściganie ich sprawców, jeżeli zostały ujawnione przez organy celno‑skarbowe Indeks górny 111 Indeks górny koniec.

1
iia29UjcbG_d5e486

4. Inne podsystemy ochronne

W Rzeczypospolitej Polskiej oprócz już opisanych istnieje jeszcze wiele innych instytucji, które w sposób bezpośredni lub pośredni zajmują się ochroną obywateli oraz bezpieczeństwa publicznego. Instytucje te ze względu na ich podległość, strukturę organizacyjną oraz zakres wykonywanych zadań można podzielić na centralne, samorządoweprywatne.

Wśród instytucji centralnych wymienia się:

  • Inspekcję Transportu Drogowego,

  • Państwową Inspekcję Sanitarno‑Epidemiologiczną,

  • Inspekcję Weterynaryjną,

  • Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno‑Spożywczych,

  • Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów,

  • Państwową Inspekcję Handlową,

  • Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego,

  • służby meteo- i hydrologiczne,

  • Straż Ochrony Kolei.

Polecenie 3

Wyszukaj w dostępnych źródłach informacje na temat wybranej (z powyższych) instytucji, oraz w krótki sposób opisz jej rolę w podsystemach ochronnych bezpieczeństwa narodowego.

R1G1SuD7s60t2
(Uzupełnij).

Instytucjami bezpieczeństwa publicznego podległymi samorządowi terytorialnemu lub nadzorowanymi przez niego są: straże gminne (miejskie)straż gminna (miejska)straże gminne (miejskie)ochotnicze straże pożarne, które są organizacjami pozarządowymi i tradycyjnie realizują zadania z zakresu zapobiegania pożarom i gaszenia ich.

Straż gminna spełnia służebną rolę wobec społeczności lokalnej, wykonując swe zadania z poszanowaniem godności i praw obywateli. W celu ochrony i przywrócenia porządku publicznego strażnicy mogą nie tylko stosować takie środki jak kajdanki, pałki wielofunkcyjne, miotacze gazu czy paralizatory, ale także nakładać mandaty i ujmować osoby zakłócające porządek, celem przekazania ich policji.

R5xoLlb1j435l
Funkcjonariusze straży miejskiej
Źródło: Arek Olek (https://www.flickr.com), licencja: CC BY-SA 2.0.

Kilka słów należy poświęcić również prywatnym instytucjom ochrony, które są komercyjnymi podmiotami realizującymi zadania z zakresu ochrony osób i mienia.

Rozwój prywatnego sektora usług ochrony osób i mienia w Polsce trwa od czasu transformacji systemowej na początku lat 90. XX w. Pierwsze zezwolenia na wykonywanie tego typu działalności zostały wydane na podstawie przepisów ustawy o działalności gospodarczej. W 1998 r. wprowadzono do polskiego porządku prawnego ustawę o ochronie osób i mienia, całościowo regulującą działalność prywatnych instytucji ochrony. Łączną liczbę pracowników ochrony w Polsce szacuje się na 110‑150 tysięcy osób.

Prywatny sektor ochrony świadczy w naszym kraju bogatą ofertę usług, do których zalicza się m.in.:

  • fizyczną ochronę obiektów i terenów,

  • konwojowanie pieniędzy i kosztowności,

  • osobistą fizyczną ochronę osób,

  • ochronę imprez sportowych i artystycznych.

ROrOMr6JzW8VB
Pracownicy prywatnej firmy ochroniarskiej
Źródło: Tomorrow Sp.z o.o., licencja: CC BY 3.0.
iia29UjcbG_d5e758

5. Podsumowanie

  • Służby ratownictwa i ochrony ludności stanowią istotny podsystem ochronny polskiego systemu bezpieczeństwa narodowego.

  • Wyjątkową rolę wśród służb ratownictwa i ochrony ludności odgrywa Państwowa Straż Pożarna (PSP).

  • W podsystemie ochrony granicy państwowej główną rolę odgrywa Straż Graniczna (podlegająca ministrowi spraw wewnętrznych i administracji), którą wspomaga Służba Celno‑Skarbowa (podlegającą ministrowi finansów).

  • Na terenie Rzeczypospolitej Polskiej działa wiele innych instytucji, które w sposób bezpośredni lub pośredni zajmują się ochroną obywateli oraz bezpieczeństwa publicznego. Instytucje te ze względu na ich podległość, strukturę organizacyjną oraz zakres wykonywanych zadań można podzielić na centralne, samorządowe i prywatne.

Praca domowa
Polecenie 4.1

Napisz rozprawkę nt.: Państwowa Straż Pożarna jako główny element podsystemu ratownictwa i ochrony ludności. W swojej wypowiedzi opisz miejsce PSP w systemie bezpieczeństwa narodowego oraz zadania realizowane przez tę formację. Przytaczane przez siebie argumenty poprzyj prawdziwymi przykładami zaczerpniętymi z własnych doświadczeń oraz informacji znalezionych w Internecie lub w innych źródłach.

R1e1RCJCxC4wq
(Uzupełnij).
iia29UjcbG_d5e816

6. Słowniczek

infrastruktura krytyczna
Definicja: infrastruktura krytyczna

systemy oraz wchodzące w ich skład powiązane ze sobą funkcjonalnie obiekty, w tym obiekty budowlane, urządzenia, instalacje, usługi kluczowe dla bezpieczeństwa państwa i jego obywateli oraz służące zapewnieniu sprawnego funkcjonowania organów administracji publicznej, a także instytucji i przedsiębiorców

Państwowa Straż Pożarna
Definicja: Państwowa Straż Pożarna

zawodowa, umundurowana i wyposażona w specjalistyczny sprzęt formacja, przeznaczona do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami

Służba Celno‑Skarbowa
Definicja: Służba Celno‑Skarbowa

jednolita, umundurowana formacja stanowiąca element Krajowej Administracji Skarbowej (KAS), utworzona w celu zapewnienia ochrony i bezpieczeństwa obszaru celnego Wspólnoty Europejskiej, w tym zgodności z prawem przywozu towarów na ten obszar oraz wywozu towarów z tego obszaru

RgyfcU1yFaGm8
Pojazd Służby Celno-Skarbowej.
Źródło: dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:20190721_140545_%C5%9Awiecko-Frankfurt_border_crossing_July_2019.jpg#filelinks [dostęp 11.08.2021 r.], domena publiczna.
straż gminna (miejska)
Definicja: straż gminna (miejska)

umundurowana i wyposażona w środki przymusu bezpośredniego formacja tworzona na terenie gminy w celu ochrony porządku publicznego

Straż Graniczna
Definicja: Straż Graniczna

jednolita, umundurowana i uzbrojona formacja przeznaczona do ochrony granicy państwowej, kontroli ruchu granicznego oraz zapobiegania i przeciwdziałania nielegalnej migracji

RrZCmLf9fEUDv
Pojazd Straży Granicznej
Źródło: dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:4762_straz_graniczna_polska.JPG [dostęp 11.08.2021 r.], domena publiczna.
Państwowe Ratownictwo Medyczne (PRM)
Definicja: Państwowe Ratownictwo Medyczne (PRM)

system, którego celem jest realizacja zadań państwa polegających na zapewnieniu pomocy każdej osobie znajdującej się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego

szpitalny oddział ratunkowy
Definicja: szpitalny oddział ratunkowy

komórka organizacyjna szpitala, która niezwłocznie udziela świadczeń opieki zdrowotnej, polegających na wstępnej diagnostyce oraz podjęciu leczenia niezbędnego dla stabilizacji funkcji życiowych osób znajdujących się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego

R1OfS6Cld3aov
Szpitalny Oddział Ratunkowy
Źródło: Tomorrow Sp.z o.o., licencja: CC BY 3.0.
układ z Schengen
Definicja: układ z Schengen

porozumienie zawarte w miejscowości Schengen (Luksemburg) 14 czerwca 1985 r., które znosi kontrolę osób przekraczających granice między państwami członkowskimi układu, a w zamian za to wzmacnia współpracę w zakresie bezpieczeństwa i polityki azylowej (dotyczy również współpracy przygranicznej)

zarządzanie kryzysowe
Definicja: zarządzanie kryzysowe

działalność organów administracji publicznej będąca elementem kierowania bezpieczeństwem narodowym, która polega na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, przygotowaniu do przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań, reagowaniu w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych, usuwaniu ich skutków oraz odtwarzaniu zasobów i infrastruktury krytycznej

iia29UjcbG_d5e990

7. Zadania

Ćwiczenie 1
RldlO8Pau4R8c
zadanie interaktywne
EdB
Źródło: Michał Banaś, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2
R1GonLP3TGCSo
zadanie interaktywne
EdB
Źródło: Michał Banaś, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
Rjo2bGNnBRM2V
zadanie interaktywne
EdB
Źródło: Michał Banaś, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
RBri8x56PxEFo
Możliwe odpowiedzi: 1. Straż Miejska., 2. Państwowa Straż Pożarna., 3. Wojewódzkie Centrum Zarządzania Kryzysowego., 4. Ochotnicza Straż Pożarna., 5. Straż Ochrony Kolei., 6. Policja, 7. Prywatne firmy ochroniarskie.
EdB
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida